शंकर तिवारी

शंकर तिवारीका लेखहरु :

कांग्रेसमा युवा–उभार र लोक–अपेक्षा

नेकपा माओवादीको अधिवेशन सकिएसँगै नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले र राप्रपासहित नेपालका मुख्य चार पार्टीका महाधिवेशनहरू सकिएका छन् । चार राजनीतिक दलका महाधिवेशनहरूले नेपालको राष्ट्रिय राजनीतिमा, संविधानवादको विकासमा, लोकतन्त्रको संवर्द्धनमा केके प्रभाव पार्न सक्छन् भन्नेबारे विचारविमर्श जारी छ ।

राष्ट्रिय मेलमिलाप र बीपीका आखिरी वर्षहरू

विनाकुनै इजलास राजाले अभियुक्त बनाएर राखेको आठ वर्ष लामो काराबासबाट मुक्तिपश्चात् बीपी कोइरालाले अप्रिय निर्णय गर्नुपर्‍यो, भारत निर्वासनको । अनिश्चितता र अन्योलका बीच गरिएको निर्णय थियो त्यो । ती आठ वर्षमा राजा महेन्द्रको ठाउँमा उनका छोरा वीरेन्द्र गद्दीनसीन भएका मात्र थिएनन्, घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा व्यापक बदलावसमेत आएको थियो ।

एजेन्डा कि भागबन्डा ?

नेपाली कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशन अनेक अन्योल, आशंका र संशयबीच भएको छ । पार्टीहरूको आवधिक महाधिवेशन लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा सामान्य कुरा हो तर केही महाधिवेशनले असामान्य महत्त्व बोक्ने सामर्थ्य राख्छन् । विक्रमाब्दको २०७८ को मंसिरमा भएका महाधिवेशनहरू भने नयाँ तरंगभन्दा नेतृत्वमा यथास्थितिको निरन्तरतालाई कायम राखेर सकिने सम्भावना बढ्दो छ ।

दलहरूलाई संवैधानिक लगाम !

नेपाली पात्रोमा मंसिर विवाहका लागि प्रसिद्ध महिना हो तर २०७८ को मंसिर नेपालका मुख्य राजनीतिक दलहरूका अधिवेशन हुने भएकाले अधिवेशनको महिनासमेत बन्न पुगेको छ । किन ती दलहरू मंसिरमा हतार–हतारजस्तो गरेर अधिवेशन गर्दै छन्, त्यो कुरा बुझ्नका लागि नेपालमा राजनीतिक दलहरूको उद्भव, विकास र संवैधानिक विकासक्रमले ती दलहरूमा पारेको प्रभावलाई हेर्नुपर्छ ।

पार्टी कब्जाको मनोविज्ञान

नेपाली लोकतन्त्र दलतन्त्रमा परिणत भएको टीकाटिप्पणी केही समययता बाक्लिँदै गएको छ । लोकतन्त्र दलतन्त्रमा परिणत हुनुमा शीर्ष नेताहरूको चिन्तन र व्यवहारमा हावी भएको पार्टी कब्जाको मनोविज्ञानले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । पार्टी कब्जाको मनोविज्ञानबाट सबै पार्टीका उच्च तहका नेताहरूलाई कसरी मुक्त बनाउने भन्नेबारे यो आलेख केन्द्रित रहनेछ ।

प्रधानन्यायाधीशले जोगाउनुपर्ने साख

सर्वोच्च अदालत दुई हप्तायता अनिर्णयको बन्दी छ । यो अवस्था एकाएक आएको होइन । यो बुझ्न नेपालको अदालतको इतिहास बुझ्यो भने सजिलो हुनेछ । कुनै पनि संस्थाले सामना गरिरहेको संकट संस्थाभित्रबाटै निःसृत हो कि संस्थाबाहिरबाट सृजित हो भनेर हेरिनुपर्छ । सर्वोच्चको वर्तमान संकट संस्थाभित्रबाटै निःसृत हो । 

थारूका लागि कसले बोलिदिने ?

भाषा आयोगले हालै गण्डकी प्रदेशमा सरकारी कामकाजका लागि भनेर नेपाली, मगर, गुरुङ, भोजपुरी र थारू भाषालाई क्रमबद्ध रूपमा सिफारिस गर्‍यो । लगत्तै थारू समुदाय आन्दोलित भयो । देशभरिका थारूहरूको भाषा विगतका जनगणनामा भूगोल हेरीकन भोजपुरी, मैथिली वा अवधीका रूपमा समेत गणना हुने गरेको थियो ।

गान्धी-कल्पनाको रामराज्य

२०७२ को संविधानले नेपाललाई धर्मनिरपेक्ष करार गरे पनि बहुसंख्यक हिन्दु भएको नेपाल ‘हिन्दुराज्य हुनुपर्छ’ वा ‘धर्मनिरपेक्ष हुनुपर्छ’ भन्नेमा जिज्ञासा रहनु स्वाभाविक हो । भारत पनि बहुसंख्यक हिन्दु जनसंख्या हुँदाहुँदै किन धर्मनिरपेक्ष बन्यो भन्ने ऐतिहासिक प्रसंग पनि यही मेसोमा जोडिन आउँछ ।

अबको कांग्रेस नेतृत्व

जर्नल अफ डेमोक्रेसी’ ले जनवरी २०२१ को अंकमा मूलधारका पार्टीहरू संकटमा भन्नेबारे विशद चर्चा गरेको छ । नेपालमा पनि गणतन्त्रयताका वर्षहरूमा मूलधारका पार्टीहरू संकटमा पर्दै गइरहेको देखिन्छ । मूलधारका पार्टीहरूलाई विस्थापन गर्नेगरी वैकल्पिक शक्तिहरूको उदय नभएकाले यो संकट त्यति अत्याशलाग्दो नभए पनि मूलधारका पार्टीहरूमा देखा परेको संकट प्रकारान्तरले लोकतन्त्रको संकट बन्न पुगेको छ ।

सुराज्यको बीपी–सपना

बीपी कोइरालाको निधन भएको करिब चार दशकपश्चात् उनको १०८ औं जन्मजयन्ती उनले स्थापना गरेको पार्टी नेपाली कांग्रेसको आन्तरिक मामिला मात्रै रहेन । कुनै पनि देशले विशेष दिनहरूमा आफ्नो आत्मालाई खोज्ने र पक्रने कोसिस गर्छ ।