राजकुमार बानियाँ

चौरासी व्यञ्‍जनको थाली

चाडबाडको बेला भान्सामा मीठोमसिनो केही आइटम बढ्नासाथ धेरैको मुखमा झुन्डिहाल्छ, चौरासी व्यञ्जन । पाहुनापाछाको मानमनितो राख्न पनि धेरैथरीका खाना, तरकारी, मरमसला र मेवा–मिष्ठान्न जोहो गर्नु नेपाली परम्परा नै हो ।

यो अन्त्य होइन निस्सीम !

लगभग भूतपूर्व विधा भइसक्यो नाटक । भूतपूर्व नमान्ने हो भने पनि दुर्लभ त भयो नै । नाटकघरमा प्रायः कथा, उपन्यास वा इतिहासका नाट्य रूपान्तरण या विदेशी नाटकका अनुवाद नै मञ्चन भइरहेका देखिन्छन् । बक्स अफिसजस्तै टिकटमा चलिरहेका नाटकघर र रंगकर्मीको फैलावट हौस्याउने खालको भए पनि उपन्यासको उफानमा नाटक लेखनको स्थिति ‘ड्रामाटिक आइरोनी’ जस्तो छ ।

सोखिन संकलक

जावलाखेलको घर छाड्दा अंशभन्दा पहिले पुस्तकको बन्डा मिलाए, इतिहासकार दाजुभाइ महेशराज–दिनेशराज पन्तले । छिनोफानो भयो, पुराना लेखोटजति दाजुले राख्ने, छापा किताबजति भाइले । विक्रम संवत् १७३४ देखि १९४० सम्मको हस्तलिखित पात्रो महेशकहाँ छन् भने त्यसपछिको मुद्रित पात्रो दिनेशकहाँ । 

पुरस्कारको कर्मकाण्ड

सयवर्षे परमायुमा संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले ‘पृथ्वी प्रज्ञा–पुरस्कार’ को दोसल्ला ओढे, मंसिर २३ मा  । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले प्रत्येक चार वर्षमा दिने सर्वाधिक धनराशिको सरकारी पुरस्कार शीतल निवासमा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको बाहुलीबाट पाउँदा उनी खुसी नै भए  ।

पुरस्कारको कर्मकाण्ड

सयवर्षे परमायुमा संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले ‘पृथ्वी प्रज्ञा–पुरस्कार’ को दोसल्ला ओढे, मंसिर २३ मा । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले प्रत्येक चार वर्षमा दिने सर्वाधिक धनराशिको सरकारी पुरस्कार शीतल निवासमा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको बाहुलीबाट पाउँदा उनी खुसी नै भए ।

राजकुमार बानियाँका लेखहरु :

सन्दुकका सकल सपना

९३ वर्षीया आमालाई जहाजमा पेरिसबाट काठमाडौं ल्याए, फ्रेन्च लेखक माथ्थियु रिकार्डले  । साथीहरूले माथ्थियु बौलाए नभनेका होइनन् तर उनले हठ गरिरहे– पेरिसभन्दा काठमाडौंमै आँखाको उपचार राम्रो हुन्छ  ।

नयाँ कवि, पुरानै कविता

म कवि होइन  । भीडमा कुनै रुचि छैन  । भीडसँग अलि परै भाग्न मन लाग्छ । तर, कुन्नि किन हो, ‘अनुहारको भीड’ पढ्नचाहिँ अलिक हतारिएछु । विक्रम संवत् ०७० को सुरुआतमा लेख्न थालेका १७ कविको एकमुष्ट संग्रहप्रति महत्त्वाकांक्षी भएँ सायद ।

समाचारको सर्जमिन

नौ दिनमा नौलो, बीस दिनमा बिर्स्यो ।’ समसामयिक नेपाली साहित्यको खराब लक्षण यही हो । विधाभञ्जन, विधामिश्रण र विधान्तरणको हूलचालमा लोकप्रिय विधाकथालाई निमोनिया लागेकै दुई दशक नाघिसक्यो । त्यसैले त कथाको नाममा ‘घ्यारघ्यार’ मात्रै छ ।

एक्लै उभिएका

मन–मन्दिर’ २०७ कृतिमार्ग, कोटेश्वर अनि त्रिचन्द्र कलेज, घन्टाघर  । घरखाना र कारखानाबीचमा आक्कलझुक्कल नयाँसडकको कविकुनो  ।

किशोरी आत्मालाप

साहसिक र रोचक छ, एनको गुप्तवास  । डायरीका पानापानामा उनको समय, परिवेश र निजी अन्तरंग लिपिबद्ध छन्  ।