विचार

हाम्रा दुःख हाम्रा कुण्ठा

पछिल्लो समय ‘चाडबाडमा महिलाका व्यस्तता’ बारे बहस चल्ने गरेको छ ।  केहीले यसबारे कलम पनि चलाउने गरेका छन्, जसमा महिलाहरू चाडबाडमा घरभित्रकै काममा घोटिनुपरेको र चाडबाडको आनन्द र रमाइलोचाहिँ पुरुषहरूको भागमा परेका गुनासाहरू प्रशस्तै हुन्छन् ।

धर्मसंकटमा कांग्रेस

हाम्रोजस्तो लोकतन्त्रमा शासनपद्धति देशैपिच्छे पृथक् प्रकारको हुन्छ । हामी नेपालमा संसदीय व्यवस्थाअन्तर्गत शासित छौं, जहाँ दलको महत्त्व सर्वाधिक रहेको छ । दलको अध्यक्ष नै प्रधानमन्त्री हुने व्यवस्था छ । सत्ताको क्रान्तिकारी परिवर्तन भएको छ, तर शक्तिको रूपान्तरण हुन सकेको छैन ।

चिन्न बाँकी बिहार

बिहारमा निर्वाचनपश्चात् नीतीशकुमारको नेतृत्वमा बनेको सरकारका शिक्षामन्त्री मेवालाल चौधरीले नियुक्तिको केही दिनमै राजीनामा दिनुपर्‍यो । उनीमाथि विगतमा बिहार कृषि विश्वविद्यालयको उपकुलपति छँदा प्राध्यापकहरूको नियुक्तिमा अनियमितता गरेको आरोप छ ।

भ्रष्टाचारप्रति आम धारणाको अर्थ

मुलुकमा झन्डै तीन वर्षदेखि स्थिर र बलियो जननिर्वाचित सरकार छ । र, सुशासनका सवालमा सरकारको नारा छ– भ्रष्टाचारमा शून्य सहनशीलता । तर, सरकारी नारा र काम गर्ने पाराबीच आनका तान फरक छ । यो आम अनुभूतिलाई भ्रष्टाचारविरुद्ध काम गर्ने एक अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्था ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको एउटा अध्ययनले पुष्टि गरिदिएको छ ।

मंसिर १०, २०७७

नेपाल–भारत वार्ता र विषय

नेपालमा राणा शासनको अन्त्य र प्रजातन्त्रको उदयसँगै नेपाल–भारत सम्बन्ध समानता र स्वाधीनताको लोकतान्त्रिक मान्यतामा परिवर्तित हुनुपर्नेमा केही गलत मान्यता र अभ्यासको सुरुआत भयो । स्वतन्त्रता र स्वाधीनताका लागि भएको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको मर्मविपरीत नेपालको शासन–प्रशासनमा भारतीय हस्तक्षेप भित्रियो ।

कोभिड–१९, विश्व अर्थतन्त्र र नेपाल

अमेरिका–चीन व्यापार युद्धजनित कर व्यवहार, ब्रेक्जिटसम्बन्धी अनिश्चितता र विश्वमा बढ्दो भूराजनीतिक तनावका कारण सुस्ताएर बिस्तारै तङ्ग्रिन थालेको विश्व आर्थिक वृद्धि र विश्व व्यापारले कोरोना भाइरसका कारण ठूलै चुनौतीको सामना गर्नुपरिरहेको छ । विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक संस्था र बैंकहरूले विश्वको आर्थिक वृद्धिदरको लक्ष्यलाई घटाएर पूर्वानुमान गर्न थालेका छन् ।

नेकपाको नाभिमा विस्फोटक चार्ज

तपाईं ईश्वर भएको भए शून्यबाट ब्रह्माण्डको रचना कसरी गर्नुहुन्थ्यो ? दर्शनशास्त्र लामो निद्रामा रहेका बेला यो प्रश्नमा केही दशकदेखि भौतिकशास्त्रीहरू माथापच्ची गरिरहेका छन् । यो प्रश्नको जवाफ खोज्न सर्वप्रथम एउटा स्पेस (दिक् वा स्थान) को परिकल्पना गर्नुपर्छ ।

संसद् आह्वानमा विलम्ब किन ?

गत वैशाख २६ गते सुरु भएको संसद्को वर्षे अधिवेशनलाई सत्तारूढ दलको अन्तरकलहका कारण दुई महिना पनि चल्न दिइएन । प्रधानमन्त्री तथा नेकपा अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको कार्यशैलीलगायतका विषयलाई लिएर पार्टीभित्र गम्भीर प्रश्नहरू उठाउँदै राजीनामा के मागिएको थियो, असार १८ गते नै हठात् संसद् अधिवेशन अन्त्य गरियो ।

अंग प्रत्यारोपणमा कानुनी जटिलता

सम्बद्ध विशेषज्ञ चिकित्सकहरू भन्छन्– नेपालमा प्रत्येक वर्ष प्रत्यारोपण गर्नैपर्ने गरी मृगौलामा समस्या भएका तीन हजारजति र कलेजो बेकामे भएका एक हजारजति बिरामी थपिन्छन् । मृगौला र कलेजोबाहेक प्यांक्रियाज, मुटु, फोक्सो, बोनम्यारो आदिको सफल प्रत्यारोपणद्वारा व्यक्तिलाई अकाल मृत्युबाट जोगाउन सकिन्छ । गम्भीर प्रकारको बहिरोपनलाई पनि कक्लियाको प्रत्यारोपणद्वारा उपचार गर्न सकिन्छ । 

मंसिर ९, २०७७

दम नभएको दोस्रो पुस्ता

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) का अध्यक्ष एवं प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली राजनीतिक चातुर्यमा सम्भवतः समकालीन नेतामध्ये सबैभन्दा माथि छन् । तर, उनको त्यो चातुर्य आत्मकेन्द्रित/सत्ताकेन्द्रित देखिन्छ, मुलुककेन्द्रित देखिँदैन ।

युरियाको ‘कमाल’ !

यस वर्ष पनि रासायनिक मल, खास गरी युरिया मलको अभावले किसानहरू अतालिए । कोभिड–१९ को कारण देखाउँदै मल ल्याउने ठेकेदारहरू पन्छिए भने, यसको व्यवस्थापन गर्ने जिम्मा लिएको निकाय पनि तिनैलाई कारबाहीको सिफारिस गरेर उम्कियो ।

कानुन कार्यान्वयनमा जोड देऊ

मुलुकमा एकपछि अर्को गरी बलात्कारका डरलाग्दा घटना सार्वजनिक हुन थालेपछि मन्त्रिपरिषद्ले यस्ता अपराधका मामिलालाई कानुनी प्रक्रियामा जान नदिई मिलापत्र गराउने व्यक्तिमाथि समेत कैद र जरिवाना हुने गरी अध्यादेश पारित गर्नु आफैंमा सकारात्मक कदम हो ।

वारि नारीवाद पारि नारीमुक्ति

दस वर्षअघि अघिल्लो पुस्ताका नाम चलेका वामपन्थी लेखकले एक भेटमा पंक्तिकारलाई भनेका थिए, ‘अर्थोक जेसुकै हुनू तर नारीवादी नहुनुहोला ।’ यस्तै सुझाव अरू केही थान (पुरुष) लेखकले पनि दिएका हुन् । अहिले पनि दिन्छन् । नारीवादी नहुनू है भन्नेमा प्रगतिशील तप्काका लेखक उत्ति छन्, प्रजातान्त्रिक तप्काका उत्ति ।

समानुपातिक समावेशिता ‘तारेभीरको रातागेडी’

यो मौसममा सत्ता सरकार पुनर्गठन, संवैधानिक आयोगहरूमा पदपूर्ति, राजदूत नियुक्ति लगायतले सलबलाएको छ । प्रायः ठूला दलहरूका बैठक, भेला र सम्मेलनले तथा महाधिवेशनको चर्चाले पनि रापताप बढाइरहेको छ । मन्त्रीलगायत संवैधानिक अंगहरूको रंगमञ्चमा प्रहसन गर्न धेरैलाई मंसिरको मुसालाई भन्दा चटारो भएको छ ।