१२.१२°C काठमाडौं
काठमाडौंमा वायुको गुणस्तर: १५९
कोसेली

Koseli

मेरो मृत्यु नित्य मसँगै हिँडिरहेछ

कवि अस्मिता वादी वा राजु स्याङ्तानलाई मृत्युबारे केही लेख न भनी आग्रह किमार्थ गरिन्न । कारण यी तरुण कविको मृत्युसम्मको आयुको दूरी लामो छ । र, यिनको आयुको यो दीर्घ दूरीको गर्तमा नूतन सिर्जना र नवीन आविष्कारका थुप्रै सम्भावना छन् । विरल संयोगले पाइएको हो एकबारको यो जुनी ।

मेरो मृत्यु नित्य मसँगै हिँडिरहेछ

प्लेटोको पालाको प्रेम

केही महिनाअघि नामी राजनीतिक विश्लेषक विष्णु सापकोटाको उपन्यास आउँदै छ भन्ने खबर नै एकखाले ‘सरप्राइज’ थियो मेरा निम्ति । विमोचन समारोहमा मञ्जुश्री थापाले मञ्चबाटै ‘अडिएका पाइला’ लाई ‘कलेज नोभल’ भन्नु थप ‘सरप्राइज’ ! यसमा सापकोटाको लेखकीय दोष थिएन, दोष थियो त आफ्नै पाठकीय पावरदार चस्माको । 

प्लेटोको पालाको प्रेम

प्रकृति र जनताका कवि

नेपाली कविता साहित्यमा प्रकृतिवादी–स्वच्छन्दतावादी लेखनदेखि प्रगतिवादी लेखनसम्म स्थापित कवि हुन्– युद्धप्रसाद मिश्र । कठोर राणा शासनको समयमा काव्य साधना प्रारम्भ गरेका उनको कर्मले पञ्चायत निरंकुशताको अन्त्यसम्म निरन्तरता पाएको थियो । सुरुवाती चरणमा हिन्दु आध्यात्मिक विचारबाट प्रभावित देखिने केही रचना सिर्जना गरे पनि मिश्रको पहिचान प्रकृतिवादी–स्वच्छन्दतावादी रचनाहरूले स्थापित गरेको देखिन्छ ।

प्रकृति र जनताका कवि

फर्किए गंगालाल

के हामीले चार सहिदका जीवन नजिकैबाट नियालेका छौं ? तिनका बलिदान–कथा पढेसुनेका त छौं, तर तिनका जीवनलाई निकै गहिराइबाट महसुस गरेका वा बुझेका छौं ? आउनुस् एकछिन शिल्पी थिएटर जाऔं र हाम्रा प्रिय सहिदका जीवन–कथामा पसिहेरौं । निर्देशक चे शंकरले नाटक ‘गंगालाल’ मार्फत चारमध्येका कान्छा सहिद गंगालाल श्रेष्ठको जीवन गहिराइमै बुझाउने प्रयास गरेका छन् ।

फर्किए गंगालाल

२००७ को त्यो ‘वीरगन्ज–लुट’

वीरगन्जमा एकबेला नेपाली क्रान्तिकारीले ३८ लाख भारु र २३ हजारभन्दा बढी नेरु कब्जा गरेका थिए । वीरगन्जको त्यो ‘लुट’ कथा कस्तो थियो ? इतिहास–चर्चाबाट त्यो घटना हराएको छ । वीरगन्जमै क्रान्तिकारीले विन्दबासिनी माईको गहना र भाँडाबर्तन गरी २९० थान सामग्री लुटेका थिए ।

२००७ को त्यो ‘वीरगन्ज–लुट’

रेडियोमा बोल्ने पुतली दिदी

दिदी...ए पुतली दिदी..अघि रेडियोमा बोलेजस्तै बोल न...अघि समाचारमा भनेकी थियौ नि– नमस्ते बिहान साढे छ बजेको प्यूठान खबरमा स्वागत छ...एकफेर भन न दिदी !’ बाटोघाटोमा हिँडेको देख्यो कि उनीहरू प्रेमले यसो भन्थे मलाई ।

रेडियोमा बोल्ने पुतली दिदी

प्रेम–विषको एक घुट्की प्याला 

फेब्रुअरीको एक पारिलो मध्याह्न । नयाँ बानेश्वरको चल्तीको भेटघाट जक्सन– चिया सागर । टेबलहरू भरिभराउ छन्, युवाजोडी अन्तरंग आलापरत । संघारैमा छ– १४ फेब्रअरी (भ्यालेन्टाइन डे) । म एक्लै छु, झ्यालको सिसाबाट छिरेको घामको पार ताप्दै मट्का चिया पिइरहेकी ।

प्रेम–विषको एक घुट्की प्याला 
माघ २७, २०८०

आओ ! प्यारा भाइ–बहिनी, रेडियो नजिक आओ !

जय नेपाल ! आओ मेरा प्यारा प्यारा भाइ–बहिनीहरू, रेडियो नजिक आओ,’ सुन्नासाथ पाँच–सात फिट पर बजिरहेको रेडियो नजिकै खुरर्र कुदेर यसरी जान्थेँ, मानौँ आवाज कानले होइन, सिङ्गो शरीरले सुन्ने हो । लाग्थ्यो, रेडियो सुन्नु, त्यहाँबाट प्रसारित हुने ध्वनिको आनन्द लिनु मात्रै होइन, त्यो यन्त्रलाई प्रेमपूर्वक सुमसुम्याउनु पनि हो । त्यसलाई आँखाको घडामा प्रस्टसित भर्नु पनि हो । अलिकति सामीप्य रेडियोलाई दिनू र अलिकति सामीप्य रेडियोबाट लिनू पनि हो ।

आओ ! प्यारा भाइ–बहिनी, रेडियो नजिक आओ !

रणभूमि लाइभ

नालापानी किल्ला कब्जा गरेपछि अंग्रेज कमान्डर मबी भोलिपल्ट सखारै किल्लामा पुगे । गोर्खाली फौजले छोडेको त्यस थलोमा उनले देखेको दृश्य हृदयविदारक थियो । घाइते महिला–पुरुष र लासहरू जताततै छरिएका थिए । खान नपाएका र थाकेकाहरू केही अर्धमृत अवस्थामा पुगेका थिए । उनीहरूको अति नै दयनीय अवस्था देख्दा कठोर हृदयसमेत पग्लिन्थ्यो । 

रणभूमि लाइभ

‘वन लभ’ भित्रको विद्रोही आवाज 

जनचेतना, अधिकार र सामाजिक न्यायसम्बन्धी गीत गाएर विश्वचर्चित बनेका जमैकन मूलका संगीतकर्मी एवं रेगे विधाका प्रमुख प्रचारक बब मार्लीको जीवनीमा आधारित म्युजिकल ड्रामा फेब्रुअरी १४ मा रिलिज हुादै छ । रेइनाल्डो मार्कस ग्रिनले निर्देशन गरेको ‘बब मार्ली : वन लभ’ मा किंग्स्ली बेन–अदिरले मार्लीको भूमिका निर्वाह गरेका छन् ।

‘वन लभ’ भित्रको विद्रोही आवाज 

आधा नायक, आधा खलनायक ! 

भारतीय मूलका बेलायती–अमेरिकी उपन्यासकार सलमान रुस्दी २०औं शताब्दीको उत्तरार्द्धदेखि आजसम्म विश्व साहित्यिक कित्तामा आफ्नो जब्बर उपस्थिति र प्राज्ञिक प्रभुत्व कायम राखिराख्न सफल एक हक्की लेखक हुन् । सन् २०२२ को अगस्टमा पछिल्लो पटक संयुक्त राज्य अमेरिकाको न्युयोर्कमा रुस्दीमाथि ज्यानै लिने उद्देश्यले एकजना लेवनानी–अमेरिकी मुस्लिम दुराग्रहीबाट सांघातिक हमला भयो ।

आधा नायक, आधा खलनायक ! 

आइभरीकोस्टको यो स्वर्णिम पुस्ता

अफ्रिकी देशका फुटबल टिमको उप–नाम पनि गज्जब गज्जब हुने गर्छ । विशेषतः जनावरसँग जोडिएर यस्ता नाम हुने गर्छन् । जस्तो बेनिनको लोखर्के, बोत्स्वानाको जेब्रा । क्यामरुनको सिंह त सेन्ट्रल डीआर कन्गोको चितुवा । यस्तै, ग्याबोनको कालो चितुवा । अनि आइभरीकोस्टको हात्ती । अझ लेसोथोको त गोही । नाइजेरियाको भने चिल । अफ्रिकी कप नेसन्स २०२४ को फाइनल आइभरीकोस्ट र नाइजेरियाबीच हुनेछ । 

आइभरीकोस्टको यो स्वर्णिम पुस्ता

गुमनाम गोपीचा-वृत्तान्त

गए साता नेपालमा सहिद दिवस मनाइयो । तर, एक सहिदलाई कसैले सम्झेन । लेखक विश्व कुइँकेलले तिनै बिर्सिएका, गुमनाम एक सहिदको वृत्तान्त लेखेका छन्, उपन्यास ‘गोपीचा’ मा । 

गुमनाम गोपीचा-वृत्तान्त