तीर्थबहादुर श्रेष्ठ

तीर्थबहादुर श्रेष्ठका लेखहरु :

खाँटी कथावाचक

आउँदो वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कारका लागि सिफारिस गरिएका व्यक्तिमध्ये बेलायतका प्रकृतिविद् सर डेभिड एटेन्वरोको चर्चा अहिले चुलिँदो छ । पृथ्वीको जीवन्त स्वरूपलाई बुझ्ने, बुझाउने तथा तिनको संरक्षणबाट मानवलगायत सकल जीव–प्राणी, वन–वनस्पतिको शान्तिपूर्ण भविष्य सुरक्षित राख्ने काममा अतुलनीय योगदान पुर्‍याएकाले उनको नाम सिफारिस भएको हो ।

विश्वव्यापी चिन्ता

हिन्दुकुश–हिमालय क्षेत्रका राष्ट्रहरू मिलेर साझा जलवायु रणनीतिभित्र रही विकास निर्माण कार्यहरू गर्नुपर्ने समयको माग हो । जलवायु परिवर्तनले कुनै राजनीतिक सिमानालाई टेर्दैन तर राजनीतिक समझदारी र सहकार्यले निश्चय नै सुरक्षित भविष्यको बाटो कोर्न सकिन्छ ।

१५ हजार वर्षदेखिको मानव सारथि

मान्छेलाई तुच्छभन्दा पनि तुच्छ स्तरमा गिराउनुपरे ‘कुकुर’ भनी अवहेलना गर्ने नेपाली समाजको सामान्य व्यवहार हो । त्यही कुकुरलाई हामी हाम्रै महान् चाड तिहार यमपञ्चकको दोस्रो दिन पूजा गर्छौं । आफ्नो संस्कृति, संस्कार र धर्मलाई जीवन्त राख्न वर्षभरिमा एक दिन भए पनि कुकुर पूजा गरिन्छ । एकातिर तुच्छ व्यवहार, अर्कोतिर दैवस्वरूप पूजा– यो कस्तो विडम्बना ? सोच्न थालेको छु– महाभारत युग र आजको युगबीच अन्तरालमा परेको सोच परिवर्तन त होइन यो ?

काजीदाइले छाडेको दूरबिन 

काजीदाइको उडेर गएको प्राणपखेरु र चरासँग उहाँको आत्मीय सम्बन्ध मेरो मथिंगलमा मडारिरहँदा मेरी १०३ वर्षीया आमाले स्वर्गीय हुनु दुई दिनअघिसम्म पनि हामीलाई सुनाउने श्लोक कानमा गुन्जन थाल्यो-

दिवंगत हुक्काको यादमा

मेरो जन्म काठमाडौं इलाकाको महाबौद्ध टोलमा ब्लक नम्बर १०/४३९ को एक घरमा भएको थियो । विसं १९९४ दसैंताका सोही घरको एउटा सानो कोठामा आमाले मलाई जन्माउनुभयो । वीर अस्पताल नजिकै थियो, तर प्रसूति सेवा थिएन । विसं २००२ ताका दरबार हाई स्कुलमा सबभन्दा तल्लो प्रारम्भिक कक्षा ‘अइट क्लास’ (आठौं) मा भर्ना भएँ । त्यस बेलाको त्यो दुई स्तरको कक्षा थियो । प्रत्येक वर्ष कक्षा उत्तीर्ण हुँदै फस्ट क्लास पुगेर प्रवेशिका परीक्षा अर्थात् एसएलसी उत्तीर्ण भएपछि स्कुल छोडेर कलेज गइन्थ्यो । दसौं कक्षालाई ‘फस्ट क्लास’ अर्थात् पहिलो कक्षा भन्ने चलन थियो ।

पहाड नचढी पहाड बुझिँदैन

पहाड, पर्वत वा हिमाल जेसुकै भनिए पनि तिनलाई नचढीकन तिनको पत्तो लाग्दैन । तिनलाई बुझ्न सकिँदैन । साधारणतः अंग्रेजीमा जसलाई ‘माउन्टेन’ भनिन्छ । हामी त्यसलाई पहाड भनेर बुझ्छौं । तर, पनि कुनै परिभाषाले पहाडलाई बाँध्न सकिँदो रहेनछ । करिब २० वर्षपहिले फ्रान्सको आल्पस पर्वतको अट्राँ र ग्रिनोबल सहरमा विश्वका प्रसिद्ध वैज्ञानिक एवं चिन्तकहरू पहाडको परिभाषा खोज्न जुटेका थिए ।

नौलाख तारामाझ शरदको माद

‘नौलाख तारा उदाए धरतीको आकाश हाँसेछशरद लाग्यो वनमा फूलले प्रीति गाँसेछ ।’अम्बर गुरुङको सुरिलो आवाजमा अगमसिंह गिरीको शरद–वर्णन जति सुन्यो उति मर्मस्पर्शी भएर आउँछ ।

वन केवल वृक्ष होइन

नेपाल सानो देश होइन । यो एउटा सानो संसार हो । छिमेकी राष्ट्रहरूलाई विशाल देख्ने र नेपाललाई सानो देख्ने तथा सधैं सानो छ भन्ने मानसिकता बोकेका नेपालीलाई महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले— ‘नेपाली नहुनुको अन्धता’ भनी व्याख्या गरेका छन् ।

संझ्यालबाट संसार चियाइरहेका कविवर

विसं २०७७ भदौ २ गते साँझको ५ बजेर ५५ मिनेटको अंकलाई घडीको सुईले छोप्दा–नछोप्दै राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेको हृदय धड्कन बज्न छोडेछ । विसं १९७६ असोज ७ गते यस धरतीमा ओर्लिनुभन्दा पहिलेदेखि आमाकै कोखभित्र पनि अविरल ढुकढुक गर्दै आएको त्यस अवयव न कहिल्यै सुत्दथ्यो, न कहिल्यै निदाउँथ्यो ।

काठमाडौंका रैथाने

काठमाडौं उपत्यकाको रैथाने वन, वृक्ष र वनस्पतिको प्रसंगलाई कोट्याउँदा आजभन्दा झन्डै १२८ वर्षपहिले (सन् १८९३ डिसेम्बर) प्रकाशित प्रसिद्ध अंग्रेजी कवि रड्यार्ड किप्लिङको नवप्रस्तर युग ‘नियोलिथिक एज’शीर्षकको कवितामा उल्लिखित काठमाडौंको सम्झनालाई ब्युँताउनु उचित हुन्छ  ।