‘सरकार यही शैलीमा चल्छ भने कांग्रेस गठबन्धनबाट अलग्गिनुपर्छ’
![](https://assets-cdn.ekantipur.com/uploads/source/ads/900-100-0252024112350.gif)
![](https://assets-cdn.ekantipur.com/uploads/source/ads/ekantipur900x100-3082024084948.gif)
काठमाडौँ — कांग्रेसको वैचारिक दृष्टिकोण निर्माण गर्ने बहुप्रतीक्षित महासमिति बैठक सोमबार सुरु हुादै छ । २०७८ मंसिरमा सम्पन्न पार्टीको चौधौं महाधिवेशनले वैचारिक विमर्श नै नगरी ६ महिनाभित्र छुट्टै नीति महाधिवेशन गर्ने भनेर केन्द्रीय पदाधिकारी र सदस्यको निर्वाचन मात्रै गरिएको थियो ।
![](https://assets-cdn.ekantipur.com/uploads/source/ads/ekantipur-1-1282024082932.gif)
![‘सरकार यही शैलीमा चल्छ भने कांग्रेस गठबन्धनबाट अलग्गिनुपर्छ’](https://assets-cdn-api.ekantipur.com/thumb.php?src=https://assets-cdn.ekantipur.com/uploads/source/news/kantipur/2024/politics/pradeep-paudel-interview-1822024034708-1000x0.jpg&w=1001&h=0)
![](https://assets-cdn.ekantipur.com/uploads/source/ads/comp-900x100-1672024010950.gif)
त्यही नीति महाधिवेशनको समेत काम गर्ने गरी हुन लागेको महासमिति बैठकको पूर्वसन्ध्यामा सदस्यहरूले निर्वाचनमा गठबन्धन गर्ने कि नगर्ने भन्ने बहसदेखि संविधान संशोधनको एजेन्डालाई समेत प्रवेश गराएका छन् ।
कांग्रेसले यस महासमितिबाट लिने निर्णयले राष्ट्रिय राजनीति र धेरै हदमा सत्ता गठबन्धनको भविष्य निर्धारण गर्ने देखिन्छ । यसबाहेक पार्टी सञ्चालनको कार्यशैली र वैकल्पिक पार्टीले दिइरहेको चुनौतीलाई चिरेर अघि बढ्ने सामाजिक मुद्दामा कांग्रेस बैठकमा बहस हुादै छ । यिनै सन्दर्भमा कांग्रेस नेता प्रदीप पौडेलसँग कान्तिपुरका कुलचन्द्र न्यौपाने र सुदीप कैनीले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश :
राष्ट्रिय राजनीति, पार्टीको आन्तरिक जीवनमा देखापरेका चुनौतीका विषयमा महासमिति बैठक कति परिणाममुखी होला ?
महासमिति नीति–निर्माण गर्ने तह हो । चौधौं महाधिवेशनमा ६ महिनाभित्र नीति अधिवेशन गर्छौं भनिएको थियो । नीति महाधिवेशनकै रूपमा महासमिति बैठक बस्दै छ । राष्ट्रिय मुद्दासँग जोडिएका कतिपय सन्दर्भ, पार्टीको आन्तरिक जीवनसँग जोडिएका विषय बैठकमा छलफलको विषय बन्छन् । धेरै विषय र समस्या छलफलमा उठ्न सक्ने संकेत देखिएको छ । त्यसले निचोड निकाल्ने सन्दर्भमा धेरै परिणाममुखी नहुने हो कि भन्ने चिन्ता पनि छ । धेरै विषयमध्ये खासलाई तोकेर अघि बढ्दा सशक्त उपलब्धि हुँदैन कि भन्ने आंशका छ ।
अहिलेको सन्दर्भमा कांग्रेसले दिनुपर्ने नीतिगत स्पष्टता के–के विषयमा आवश्यक छ ?
यसका दुई पक्ष छन् । एउटा, आन्तरिक जीवनसँग जोडिएको पक्ष हो । विधानमा सबै व्यवस्था कार्यान्वयन गर्न नसकेको अवस्था छ । वैधानिक व्यवस्थालाई पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन गर्ने गरी पार्टीलाई कसरी अघि बढाउन सकिन्छ भन्ने छ । दोस्रो, वैधानिक व्यवस्थाभित्र पनि थुप्रै समस्या देखापरेका छन् । कांग्रेसमा गुट अत्यन्तै संस्थागत देखिन्छ । यसको मुख्य कारण अभ्यास गरिरहेको आन्तरिक विधि हो । कांग्रेस अर्ध मासबेस्ड वा अर्ध क्याडरबेस्ड पार्टी बन्यो । समाजलाई खुल्ला बनाउन, स्वतन्त्रताको प्रत्याभूति गर्न कांग्रेस चाहन्छ । खुलापनमा विश्वास गर्ने पार्टी आफैंभित्र नियन्त्रित प्रणालीको विकास गर्न खोज्नुचाहिँ उपयुक्त होइन ।
तस्बिरहरू : हेमन्त श्रेष्ठ/कान्तिपुर
त्यसैले कांग्रेसलाई पूर्ण मासबेस्डका रूपमा विकसित गर्न सक्नुपर्छ । क्याडरबेस्ड भए त नागरिक जोडिँदैनन् । संसारमा मासबेस्ड पार्टीको सदस्यता प्रणाली दुई खालको हुँदैन । दिँदा मात्रै होइन, जसले लिन चाहन्छ, उसले सदस्यता पाउने हुन्छ । सदस्य शक्तिशाली हुनुपर्छ । पार्टीबाट दिएको उम्मेदवारलाई सदस्यले स्वीकार नगर्न पनि सक्छन् । पार्टीको केन्द्रीय सभापति, पदाधिकारीलगायत विभिन्न नेतृत्व सदस्यले सिधै छान्न पाउने व्यवस्था गरिनुपर्छ । पूर्णरूपमा मासबेस्ड पार्टीको रूपमा विकसित गरिनुपर्छ ।
आम नगारिकले के भन्छन्, त्यसका आधारमा पार्टीले आफ्नो धारणा बनाउनुपर्छ । संघ, प्रदेश र स्थानीय निर्वाचनको उम्मेदवारका लागि पार्टी सदस्यहरूले मतदान गर्ने विधि गरिनुपर्छ । वडा सदस्यदेखि प्रतिनिधिसभाको उम्मेदवारसम्म आफैंले चुन्न पाएपछि सदस्यको गुनासो रहँदैन । त्यो विधिअनुसार उम्मेदवार चयन गर्दा निर्वाचित गराउन सदस्यको जिम्मेवारी बढ्छ् । पार्टीमा कसले कति पटक अवसर पाउने यसको पनि निश्चित गर्नुपर्छ । प्रधानमन्त्री, पार्टी, सांसद कति पटक हुने, अन्य अवसर कतिपटक लिने भन्ने विषयमा समयावधि तोकिने परिस्थिति बनाइनुपर्छ ।
बीपीले लिएका विचार र दर्शन अब पुराना भए, त्यसको पनि पुनर्व्याख्या गर्नुपर्छ भन्ने आवाज उठ्न थालेको छ नि ?
कांग्रेसको राष्ट्रिय मुद्दामा हामीले प्रस्ट्याउनुपर्ने थुपै मुद्दा छन् । बीपी कोइरालाको समयमा गहिराइमा यी विषय जसरी प्रस्ट आएका थिए, ०४८ सालमा हामीले उदार अर्थतन्त्रलाई अंगाल्यौं । निजी क्षेत्रलाई सहजीकरण गर्ने काम गरियो । खुला बजार अर्थनीतिको कुरा आयो । बीपीका समयका सिद्धान्तलाई परिमार्जन गर्ने र थप विषय ल्याउने स्थिति बनाउनुपर्छ । उहाँको समयमा जे परिभाषित गरियो, आज त्यतिले मात्रै पुग्ने अवस्था छैन ।
पुँजी निर्माण प्रक्रियामा निजी क्षेत्रलाई सक्रिय बनाउनुपर्छ । लगानीका लागि निर्बाध वातावरण बनाउनुपर्छ । शिक्षा र स्वास्थ्यमा राज्यको दायित्व हुनुपर्छ । स्वतन्त्र, निष्पक्ष र निःशुल्क न्यायका लागि राज्यले सुनिश्चितता गर्नुपर्छ । तर, अहिले शिक्षाकै कारण समाजमा वर्ग विभाजन हुने अवस्था बनेको छ । स्वास्थ्यमा जति लगानी भएको छ, त्यसले परिणाम दिन सकेको छैन । शिक्षा, स्वास्थ्य र न्यायमा आम नागरिकलाई कसरी पहुँच स्थापित गराउने ? अब दस्ताबेजमा मात्रै लेखेर हुँदैन, कार्यन्वयनमा जानुपर्छ । अब समाधान आउने खालको अर्थनीति र कार्यक्रम हामीलाई चाहिएको छ ।
तपाईंले भनेजस्तै एउटै व्यक्ति कतिपटक प्रधानमन्त्री, मन्त्री, सांसद हुन पाउने, समानुपातिकबाट कतिपटक निर्वाचित हुन पाउने भन्ने प्रस्ताव महासमिति बैठकमा आउँछ त ?
यी विषय विधानसँग जोडिएका हुन् । विधान मस्यौदा समिति बनाएर केन्द्रीय समितिमा लगेर त्यहाँबाट महासमितिमा लैजानुपर्छ । औपचारिक रूपमा समिति बनाएर विषय ल्याइएको छैन । तर सबै दस्ताबेजमा यी विषय समेटिएको छ । यसकारण ती सबै विषय अहिले नै टुंगिन्छन् भन्ने लाग्दैन ।
०८२ मा महाधिवेशन गर्नुअघि विधान अधिवेशन गर्नुपर्छ । अहिले उठेका विषयलाई वैधानिक ढंगबाट (विधान अधिवेशनबाट) टुंगो लगाउनुपर्छ । महासमितिले ४ वर्षभित्रै महाधिवेशन गर्ने कुरा टुंगो लगाउनुपर्छ । समय थप गर्नुपर्ने अवस्था अहिले छैन । कांग्रेस रूपान्तरणको बाटोमा गएको, समय सापेक्ष अवधारणा प्रस्तुत गर्न सकेको परिस्थिति निर्माण गर्न सक्नुपर्छ । त्यो सन्देश दिन सक्यौं भने त्यसपछिका वर्षमा हुने निर्वाचनमा कांग्रेसप्रति विश्वास बढ्ने अवस्था आउन सक्छ ।
पार्टीको नेतृत्व नै तयार भएन भने चार वर्षभित्रै महाधिवेशन हुन्छ भन्ने विश्वास तपाईंलाई छ ?
यसमा स्वार्थहरू बाझिएका छन् । हामी ४ वर्षभित्रै गर्न चाहन्छौं, लम्ब्याउन चाहनेहरू पनि हुनुहुन्छ । अहिले पार्टीका आम साथीले महसुस गर्नुपर्ने के हो भने ०८२ भित्र महाधिवेशन गर्नुपर्छ । विधानमा उल्लेख भए पनि कतिपय कुरा स्वविकेकीय जस्तो पनि देखिएको छ । यी कुरालाई अत्यन्तै बाध्यकारी बनाउनुपर्ने रहेछ । बाध्यकारी नबनाएसम्म सबै कुरा कार्यान्वयन नहुने रहेछ ।
०८२ मा महाधिवेशन गर्ने सन्दर्भमा महासमितिले क्यालेन्डर तोक्नुपर्छ । सदस्यता वितरण, तल्लो तहको अधिवेशनको प्रक्रियालगायत तहगत महाधिवेशन हुँदै आएपछि मात्र केन्द्रमा हुन्छ । केन्द्रीय महाअधिवेशनमा पुग्नका लागि सदस्यता वितरणको प्रक्रिया अवधि तोक्नेदेखि माथिसम्मको कामको तालिकासहित क्यालेन्डर लागू गर्नुपर्छ । यो महासमितिबाट पास गरेर जानुपर्छ । त्यसले सभापतिलगायत सबैलाई दबाब पुग्छ । निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्ने तयारीको सवालसँग जोडिएको कुरा मात्रै होइन भोलिको नेतृत्वसँग जोडिएको विषय पनि हो । पार्टीको सम्पूर्ण कुरा महाधिवेशनसँग जोडिएकाले पनि ०८२ भित्र महाधिवेशन गर्नुपर्छ भन्नेमा सबै सहमत रहने परिस्थिति बन्छ ।
चुनावी गठबन्धनमा जान हुँदैन, गठबन्धनका कारण वैचारिक पक्ष कमजोर भयो भन्ने आवाज उठेका छन् । यसमा पनि कुनै निर्णय लिने सम्भावना देख्नुहुन्छ ?
यो विषयमा महासमिति बोलेन भने पार्टीका आममान्छेले नरुचाए पनि गठबन्धन भइरहन्छ । महासमितिले नै अब आउने निर्वाचनमा गठबन्धन गर्नु हुँदैन, गर्दैनौं भन्नुपर्छ । महाधिवेशनले पनि भन्नुपर्छ । गठबन्धनले कांग्रेसलाई नाफा/घाटा के गर्यो, त्यसका आफ्नै तर्क हुन सक्छन् । तर पार्टी वैचारिक रूपमा चल्ने संस्था हो । विचारमै सम्झौता गरेर अघि बढ्ने कुरा पार्टीका लागि उपयुक्त हुँदैन । संगठन पनि विस्तार हुन सक्दैन । ०७९ मा गठबन्धन गरेर निर्वाचनमा गयौं । त्यसपछि त्यही गठबन्धनबाट एक वर्ष सरकार पनि सञ्चालन भयो । त्यसले गठबन्धन ठीक थियो भन्ने कुरा पुष्टि गर्न सकेको छैन ।
गठबन्धन गर्न उपयुक्त छैन भन्ने कुरा पार्टीका आम सदस्यहरूको धारणा बनेको छ । त्यो धारणालाई आधिकारिकता प्रदान गरेर संस्थागत रूपमा निर्णय गर्न आवश्यक छ । अहिले आइरहेका नेताहरूका प्रतिवेदनमा पनि त्यो कुरा समावेश छ । महासमितिमा पनि यो कुरा पर्याप्त उठान हुन्छ । निर्णय प्रक्रियामा पुग्ने अवस्था बन्छ जस्तो लाग्छ । गठबन्धन गर्दा हामीले सत्ताका निम्ति वैचारिक समर्पण गरेको देख्यौं ।
१६५ निर्वाचन क्षेत्रमध्ये कांग्रेसले ९१ क्षेत्रमा मात्रै आफ्ना उम्मेदवारलाई उठायो । बाँकी त हाम्रो पार्टीको संगठनमै क्षति पुग्यो । हामीले केके जोडघटाउ गरेर गठबन्धनबाट सत्ता पनि बनायौं । त्यो सत्ताले जनतालाई के दियो त ? कांग्रेस माओवादीसँग मिलेर राम्रो भयो भन्ने महसुस आम जनताले गर्ने अवस्था बनेन । बरु सत्ताका लागि जे पनि गर्ने भनेर कांग्रेसमाथि आरोप लाग्यो । त्यसैले गठबन्धन गर्न कुरालाई संस्थागत निर्णयबाटै रोक्नुपर्छ । आम साथीहरूको धारणा पनि यही छ । यही महासमिति बैठकबाट निर्णय प्रक्रियामा लाने गरी बहस भइरहेको छ ।
यसअघि महासमिति, महाधिवेशनले संस्थागत निर्णय गरेका विषय कति नै कार्यान्वयन भएका छन् र ?
महासमिति र महाधिवेशनबाटै पास भएका विषय कार्यान्वयन नगरी धरै हुँदैन । यसअघि हामीले धेरै कुरा नेतृत्वको जिम्मा छोड्दियौं तर नेतृत्वले त्यसलाई सत्तामा जाने भर्याङका रूपमा सुविधाजनक रणनीतिको रूपमा उपयोग गर्न खोज्यो । १० वर्षपछि के हुन्छ ? भविष्यको पुस्ताबारे के सोच्ने ? अहिलेको कांग्रेसलाई के हुन्छ भन्ने कसैलाई ख्याल भएन । तत्कालीन रूपमा सत्तासँग जोडिने कुरा सहज भयो । निर्वाचनअघि गठनबन्धन गरेपछि निकटता बढी हुन्छ र निर्वाचनपछि पनि सत्तामा जोडिन सजिलो हुन्छ भन्ने मात्र बुझियो । सधैं यही कोसिस भइरहने भयो । अब संस्थागत निर्णयबाटै यसलाई रोक्नुपर्छ ।
गठबन्धनले वैचारिक धरातल कमजोर भयो भन्ने एउटा पक्ष भयो तर कांग्रेसमाथि त धेरै ठूला चुनौती देखिएका छन् । हिजो वैकल्पिक पार्टी थिएनन्, अहिले नयाँ पार्टी आएका छन् । यस्तो बेला गठबन्धन नगरी चुनाव जितिएला भन्ने लाग्छ ?
गठबन्धन गर्ने भनेको थोरै भोट भएको एउटा शक्ति अर्को ठूलो शक्तिसँग मिल्ने वा त्यसलाई अर्को ठूलो शक्तिसँग मिल्नबाट रोक्ने हो । यो जित्ने र सत्तामा जाने फर्मुला हो । यो निर्वाचनमा गरेको कामको प्रभाव अर्को निर्वाचनमा पर्छ । महासमितिका सबै सदस्य सत्तासँग जोडिएका हुँदैनन्, उनीहरूलाई सत्ताको लोभ पनि हुँदैन । उनीहरूले गठबन्धन ठीक होइन भन्ने निर्णय गरिसकेपछि नेतृत्वले त्यसलाई भत्काउन सक्दैन । अब आउने निर्वाचनमा हिजोको जस्तो गठबन्धन गरेर जितिन्छजस्तो मलाई लाग्दैन ।
हिजो डेमोक्रेटिक स्पेसमा हामी मात्रै थियौं, चुनौती दिने कोही थिएन । एकलौटी हुँदा पनि त्यो स्पेसमा कम्युनिस्टहरू छिरायौं, त्यो सैद्धान्तिक समर्पण थियो । राष्ट्रिय मुद्दा उठाउन र कांग्रेसको रूपान्तरणका लागि अब एक्लै चुनाव लड्न सक्नुपर्छ । हामीसँग सैद्धान्तिक प्रस्टता खोजिएको छ । कम्युनिस्टसँग नमिली एक्लै आउनुपर्ने कुरा खोजिएको छ । कमीकमजोरी सच्याएर अघि जान सकियो भने गठबन्धन गरेको भन्दा नगरेकोबाट बलियो बनेर आउने सकिन्छ । निर्वाचनमा एक्लै जान समस्या पर्दैन । यसबीचमा हामी सरकारमा जाँदा आम जनतालाई महसुस हुने गरी काम गरेको देखाउन सक्नुपर्छ । मन्त्रीहरूले गरेका राम्रो कामको फेहरिस्त प्रस्तुत गर्न सक्नुपर्छ । सरकारमा बसिरहने, कुनै उपलब्धि दिन नसक्ने हो भने कांग्रेस झन् कमजोर बन्छ ।
यसको अर्थ अहिलेको सत्ता गठबन्धन फेर्नुपर्छ भन्ने हो ?
गठबन्धन ठीक थियो भनेर कसरी पुष्टि गर्न खोजिँदै छ, त्यसलाई बुझ्नुपर्छ । कांग्रेस ठूलो भयो । केन्द्र र प्रदेशमा कांग्रेस सरकारमा छ भनियो । जसरी पनि सत्तामा जानुपर्छ भनियो । सत्तामा गएर भयो के ? गठबन्धन गरेर सत्तामा गएपछि त लोकप्रिय काम गरेर अर्को पटक कसैसँग गठबन्धन नगर्ने रणनीति बनाए त ठीकै हुन्थ्यो । हामीले एक वर्षभन्दा बढी सरकार चलेको पनि हेर्यौं ।
यसरी नै सरकार चलिरहने हो भने ०८४ को निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने स्थिति नै बन्दैन । चुनावमा जाँदा मतदातालाई ‘हामीलाई मत देऊ, सरकारमा जान्छौं र जनताको पक्षमा काम गर्छौं’ भन्ने हो । अहिले सरकारमा बसेर उपलब्धि देखाउन सकेनौं भने जनताले ‘मत दिएर ठूलो पार्टी बनाएका थियौं, सरकारमा हुँदा के काम गर्यौं ?’ भनेर सोध्छन् ।
हाम्रो विकल्प खोज्ने स्थिति हामी आफैंले बनाउँदै छौं । कांग्रेस निर्मम र प्रखर ढंगबाट सुशासनको पक्ष र भ्रष्टाचारको विपक्षमा उभिने हो भने मात्र ०८४ मा एक्लैले बहुमत ल्याउँछ । भ्रष्टाचारका मुद्दामा आफैंमाथि छानबिन गराउन तयार हुनुपर्छ । राष्ट्रिय मुद्दाको सबालमा आफ्नो अवधारणा बनाएर अघि जानुपर्छ । यो ४ वर्षमा जनतालाई देखाउन मिल्ने गरी उपलब्धि हासिल गर्न सकियो भने कसैसँग गठबन्धन गर्न पर्दैन । कांग्रेस सत्तामा बसेर कमजोर बन्दै गएको हो ।
यसका लागि त पार्टीको नेतृत्व अघि बढ्नुपर्ने होला । तपाईंहरूले बोल्दैमा पार्टीको संस्थागत धारणा हुँदैन । नेतृत्व तयार नभएसम्म राजनीति त्यो कोर्समा कसरी जान्छ त ?
नेतृत्व यी विषयमा अलमलिएको छ । हाम्रो असन्तुष्टि र भनाइ पनि त्यही हो कि नेतृत्व खरो ढंगले उभिन सकेको छैन । नेतृत्व सुशासनको पक्षमा उभिएर आउनुपर्थ्यो । त्यसले हाम्रो प्रतिबद्धता देखाउन सकिन्थ्यो । अलमलकै कारण हामीमाथि बढी टिप्पणी भइरहेको छ । नेतृत्व खरो रूपमा उत्रिएको भए एउटा सकारात्मक सन्देश बन्न सक्थ्यो । त्यही कारण नेतृत्व परिवर्तन पनि आवश्यक भएको छ । तर यो त प्रक्रियाबाट गर्नुपर्छ । पार्टीलाई त्यसतर्फ लैजान महोल बनाइरहेका छौं । नागरिकले असन्तुष्टि राखेका विषयमा कसरी जाने प्रस्ट दृष्टिकोण चाहिन्छ । त्यो दृष्टिकोणअनुसार चल्ने नेतृत्व भयो भने फेरि नागरिकलाई कांग्रेसको पक्षमा ल्याउन सकिन्छ । जनताको असन्तुष्टिलाई सम्बोधन गरेर जान सके अझै पनि मौका छ ।
१४ औं महाधिवेशनबाट नयाँ पुस्ताबाट महामन्त्री, पदाधिकारीलगायत नेतृत्वमा आउनुभयो । तर, यो दुई वर्षका कामले नयाँ पुस्ताप्रति पनि केही गर्न नसकेको भनेर आलोचना हुन थालेको छ नि ?
मूल नेतृत्वले सबै परिस्थिति बुझेर पार्टीको भविष्यका लागि विचार गर्नुपर्छ । पार्टी समृद्ध बनाउन उहाँले नै बुझिदिँदा सहज हुने थियो । त्यो स्थिति रहेन । पार्टी पंक्तिलाई हामीले गरिरहेको काम, कुरामा कन्भिन्स गर्न सकेका छैनौं । हाम्रो फरक मतमा आम साथीहरूलाई सहमत गर्न सकेको अवस्था पनि छैन । हाम्रो पक्षमा सबै उभिन सकेका छैनन् । हामीले बुझाउन र विश्वास आर्जन गर्न नसकेको त्रुटि गरेका छौं । संगठित रूपमा अगाडि जान पनि सकेका छैनौं । आम सदस्यहरूले खोजे जस्तो स्पष्ट नभएर पनि यो अवस्था आएको हुन सक्छ ।
महाधिवेशनपछि दुई वर्षसम्म कोषाध्यक्ष चयन भएको छैन । विधानले ६ महिनाभित्र गर्नुपर्ने विभाग गठन, समितिलाई पूर्णता दिने कुनै भएकै छैनन् । कांग्रेसका ठूलो पंक्तिले आशा गरेका दुई महामन्त्रीले पनि त्रुटि गर्न थाल्नुभयो भन्ने तपाईंको भनाइ हो ?
यो काम गर्नुभयो भनेर मैले भने पनि कसैले पत्याउँदैन । गर्न नसकेकै देखिएको छ । उहाँहरू (महामन्त्री) ले यी विषय उठाउनु पनि भएको छ । तर, पार्टीको प्रक्रियाले नै निर्धारण हुने रहेछ । पार्टीका केन्द्रीय सदस्यलाई पनि आम रूपमा भइरहेको टिप्पणीले किन छोइरहेको छैन ? यी कुरालाई बुझ्ने पंक्ति पार्टीभित्र बढाउन अत्यन्तै चुनौती छ । महामन्त्रीहरूले परिणाम दिन नसकेको कारण पनि यही हो ।
कुनै विषयमा सभापति र महामन्त्रीबीच मतभेद पनि देखिन्छ । अन्त्यमा सम्झौतामा टुंगिएको जस्तो देखिन्छ । पार्टीका लागि सार्वजनिक रूपमा बोलेका कुरा भित्र पनि उठाएका छौं । तर टुंगोमा पुर्याउन सबैको समर्थन पाउन सकिएको छैन । सबै कुरा विधिले निर्माण हुने रहेछ । जबर्जस्त गर्न सकिँदैन । पहिलेभन्दा समर्थन प्राप्त गर्ने समूहचाँहि बढेर गएको छ । हामीले स्थापित गरेको विधिले पनि समस्या भएको छ । मूल नेतृत्वले चाहे मात्रै हुने भयो ।
तपाईंहरू बारम्बार भ्रष्टाचार र सुशासनको मुद्दा उठाउनुपर्छ भन्नुहुन्छ, सभापतिले यसमा बेवास्ता गरे पनि तपाईंहरूले नै एजेन्डा बनाएर अघि बढ्न केले रोकेको छ ?
यस विषयमा बोल्न कतै कमी राखेका छैनौं । तर, यसमा के हुन्छ भने माथितिर जानुपर्ने विषयलाई तलतिर लगेर परिणाममुखी हुँदैन । पार्टीका मञ्चमा यी कुरा उठ्छन् । दस्तावेजहरूमा पनि लेखिएको छ । परिणाम दिने विषयमा मूल नेतृत्वको बुझाइ र आक्रामकतामा भर पर्ने रहेछ । नदेखिने गरी सुशासनमाथि प्रहार भइरहेको र भ्रष्टाचार संरक्षण भइरहेको पनि पाइन्छ ।
गठबन्धन सरकारमा सहभागी कांग्रेसका मन्त्रीहरूको भूमिकाप्रति तपाईंको मूल्यांकन कस्तो छ ?
सरकार र सरकारका मन्त्रीसँग कोही पनि सन्तुष्ट छैन । महासमिति बैठकमा नै यो कुरा व्यापक ढंगले उठ्छ । सरकारका गएका मन्त्रीहरूले एक वर्षमा यो–यो काम गरे भनेर भन्न सक्ने गरी, प्रशंसा गर्ने गरी प्रभावकारिता देखिएको छैन । मेरो कुरा त यो सरकारमा रहिरहने औचित्वमाथि नै अब पुनर्विचार गरिनुपर्छ भन्ने छ । प्रभावकारी काम हुन सकेन भने सरकारमा बस्नुको अर्थ हुन्न । सरकारमा काम गर्न जाने हो । तर, विश्वासपात्र मन्त्री हुने, जेजे स्वार्थ पूरा गर्न सक्छ गरिदिएकै आधारमा राम्रो गर्यो भनेर पार्टीको तमाम पंक्तिले भन्न सक्दैन । सबै साथीहरूले आम नागरिकको पक्षमा सरकारले काम गरेको छ कि छैन भन्ने आधारमा समर्थन र विरोध गर्ने हो । त्यसैले महासमिति सदस्यहरूले सरकारको कामबाट सन्तुष्टि हुनुपर्ने कुनै कुरा छैन ।
अब पार्टीले मन्त्री बदल्ने होइन, गठबन्धन नै बदल्नुपर्छ भन्न खोज्नुभएको ?
प्रधानमन्त्रीले कार्यशैली फेर्ने कुनै सम्भावना छैन । प्राथमिकता निर्धारण गर्ने सम्भावना पनि देखिँदैन । जति अवधि हो, त्यति बेलासम्म बस्नेबाहेक केही सोच देखिएन । गठबन्धनले प्रधानमन्त्री बनायो, मन्त्री बनायो । विभिन्न मुद्दामा केके स्वार्थ थियो, त्यसको ढाकछोप भयो तर जनताको पक्षमा के भयो त ? जनताको पक्षमा डेलिभर हुन सकेन भने सरकारमै रहनुको कुनै अर्थ छैन ।
यसले ०८४ मा हुने निर्वाचनमा हाम्रो हैसियत निर्धारण गर्ने परिस्थिति बनाउँछ । कांग्रेसजस्तो पार्टी सरकारमा बसेर जनताको पक्षमा के गर्यो ? १७ महिना बीपी कोइरालाले गरेको कामको प्रशंसा अहिलेसम्म हामी किन गर्छौं ? ०४८ सालदेखि ०५१ सम्म भएका कामको प्रशंसा किन हुन्छ ? अहिले त केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय तहमा हाम्रै अहंभूमिका छ । यो अवसरलाई जनताको पक्षमा प्रयोग गर्ने कि नगर्ने ? नगर्ने हो भने पछिल्ला निर्वाचनमा यो अवसर प्राप्त हुँदैन ।
प्रधानमन्त्रीले त कांग्रेसकै मन्त्रीहरूबाट राम्रो काम हुन नसकेको भनेर आलोचना गरिरहेको सुनिन्छ नि ?
हामीले बनाएको प्रधानमन्त्री हो । उहाँले कस्तो खालको सहयोग खोज्नुभएको हो ? उहाँलाई हामीले सबै ढंगबाट सहयोग गरेर सरकारको प्रभावकारिता देखिने स्थिति निर्माण गर्नुपर्छ । प्रधानमन्त्रीको निश्चित अवधि छ । सम्झौताबमोजिम पछि हाम्रो सभापतिको नेतृत्वमा सरकार बन्ला । त्यसबेला गठबन्धनका अन्य दलले हामीलाई सहयोग गर्नुपर्यो, अहिले हामीले सहयोग दिनुपर्यो । गठबन्धनको सरकार चलाउने जुन विधि बस्यो, त्यसले पछि हाम्रो सरकार बन्दा पनि लागू हुने हो । प्रधानमन्त्रीय पद्धतिमा मन्त्रीहरूले प्रधानमन्त्रीको निर्देशनमा काम गर्नुपर्छ । प्रधानमन्त्रीले के काम गर्न लगाउनुभयो र मन्त्रीहरूले के गरेनन् वा प्रधानमन्त्रीले कस्तो गर्न चाहनुहुन्छ, त्यसको आधारमा कांग्रेसले सहयोग गर्नुपर्छ ।
प्रधानमन्त्रीले मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठनका लागि कांग्रेससँग बारम्बार नाम मागेको कुरा पनि आइरहेको छ नि ?
नाम माग्नुभयो भने कांग्रेस तयार हुनुपर्छ । हामीले प्रधानमन्त्री बनाइसकेपछि एक/दुई जनालाई मन्त्रीमा राख्ने इच्छा राखेर असहयोग गर्न मिल्दैन । गठबन्धन सरकारले गर्ने कामसँग हाम्रो भविष्य जोडिसकेपछि हामीले कुनै मान्छेलाई मन्त्री बनाउने, फिर्ता बोलाउने स्वार्थमा प्रधानमन्त्रीलाई असहयोग गर्न मिल्दैन । प्रधानमन्त्रीको पनि बाहिर जुन हुटहुटी छ, काममा त्यस्तो देखिँदैन । विश्वविद्यालयका विषय नै हेरिरहेका छौ । अन्य संस्थाहरूमा भइरहेको नियुक्ति पनि हरेका छौ ।
प्रधानमन्त्री आफै असन्तुष्ट हुनुहुन्छ । उहाँलाई भ्रष्टाचार अन्त गर्न, सुशासन कायम राख्न, सार्वजनिक सेवामा छिटोछरितो डेलिभरी दिन कसले रोकेको छ ? प्रशासनिक सुशासन गर्ने, रोजगारी सिर्जना गर्ने परियोजना ल्याउने काममा कसैले रोकेको छैन । उहाँको बोली र व्यवहारमा एकरूपता देखिएको छैन । प्रधानमन्त्रीले पनि आफ्नो कार्यशैली बदल्नुभएन, प्राथमिकता निर्धारण गर्नुभएन, निश्चित अवधिसम्म यी काम गर्छु भनेर अघि बढ्नुभएन भने यही गठबन्धनलाई निरन्तरता दिएर जाने स्थिति हुँदैन ।
प्रधानमन्त्रीले मेरिटका आधारमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपकुलपति नियुक्ति गर्छु भनेर जुन प्रक्रिया अघि बढाउनुभएको छ, यसलाई कसरी लिनुभएको छ ?
प्रधानमन्त्रीले सुरुमा उपकुलपति बनाउन संसारमा भएका नेपालीलाई बोलाएजस्तै गर्नुभयो । प्रक्रियाचाहिँ हिजोजस्तै साँघुरो गरी अघि बढ्यो । अहिलेको प्रक्रियाले हिजो प्रधानमन्त्रीले भनेजस्तो, नेपाली समाजले चाहेजस्तो उपकुलपति प्राप्त हुने स्थिति बन्यो त ? प्रधानमन्त्रीले भागबन्डा मान्दिनँ, त्रिवि बनाएरै छाड्छु, उच्च शिक्षाको केन्द्र हो, यहीँबाट सुरु गर्छु भन्नुभयो । उहाँले छनोट प्रक्रियामा नै हस्तक्षेप गरेर अलि फराकिलो बनाउन सक्नुपर्थ्यो । कुनै हस्तक्षेप नगरी स्वायत्त रूपमा विश्वविद्यालयको नेतृत्व गर्ने गरी नीतिगत रूपमा प्रस्ट पारेर प्रक्रिया बढाएको भए हुन्थ्यो ।
प्रक्रियामा आएका जति नाम छन्, त्यसमध्ये जो आए पनि बाहिर खोजिएको जस्तो भएनन् भन्ने हो ?
विश्वविद्यालय पूरै बन्ने भयो, कुनै हस्तक्षेप हुँदैन भन्ने खालको नेतृत्व यी नामबाटै आउँछजस्तो लाग्दैन । राजनीतीकरण, बेथिति, कुशासन हटाउने खालको नेतृत्व त्रिविले पाउँदै छ भन्ने लाग्दैन ।
कांग्रेसमा दोस्रो पुस्ताका नेताहरू विवादास्पद छविका तीर्थ खनियाँलाई उपकुलपति बनाउन लाग्नुभएको छ भनेर पनि सुनिन्छ नि ?
मलाई त्यससम्बन्धमा केही थाहा छैन । अब यिनै नाममध्येबाट ल्याउने निष्कर्ष हो भने प्रधानमन्त्रीले जुन आशा सिर्जना गर्नुभएको थियो, जो आउँदा पनि त्यो काम लाग्ने भएन ।
![](https://assets-cdn.ekantipur.com/uploads/source/ads/900-x-100-1-0282024055738.gif)