विचार
आश्विन १२, २०७७

‘संयोगवश’ बाँचेकाहरूको क्रान्ति 

यो ‘समाजवाद–उन्मुख’ भनिएको लोकतन्त्रमा कहिलेकाहीँ लाग्छ— यस्तो समाज जहाँ आत्मसम्मानले बाँच्ने हक ‘उच्च’ जातका अति सीमित पुरुष मात्रलाई छ, त्यहाँ कोही महिला भएरै पनि या दलित र सीमान्त समुदायको भएरै पनि बाँचिरहेको, सास फेरिरहेको छ भने त्यो केवल संयोग मात्रै हो ।

मानविकी पढ्ने हो ?

उच्च माध्यमिक तहको भर्ना सुरु भएपछि यति बेला धेरै विद्यार्थीलाई के विषय पढ्ने भन्ने चिन्ताले सताइरहेको छ । अभिभावकलाई भने आफ्ना छोराछोरीलाई के पढाउने, उक्त विषय पढाउनका लागि आफ्नो आर्थिक क्षमताले भ्याउला–नभ्याउला, उक्त विषयमा छोराछोरीले गरेको समय, श्रम र पुँजी लगानीको प्रतिफल के हुने भने कुराले सताइरहेको छ ।

पार्टी निर्माणका नयाँ चुनौती

पछिल्ला दशकहरूमा बहुलवादी समाज, उदार लोकतन्त्र, स्वतन्त्र प्रेससँगै सूचना प्रविधिको तीव्र विकासका कारण राजनीतिक पार्टीका लागि चुनौती र अवसर एकैचोटि सिर्जना भएका छन् । लोकतान्त्रिक प्रणाली र स्वतन्त्र सार्वजनिक सञ्चारमाध्यमको विकासले राज्य संयन्त्र तथा पार्टीलाई लोकतन्त्रीकरण गर्दै पारदर्शी बन्न र सरकार तथा पार्टी नेतृत्वलाई उत्तरदायी हुन झकझकाएको छ ।

बचत निरुत्साहनको उल्टो बाटो

वित्तीय प्रणालीमा झन्डै पाँच महिनादेखिको अधिक तरलता (पर्याप्त लगानीयोग्य रकम) व्यवस्थापन अझै हुन सकेको छैन । हाल २ खर्ब रुपैयाँजति अधिक तरलता छ, तैपनि नयाँ ऋण परिचालन हुन सकेको छैन । यसरी बैंकमा बचत (निक्षेप) बढ्दा र ऋण परिचालन नहुँदा तरलता व्यवस्थापनको मुद्दा पेचिलो हुँदै गएको छ ।

आश्विन ११, २०७७

धियो यो नः प्रचोदयात्

(क) टाकुराका मान्छेहरू :लेखक भरत भुर्तेलले पूर्वराष्ट्रपति रामवरण यादवसम्बन्धी पुस्तकको शीर्षक ‘टाकुरोमा एक्लो मान्छे’ राखेका थिए । यादव त्यस बेला साँच्चै एक्लो हुनुहुन्थ्यो, न नेपालमा त्यसअघि कुनै राष्ट्रपति थिए, न त कुनै मधेसी किसानको छोरो समग्र मुलुकको मर्यादाक्रममा सबैभन्दा माथि पुगेको नजिर थियो ।

कृत्रिम रसायन रोज्ने कि जैविक मल ?

कृषि मन्त्रालयका सचिव राजेन्द्र भारीको संयोजनमा रासायनिक मल कारखाना स्थापनाको सम्भाव्यता अध्ययन गर्न कार्यदल बनेको छ । हुन त यस्तो मल कारखानाको प्रसंग अहिले मात्र चलेको हैन । दाता र बिचौलियाको चाखमा यस्ता चर्चा ३५ वर्षदेखि चलिरहेकै हुन् ।

पहिचान, स्वार्थ र प्रजातान्त्रिक सामन्तवाद

उन्नाइसौं शताब्दीका प्रसिद्ध अमेरिकी हास्य–व्यंग्यकार मार्क ट्वेनले एकपटक भने, ‘मैले आज गजब देखें । एउटा राजनीतिज्ञ आफ्ना दुवै हात आफ्नै खल्तीभित्र राखेर हिँडिरहेको थियो ।’ व्यंग्यात्मक रूपमा भने पनि उनको अर्थ स्पष्ट छ– राजनीतिज्ञहरू अरूका खल्तीमा हात हाल्ने चोर हुन् ।

छोरीहरू कतिन्जेल असुरक्षित ?

छोरीहरूका लागि हाम्रो समाज अझै सम्पूर्ण रूपमा सुरक्षित छैन । देशका विभिन्न भागबाट सुन्दै हृदय हल्लाउने समाचारहरू एकपछि अर्को गरी आइरहन्छन् । बुधबार मात्रै बझाङको मस्टा–२ खिकालामा गाईवस्तुलाई गोठमा घाँस हाल्न हिँडेकी १२ वर्षीया बालिकाको शव मन्दिरभित्र भेटिएको छ ।

आश्विन १०, २०७७

किन चाहियो पार्टीलाई तलबी कार्यकर्ता ?

गत साता नेकपाको सचिवालय बैठकमा पार्टीका पूर्णकालीन सदस्यलाई नियमित आर्थिक सुविधा दिने चर्चा चलेपछि मलाई केही सञ्चारकर्मी मित्रहरूले यो कुरा कति उचित वा अनुचित हो भनेर प्रश्न गर्न थाले, ‘बाइट’ लिए ।

आश्विन ९, २०७७

जनसेवाको सम्मान

‘ल , दिदीलाई बधाई !’ बहिनीको मेसेजले मलाई अचम्ममा पार्‍यो । सोधें, ‘केको बधाई होला ?’ ‘भिनाजुले पदक पाउने हुनुभएछ नि !’ उनको जवाफले मलाई फेरि आश्चर्यमा पार्‍यो, ‘को भिनाजुले होला पदक पाउने ? फेरि मलाई किन बधाई भन्या होला, अचम्म !’ उनले लेखिन्, ‘डाक्टर चित्र वाग्ले क्या ! संविधान दिवसको अवसरमा प्रदेश ५ सरकारले उहाँलाई पनि सम्मान गर्ने भएछ ।’

शासकलाई हीरा फुटाउने अवसर

कोरोना महामारीले हाम्रो मुलुकलाई पनि संकटग्रस्त तुल्याइरहेकै छ । नयाँ संक्रमितहरूको संख्या प्रत्येक दिन निको हुने संक्रमितहरूको भन्दा धेरै हुने क्रम जारी छ । स्वास्थ्य सुविधाको माग अप्रत्याशित रूपमा बढ्दै जाँदा संक्रमितहरू मात्र होइन, अन्य रोगीसमेत अलपत्र पर्न थालेका छन् ।

अर्थपूर्ण अनुगमनको आवश्यकता

पटक–पटकको ‘लकडाउन’ र निषेधाज्ञाका कारण बन्द भएको बजार बल्लतल्ल राम्ररी खुल्दै छ । मुलुकमा कोरोना भाइरसबाट सक्रिय संक्रमितको संख्या २५ हजार पुगेमा फेरि लकडाउन गर्नुपर्ने स्वास्थ्य मन्त्रालयको भनाइले बजार पुनः बन्द होला कि भन्ने आम आशंका छ ।