विचार
कार्तिक ४, २०७६

मल्लको मनोमानी 

सुदूरपश्चिम प्रदेश प्रमुख मोहनराज मल्लले ३६ वर्षअघि अरूका लालपुर्जा बैंकमा राखेर लिएको ऋण नतिर्दा कैलालीका ४० किसान दोब्बर रकम बुझाएर आफ्नै जग्गा निखन्न बाध्य भए । एक त यत्रो वर्षसम्म जग्गा रोक्का रहनु, त्यसैमाथि अहिले आएर नाहकमा आफ्नो जग्गा आफैंले किन्न पर्नु ।

अहम् संस्थाहरूको साख क्षय

कुनै पनि मुलुकको विकास, समृद्धि र सामाजिक न्यायको आकांक्षालाई मूर्तरूप दिने माध्यम त्यस मुलुकका प्रभावकारी संस्थाहरू नै हुन् । तिनको साख र विश्वसनीयता यस्तो संस्थागत प्रभावकारिताका पूर्वसर्तहरू हुन् । सरकारी वा आपूर्ति पक्षीय संंस्थाहरू, निजी वा मागपक्षीय संस्थाहरू र बृहत सामूहिक हितका लागि काम गर्ने गैरसरकारी वा दबाबमूलक संस्थाहरू बीचको सहकार्य वा खिचाव आधुनिक राज्यप्रणालीका अपरिहार्य अवयव हुन् ।

चर्चाभित्रका विवश कमलाहरू

यतिबेला ११ वर्षीया बालिका कमला घिमिरे सामाजिक सञ्जालमा सर्वत्र छाएकी छन् । युट्युब च्यानलहरूले उनको दोहोरी गायन क्षमताका भिडियोहरू ‘अपलोड’ गरिरहेका छन् । स्थापित टेलिभिजन च्यानलका प्रख्यात लोकदोहोरी कार्यक्रमदेखि गाउँठाउँका खुल्ला कार्यक्रममा दोहोरी गाउन उनलाई भ्याई–नभ्याई छ ।

कानुनी शासनको सन्देश

‘अनुसन्धानमार्फत निर्दोष या दोषी ठहर हुने कानुनी प्रक्रियालाई सबैले सघाउनुपर्छ । आफताव आलम पक्राउ प्रकरणमा पनि सत्य यही हो । कांग्रेसको यो केन्द्रीय धारणा रौतहट कांग्रेसले मंगलबारबाट अनिवार्य बोक्नेछ ।’

हामीले सिक्नुपर्ने पाठ

हालै सम्पन्न चीनका राष्ट्रपति सी चिनफिङको राजकीय भ्रमणले नेपाल र नेपाली जनताका लागि नयाँ आशा र विश्वास पैदा गरेको छ । भ्रमणका क्रममा भएका सहमति र त्यसको परिणाममुखी कार्यान्वयन गरेरै छाड्ने सीको प्रतिबद्धताले दुई देश बीचको सम्बन्धलाई थप अर्थपूर्ण बनाएको छ । यो भ्रमण नेपालको विकास र समृद्धिको दीर्घकालीन यात्राका लागि रणनीतिक महत्त्वको पनि छ । 

कार्तिक ३, २०७६

बोल्न धेरै गाह्रो छ 

बोल्न सजिलो छैन । कसैको विरुद्धमा आवाज उठाउन त झनै गाह्रो छ । अझ एउटा निरीह व्यक्तिले आफूमाथि अन्याय भयो भन्न सक्दै सक्दैन । बोलिहाले पनि उसको आवाज सुनिँदैन । कदाचित सुनिहाले पनि कसैले पत्याउँदैन । सत्य बोल्न बडो कठिन छ । 

चीनको उदय : अनुमान र यथार्थ

चीनका विषयमा अनेक चर्चा र अनुमानित विश्लेषण भइरहेको छ । विश्व राजनीतिमा चीनले सधैं मान्यता पाउँदै आएको हो । सन् १९४५ मा संयुक्त राष्ट्र संघ गठन हुँदा चीन सुरक्षा परिषद्को पाँच राष्ट्रमध्ये एक रहेको तथ्यले पनि यसको पुष्टि गर्छ । शीतयुद्धताका अमेरिकाले चीनको साम्यवादी विजयलाई स्वीकार नगरी चीनबाट अलग्गिएको फर्मोसा (ताइवान) लाई सुरक्षा परिषद्को सदस्यका रूपमा राखेकोमा धेरै राष्ट्रले नमानेको पनि यथार्थ हो ।

प्रतिस्पर्धाभन्दा समन्वय र सहकार्य

प्रख्यात राजनीतिशास्त्री रोबर्ट ए. डाह्ल भन्छन्— कुनै देशमा जनसंख्याको वृद्धि हुँदै जाँदा प्रशासनिक सहजताका निमित्त जनताले केन्द्रीय सरकारका अलावा प्रशासनका अतिरिक्त एकाइहरूको आवश्यकता बोध गर्छन् । ‘जनसंख्या वृद्धि’ लाई जातीय, धार्मिक, भौगोलिक र सांस्कृतिक बहुलताको सापेक्षतामा हेर्ने हो भने हाम्रोजस्तो सानो भूगोल र थोरै जनसंख्या भएको देशमा पनि विविधताको सम्मानका खातिर शासनका अतिरिक्त एकाइ वा ‘संघीयता’ को औचित्य पुष्टि हुन आउँछ ।

कम्युनिस्टहरूको धार्मिकीकरण

नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनमा दशकौंदेखि आदर्शवाद (आइडिअलिज्म) वा धर्मवादको विकल्पका रूपमा भौतिकवादको पक्षमा जुटेका, त्यसैमा आधारित राजनीतिका निम्ति अकल्पनीय कष्टहरूसमेत व्यहोरेका र भौतिकवादी दार्शनिक प्रणालीको व्याख्याता नेताका रूपमा चर्चितहरू त्यतिबेला नै क्रमश: धार्मिक वा धर्मसापेक्ष बन्दै गएको गज्जबको दृश्य प्रकट हुने गरेको छ, जतिबेला उनीहरू देशको परम्परागत सत्ताधारी पुँजीवादी राजनीतिको खेलाडी बन्ने मैदानमा उत्रिन थाल्दछन् ।

प्रधानमन्त्रीले लिएको बाटो

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले कान्तिपुरमा शनिबार प्रकाशित आफ्नो अन्तर्वार्तामा मुलुकको वैदेशिक सम्बन्ध, सरकारको कार्यशैली, नेकपाको अपूरो एकीकरण र पार्टीका अर्का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालसँगको संशयपूर्ण सम्बन्धबारे खुलस्त धारणा राखेका छन् ।