नरबहादुरले डायस्पोराका ती मानिसको प्रतिनिधित्व गर्छ, जो जस्तोसुकै कठिन परिस्थितिमा पनि आफ्नो ‘जरा’ छोड्न चाहदैन । ‘मुलुक बाहिर’ रहेर पनि ‘मुलुक’ को कुरा गर्छ ।

कान्तिपुरसँगको कुराकानीमा गिरीले आलोचनात्मक विवेक र इमानदारीको कमी, विचारको असन्तुलन, संकीर्ण सोचाइजस्ता कारण समालोचनाप्रति निराशा बढेको बताएका छन् ।

माला, बाला, धोती, चोलो लगाएर देउडा गाउने यशोदाले एक हजारभन्दा बढी लाइभ देउडा गाइसकेकी छिन् ।

विपना देउडा र देहोरी दुवै गाउन निकै सिपालु छिन् । त्यसैले दर्शकहरूको साथ पाउँदै आएकी छिन् ।

उनले करिब ७ वर्षदेखि निरन्तर रूपमा प्रत्यक्ष देउडा प्रस्तुत गर्दै आएकी छिन् । मेला–महोत्सव, सांस्कृतिक कार्यक्रम तथा विभिन्न सार्वजनिक समारोहमा उनी देशका विभिन्न ठाउँमा पुगेर प्रस्तुति दिँदै आइरहेकी छिन् ।

उनका झुपडी, मुटुको टुक्रा, झुम्के बुलाकी, मालु पात, ऐंसेलु आदि गीतहरू दर्शकले निकै रुचाएका छन् ।

कथामा अनेकौँ उपकथाहरू जोडिएका छन् । प्रत्येक कथाको प्रस्तुतिशैली फरक छ । कथासङ्ग्रको नामले भनेजस्तै प्रेम त प्रत्येक कथामा छन् तर ती भग्न छन् भत्किएका छन् । कतै सग्लो र दागरहित देखिँदैन ।

प्रत्येक पन्नाबाट निर्मित खण्डहरूले तपाईंलाई कल्पनामा बुनिएको यस्तो संसारमा पुर्‍याउनेछ, जहाँ सबैको स्वैरकल्पना पुग्न सक्दैन ।

एक वडाध्यक्ष पद जित्न करोडौं खर्च गर्न र उस्तै परे मर्न, मार्न तम्सिने हजारौं पदलोलुपको समाजमा सिंहासन र राज्य त्यागेर ज्ञानको खोजीमा निस्केका बुद्धको जीवन त्यसै पनि आकर्षक लाग्छ । तर, बुद्धको असली आकर्षण उनको त्यागमा होइन, उनले प्राप्त गरेको ज्ञानमा छ । र, त्यस ज्ञानको आलोकमा हरेक मानिसमा उनकै अवस्थामा पुग्ने सम्भावना भएकामा उनीप्रति आकर्षण बढ्दै गएको छ ।

जापानी वास्तुकलाविद् प्रो. केन्जो टाँगेले सन् १९७८ मा लुम्बिनी विकास गुरुयोजना बनाएका थिए, उनले ६ वर्ष लगाएर तयार गरेर दिएको गुरुयोजना तत्कालीन लुम्बिनी विकास समितिले १९७८ मा स्वीकृत गरी कार्यान्वयन थालेको थियो, तर उक्त गुरुयोजना अहिलेसम्म पनि पूरा हुन सकेको छैन।

सबै धर्मका आ–आफ्ना धाम र धार्मिकस्थल भएजस्तै बुद्ध धर्मावलम्बीका लागि लुम्बिनी सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्थल हो, लुम्बिनी शान्ति कूटनीतिका लागि पनि प्रमुख गन्तव्य हो, दैनिकजसो विश्व शान्तिको कामना गर्दै पूजापाठ र कार्यक्रम भइरहेका हुन्छन् ।

बुद्धको निर्वाणको ठीक सय वर्षपछि बुद्ध वचनलाई लिएर विवाद उठेको थियो । यस्तै अन्योलबीच वैशालीमा दोस्रो संगायना भयो । राजा अशोकको समयसम्ममा बौद्ध धर्ममा फरक सम्प्रदाय अस्तित्वमा आइसकेको थियो र बुद्ध वचनलाई फरक समूहले फरक व्याख्या गर्न थालेको थियो ।

पश्चिमा प्रचलनमा बौद्ध धर्मका ध्यान, सचेतनालगायत पक्षलाई अमेरिकी सेना, सिलिकन भ्यालीका ठूला कम्पनी, विश्वभरका व्यावसायिक प्रतिष्ठान र सर्वसाधारणले अँगाल्न थालेको देखिन्छ । यसरी हेर्दा बौद्ध धर्म, धर्म नभई जीवनशैली र संस्कृतिका रूपमा फैलिरहेको छ ।

बौद्ध कूटनीतिले नेपाललाई केवल द्विपक्षीय सम्बन्धसम्म सीमित नराखी बहुपक्षीय र क्षेत्रीय मञ्चहरूमा पनि अर्थपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ ।

रामग्राम स्तूप, पण्डितपुर र देवदहलाई जोडेर एकीकृत बौद्ध सर्किट विकास गर्न सके संसारभरिका बौद्ध धर्मावलम्बी र सांस्कृतिक पर्यटक आकर्षित हुन सक्छन्, यसले स्थानीय आर्थिक विकासमा ठूलो टेवा पुग्नेछ । होटल, होमस्टे, यातायात, गाइड सेवा, ध्यान र योग केन्द्रलगायतबाट रोजगारी सिर्जना हुने स्थानीयको आशा

काठमाडौं उपत्यकाको बौद्ध इतिहास शृंखलाबद्ध रहेको पाइनु यहाँको ऐतिहासिक विशेषता हो । लिच्छविकालमा प्रशस्त मात्रामा विहारको निर्माण भएको पाइन्छ र ती विहारको नाम संस्कृत भाषाबाट रहेको पाइन्छ । लिच्छविकालपछि मल्लकालमा पनि काठमाडौंमा बौद्ध धर्मको व्यापक मात्रामा विकास मात्रै भएन, बौद्ध केन्द्रकै रूपमा रह्यो ।

किताब-वार्तामा आख्यानकार केशव दाहालले भनेका छन्- ‘इथा मल्लकालको अन्त्यतिरबाट प्रारम्भ हुन्छ, हुइँकिएर अतीतको बाटोमा फर्कन्छ र पुग्छ, किरातकालमा । यसरी हेर्दा, यो बुद्धकालीन समयको कथा हो ।’

हामीसँग छन् इतिहासलाई भविष्यसँग जोड्ने पुलहरू/ जसलाई लिएर हामी अनन्त सपनाहरू देख्दछौं

घण्टाघर– समय बताउने घडी । वीरगन्जमा यो चोक सामाजिक नेटवर्किङको पारम्परिक केन्द्र हो । यहाँ सम्बन्ध बन्छ, भाँचिन्छ र फेरि जोडिन्छ ।

काठमाडौंको मुख्य ट्रान्जिट–प्वाइन्ट रत्नपार्क आफ्नो किनारमा आवतजावत गर्ने हजारौं मान्छेको सुख–दुःखका कथा सुनिबस्छ

असनमा सबथोक बदलियो– उपभोक्ता, व्यापारी, सामान अनि घरका शैली–स्वरूप, जसले काठमाडौंको जीवन, खानपान, रहनसहनको कथा हरक्षण सुनाइरहन्छ ।

राजा महेन्द्रका पालामा पूर्व–पश्चिम राजमार्गको रेखांकन सुरु हुँदाका बखत अत्तरिया चोकबाहेक चारैतिर वनजंगल थियो

लेकसाइडको मध्यभागमा छ– हल्लनचोक । आज यो चोक सडकको चौराहा मात्रै होइन– पोखराको अर्थतन्त्र, स्मृति र संस्कृतिको एउटा जीवन्त प्रतीक हो ।

त्रिभुवन चोकले परम्परा, इतिहास र जनचेतनाको प्रतिनिधित्व गर्छ । धम्बोजी चोकले आधुनिकता, विकास र भविष्यको संकेत दिन्छ ।

पूर्वराजा वीरेन्द्र शाह युवराज छँदै सुर्खेत पुगे र त्यहाँको भूगोल देखेर प्रभावित भए, राजा भएपछि नगरको गुरुयोजना बनाउन लगाए, उनको योगदानलाई सम्मान गर्दै स्थानीयले चोकको नाम दिए– वीरेन्द्र चोक

नयाँ पुस्ताले बिर्संदै पुरानो बटौली र खस्यौली, ट्राफिक चोक, मिलन चोक, चौराहा हुँदै भैरहवाको बुद्ध र देवकोटा चोकमा चमकधमक बढ्दो

भानु चोक केवल एउटा चौराहा मात्र होइन । यो धरानको धड्कन हो । जहाँ समय चल्छ, मानिस बग्छन् र कथा जन्मिन्छन् । यही चोकको बीचमा उभिएको छ घण्टाघर, जो धरानको पहिचान बोकेको एक सशक्त प्रतीक हो ।

विद्यार्थी आन्दोलन, मजदुर संघर्षदेखि हालैको ‘जेन–जी’ विद्रोहसम्म निरन्तर विरोध र प्रतिरोधको सार्वजनिक मञ्च बनिरहेको छ– वरगाछी । यो चोकबाट सत्तालाई प्रश्न गर्ने, अधिकार माग्ने र परिवर्तनको आवाज उठाउने परम्परा पनि जीवित छ ।

जब नारायणीमा पुल बन्यो, आए बस र ट्रकहरू । तिनै बस र ट्रक चढेर आए मान्छे । ठाउँले नाम पायो पुलचोक । के दिन के रात, एकैनासको चहलपहल हुन्थ्यो । तत्कालीन माओवादीको सशस्त्र संघर्ष उत्कर्षमा पुगेर संकटकाल लागेर राति गाडी चल्न छाडे । त्यसपछि पुलचोक सुस्तायो । शान्ति प्रक्रियापछि पुरानै लयमा फर्कन त सकेन तर पुलचोकले पुरानो पहिचान कायमै राखेको छ ।

जनकपुरको रामानन्द चोकमा २०३३–३४ सालतिर पाँच पसल थिए— दुइटा किराना, दुइटा चिया र एउटा पान पसल । तर अहिले व्यावसायिक भीडले निसास्सिएको छ ।