तीर्थबहादुर श्रेष्ठ

तीर्थबहादुर श्रेष्ठका लेखहरु :

काजीदाइले छाडेको दूरबिन 

काजीदाइको उडेर गएको प्राणपखेरु र चरासँग उहाँको आत्मीय सम्बन्ध मेरो मथिंगलमा मडारिरहँदा मेरी १०३ वर्षीया आमाले स्वर्गीय हुनु दुई दिनअघिसम्म पनि हामीलाई सुनाउने श्लोक कानमा गुन्जन थाल्यो-

दिवंगत हुक्काको यादमा

मेरो जन्म काठमाडौं इलाकाको महाबौद्ध टोलमा ब्लक नम्बर १०/४३९ को एक घरमा भएको थियो । विसं १९९४ दसैंताका सोही घरको एउटा सानो कोठामा आमाले मलाई जन्माउनुभयो । वीर अस्पताल नजिकै थियो, तर प्रसूति सेवा थिएन । विसं २००२ ताका दरबार हाई स्कुलमा सबभन्दा तल्लो प्रारम्भिक कक्षा ‘अइट क्लास’ (आठौं) मा भर्ना भएँ । त्यस बेलाको त्यो दुई स्तरको कक्षा थियो । प्रत्येक वर्ष कक्षा उत्तीर्ण हुँदै फस्ट क्लास पुगेर प्रवेशिका परीक्षा अर्थात् एसएलसी उत्तीर्ण भएपछि स्कुल छोडेर कलेज गइन्थ्यो । दसौं कक्षालाई ‘फस्ट क्लास’ अर्थात् पहिलो कक्षा भन्ने चलन थियो ।

पहाड नचढी पहाड बुझिँदैन

पहाड, पर्वत वा हिमाल जेसुकै भनिए पनि तिनलाई नचढीकन तिनको पत्तो लाग्दैन । तिनलाई बुझ्न सकिँदैन । साधारणतः अंग्रेजीमा जसलाई ‘माउन्टेन’ भनिन्छ । हामी त्यसलाई पहाड भनेर बुझ्छौं । तर, पनि कुनै परिभाषाले पहाडलाई बाँध्न सकिँदो रहेनछ । करिब २० वर्षपहिले फ्रान्सको आल्पस पर्वतको अट्राँ र ग्रिनोबल सहरमा विश्वका प्रसिद्ध वैज्ञानिक एवं चिन्तकहरू पहाडको परिभाषा खोज्न जुटेका थिए ।

नौलाख तारामाझ शरदको माद

‘नौलाख तारा उदाए धरतीको आकाश हाँसेछशरद लाग्यो वनमा फूलले प्रीति गाँसेछ ।’अम्बर गुरुङको सुरिलो आवाजमा अगमसिंह गिरीको शरद–वर्णन जति सुन्यो उति मर्मस्पर्शी भएर आउँछ ।

वन केवल वृक्ष होइन

नेपाल सानो देश होइन । यो एउटा सानो संसार हो । छिमेकी राष्ट्रहरूलाई विशाल देख्ने र नेपाललाई सानो देख्ने तथा सधैं सानो छ भन्ने मानसिकता बोकेका नेपालीलाई महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले— ‘नेपाली नहुनुको अन्धता’ भनी व्याख्या गरेका छन् ।

संझ्यालबाट संसार चियाइरहेका कविवर

विसं २०७७ भदौ २ गते साँझको ५ बजेर ५५ मिनेटको अंकलाई घडीको सुईले छोप्दा–नछोप्दै राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेको हृदय धड्कन बज्न छोडेछ । विसं १९७६ असोज ७ गते यस धरतीमा ओर्लिनुभन्दा पहिलेदेखि आमाकै कोखभित्र पनि अविरल ढुकढुक गर्दै आएको त्यस अवयव न कहिल्यै सुत्दथ्यो, न कहिल्यै निदाउँथ्यो ।

काठमाडौंका रैथाने

काठमाडौं उपत्यकाको रैथाने वन, वृक्ष र वनस्पतिको प्रसंगलाई कोट्याउँदा आजभन्दा झन्डै १२८ वर्षपहिले (सन् १८९३ डिसेम्बर) प्रकाशित प्रसिद्ध अंग्रेजी कवि रड्यार्ड किप्लिङको नवप्रस्तर युग ‘नियोलिथिक एज’शीर्षकको कवितामा उल्लिखित काठमाडौंको सम्झनालाई ब्युँताउनु उचित हुन्छ  ।

प्रयागराज : एक बोटानिस्ट

विसं २०१७ सालमा त्रिचन्द्र कलेजबाट बीएस्सी (बायोलजी) पास गरेर वनस्पति अड्डा छिर्दा हाकिमबाजे प्रयागराज पाण्डेजस्तो ठूलो जीउको मान्छे मैले सायद देखेकै थिइनँ । उहाँले पनि मजस्तो दुब्लो केटा नदेखेको हुनसक्छ । मेरा प्राध्यापक समरबहादुर मल्लले ‘जागिर खान्छौ’ भनेर नयाँ सडकबाटै मलाई टिपेर लगेका थिए ।

पालनहारलाई नमस्कार

कोरोना विषाणुको महामारीले विश्वभरिका मानिस एउटा असामान्य परिस्थितिको सामनामा जुटेका छन् । ज्यादै असहज र असामान्य परिस्थितिको बीचमा एउटा अति नै सामान्य लाग्ने नारा लिएर विश्व वातावरण दिवस (जुन ५) हामीमाझ आइपुगेको छ । यो वर्षको नाराले बोल्छ, ‘प्रकृतिका लागि समय’ अर्थात् ‘टाइम फर नेचर’ । हामीले प्रकृतिलाई समय दिन सकेनौं । हाम्रो समय प्रकृतिकै विनाशमा खर्च भइरहेको छ ।