२७.१२°C काठमाडौं
काठमाडौंमा वायुको गुणस्तर: १८०
कोसेली

Koseli

गाउँ एक रेलवे स्टेसन

अकस्मात् बन्यो काठमाडौंबाट गाउँ प्रस्थानको योजना । २०५८ सालपछि राजनीतिको मूलधारले मलाई किनारीकृत गर्दै घेराबाहिर उछिट्याइदिएपछि र माओवादी ‘जनयुद्ध’ चरम उत्कर्षतर्फ लम्किरहेको त्यसबखत म गाउँमा टिक्न सक्ने अवस्था बनेन । त्यसैले जसरी पनि दुःखम–सुखम खाल्डोमा (काठमाडौं) समय गुजार्ने सोच बन्यो । तर, केही समय नगुज्रँदै राजधानी पनि जोखिमयुक्त बन्दै गयो । 

गाउँ एक रेलवे स्टेसन

‘संस्कृति कहिल्यै बोझ हुँदैन’ 

सन् १९७१, भारत–पाकिस्तान युद्ध चरमोत्कर्षमा थियो । त्यही वर्ष स्थलमार्ग हुँदै आफ्नै सवारीसाधनमा भारत भ्रमणमा निस्किएका जर्मनीका आक्सेल मिखायेल्स बनारसका पण्डित अम्बिकादत्त उपाध्यायसँग संस्कृत–भाषा र भारतीय संस्कृति अध्ययन गरिरहेका थिए । युद्ध झन् चर्किंदै गएपछि उनी आफूले चढेर आएको सवारी बेचेर पुनः जर्मनी फर्किने सोचमा पुगे ।

‘संस्कृति कहिल्यै बोझ हुँदैन’ 

के उमेर फगत एक अंक हो ?

महाकालीमा बगिरहेको पानी र डुब्नै आँटेको घाम दुवैलाई पालैपालो हेर्छु म । अँगालोभरिको सूर्य अलि पर चाँदनी गाउँको सानो बस्तीमा बिस्तारै खसेजस्तो लाग्छ । सूर्य त्यहीं कतै विलीन हुन्छ । म उभिएर एकछिन अँध्यारिँदै गएको आकाशको लालिमा हेरिरहन्छु ।

के उमेर फगत एक अंक हो ?

चिन्तनका फरक आयाम

कवि अमृता स्मृतिको कविता–किताब ‘नदीको तिर्खा’ मा नेपाली समाजमाथि विमर्श छ । आफूले भोगेकै समयलाई कवितामा उनेकी छन् उनले । किताबको शीर्षक नै अनौठो छ । नदी, जो आफैं पानीले परिपूर्ण छ, उसलाई केको तिर्खा ? तर, स्मृति भन्छिन्– ‘नदीको पनि तिर्खा छ, सागर भेट्ने तिर्खा ।’

चिन्तनका फरक आयाम

मुसा लखेटिरहेको न्युयोर्क सहर

जलवायु परिवर्तनको विमर्शमा आउने विषय हुन्– हिमालमा हिउँ पग्लिनु, समुद्री सतह बढ्नु, तातो हावा, खडेरी, बाढी, जंगलमा लाग्ने आगो वा चक्रवातहरू । तर, जलवायु परिवर्तनले मानिसको दैनिक जीवनका ससाना विषयमा पनि उत्तिकै असर गरिरहेको हुन्छ । 

मुसा लखेटिरहेको न्युयोर्क सहर
वैशाख २९, २०८१

मेरो सहर जो सास खोजिरहेछ

बाबा, यहाँ वाटर एनिमल खै त ?’ एकाबिहानै ऊ मलाई यस्तो सोध्छ । हामी धोबीखोला किनारै किनार हिँडिरहेछौं । रिभरसाइडमै हाम्रो बास छ । स्कुल पनि रिभरसाइडमै छ । 

मेरो सहर जो सास खोजिरहेछ

हे पुरुष, अब महिलालाई पालो देऊ !

मैले लेख्न थालेको २० वर्ष नाघिसक्यो । तर, मेरो लेखनले पुरस्कार पाउला भन्ने कहिल्यै कल्पना गरिनँ । किनभने आजसम्मका पुरस्कृत कृतिभन्दा फरक किसिमको विषयमा कलम चलाइरहने म एक भुइँमान्छे हुँ । मैले लेख्ने कुरा, मैले खेल्ने समुदाय यस्तो छ कि, मानव सभ्यताको २१ औं शताब्दीमा पनि आफूलाई मान्छे हुँ भनेर प्रमाणित गर्न सकिरहेको छैन । जन्मनासाथ वस्तुको रूपमा अर्काको सामान भएर पहिचान दिइन्छ । त्यो वस्तुरूपी मान्छे हो– स्त्री अर्थात् छोरी । 

हे पुरुष, अब महिलालाई पालो देऊ !

सुम्निमा–पारुहाङ सम्झेर सिलिचुङ

वर्ष २०८१ को सुरुवातसँगै वसन्त–यात्रामा निस्किए पूर्व संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री सुदन किराती । भोजपुर, खोटाङ, सोलुखुम्बुको पदयात्रामा । त्यो टोलीमा रहेर चखिया–सिलिचुङको मुन्दुम पदमार्ग पदयात्रा गरें मैले पनि । 

सुम्निमा–पारुहाङ सम्झेर सिलिचुङ

यौनशालाको कथा 

निर्देशक सञ्जय लीला भन्सालीको विशेषता नै हो भन्दा हुन्छ, भव्य सेट । त्यसलाई सुहाउँदो छायाकन । अनि उत्तिकै खर्च । तिनै भन्सालीले भर्खरै ओटीटीमा डेब्यु गरेका छन् । उनी निर्देशित ‘हिरामन्डी : द डायमन्ड बजार’ नेटफ्लिक्समा रिलिज भइसकेको छ । यसका आठ भाग छन् । त्यो भने आठ घण्टा बराबरको वेब सिरिज ।

यौनशालाको कथा 

एक मुठी दानको अर्थ

प्रांगणमा बालबालिका लाम लागेर बिहानी प्रार्थनामा व्यस्त थिए । प्रांगणभन्दा केही परको फूलबारीमा देखें– आमाले एउटा बालकलाई बडो प्रेमले छातीमा टाँसेर राखेको सुन्दर मूर्ति । 

एक मुठी दानको अर्थ

परदेशी प्राध्यापकको मृत्युपत्र   

२०८१ वैशाख २३ गते । फोन छाडेर विश्वविद्यालय गएछु । घर फर्कंदा मिसकल राताम्मे रहेछ । प्राध्यापक, पत्रकार, साइकल साथीहरूको मल्टिपल मिसकल । हतारिँदै केही कल ब्याक गर्छु । अप्रिय खबर ः डा. गोविन्द रिजालको कीर्तिपुर बस दुर्घटनाबाट मृत्यु । 

परदेशी प्राध्यापकको मृत्युपत्र   

सृष्टिको अलौकिक मुन्दुमी वर्णन

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति भूपाल राईले एक समारोहमा भनेका थिए, ‘जुन समुदायको इतिहास लिखित हुँदैन, उनीहरूको इतिहास मिथकमा हुन्छ । मिथकका पात्र खोला–पहाड हुन्छन्, जसरी साल्पा–सिलिचुङ भए । अनेक जीवजन्तु र किटपतङ्गहरू हुन्छन् । चराचर जगत्का प्रकृति हुन्छ ।’

सृष्टिको अलौकिक मुन्दुमी वर्णन