कोसेली

जात वृत्तान्त

लकडाउनको लामो बिदामा अनेकौं पुस्तक, जर्नलका लेख, हिन्दी सिनेमा, युट्युबमा सामयिक विषयका लेक्चर तथा प्रशस्त आध्यात्मिक प्रबचन सुन्ने अवसर मिल्यो । तिनमा भारतका प्रख्यात साहित्यकार फणीश्वरनाथ रेणुको ‘मैला आँचल’ उपन्यास, फ्रेड्रिक गेजको ‘क्षेत्रीयता र राष्ट्रिय एकता’, प्रकाश झा निर्देशित ‘राजनीति’ सिनेमा र आहुतिका दुई पुस्तक ‘वर्ण व्यवस्था’ एवं ‘जात वार्ता’ अविस्मरणीय रहे ।

छोपिँदै–खोलिँदै मान्छेको सभ्यता

मान्छेले कहिलेबाट आफूलाई ढाक्न सुरु गर्‍यो होला ? प्रायः हामी सबैले सुन्दै आएको कथा हो– ‘रूखको बोक्रा बेरेर हिँड्थे रे हाम्रा पुर्खाहरू !’

विकास र लोकतन्त्र : पञ्चायतदेखि गणतन्त्रसम्म

२०४६ सालपछिको प्रजातन्त्रजस्तै हाल वामे सर्दासर्दै सही धार समात्न नसकेको लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा पनि लोकतन्त्र भनेको के हो, विकास के र कसका लागि हो भन्ने प्रश्नहरूमा सम्बन्धित सबै अन्योलग्रस्त देखिएका छन् । यिनै विडम्बना र अन्तर्विरोधहरूको सेरोफेरोमा रहेर नेपालको लोकतान्त्रिक विकासबारे अनुभव र अनुभूति आत्मसात् गर्नुपर्छ ।

माघ ९, २०७७
माघ ३, २०७७

प्रवास पर्यवेक्षण

'प्रवास' सुमित शर्मा समीरको पहिलो उपन्यास हो । किताब ‘म’ शैलीमा लेखिएको छ । किताबको प्रारम्भमा उपन्यासकारलाई एउटा उद्बोधनले जीवनपर्यन्त लखेटिरहेको छ, ‘उठ अली, तिमी जीवनपर्यन्त निदाएका छौ । अब उठ ।’ उपन्यास पाँच अध्यायमा विभाजित छ ।

हृषिकेश शाहको कमिनिस्ट नेतामोह

हृषिकेश शाह (१९८२–२०५९) को आज मलाई सम्झना भएको कारण अहिलेको राजनीतिमा कमिनिस्ट पात्रहरूमा देखिएको उथलपुथल हो, किनकि इतिहासकार, प्राज्ञिक अनि राजनीतिक चिन्तक शाह नेपाली कमिनिस्ट राजनीतिलाई सिद्धान्तभन्दा नेताका चरित्र र स्वभावबाट हेर्थे । म उनलाई शाहजी भनेर सम्बोधन गर्थें । उनीसँग मेरो लगभग दुई दशकको सम्बन्धलाई फर्केर हेर्दा देखेका कुरा यस्ता छन् । शाहजी कमिनिस्टहरूका सिद्धान्तभन्दा तिनका पत्यारिला व्यक्तित्व छन् कि छैनन् भनेर हेर्थे भन्ने कुरा पछि थाहा हुँदै गयो ।

अग्निपन्छीको एथेन्स उडान

धारणाहरू गोंग याने कुखुराको भाले भन्छन् छानाका चार कुनामा रहेका उड्न लागेका जस्ता चरालाई ठिमी, भक्तपुर, बुङ्मती, कीर्तिपुर आदि निवासीहरूले । गोंगपा याने भाले इँट भन्छन् खोकनाकाहरूले ।

स्मृतिपत्रमा माया–विभेद

'खानानी खा, भोक लाग्यो होला !’, उनी मेरो सामुन्ने कोदोको फाँडोसँग आगोमा पोलेको सुकुटी–मासु राखिदिँदै भन्थिन् । भोको पेट भर्न मलाई उनको मायाको बानी लागिसकेको थियो । उनलाई म ‘ठूलीआमा’ भन्थें ।

एकादेशमा एउटा साथी थियो

संसारमा सबै मानिसहरू खराब छन् तर खराब मानिसहरूभित्र धेरै वा थोरै असल चीज छन् । तिनै असल चीजहरूलाई जोड्नु, अगाडि ल्याउनु र त्यसमार्फत सारा खराबीका विरुद्ध लड्नु नै क्रान्तिकारीहरूको काम हो ।–स्वनाम साथी

सर्वज्ञानी, अर्थात् सर्व–अज्ञानी

चिया सुरुप्प पार्दै हारुकी नाकामुराले भन्यो, ‘नेपालीहरू सर्वज्ञानी हुँदा रहेछन् । कति धेरै कुरा जानेका, बुझेका, थाहा पाएका !’