केशव दाहाल

केशव दाहालका लेखहरु :

के नेपालका कम्युनिस्टहरू वामपन्थी हुन् ?

नेपालमा वामपन्थमाथि परिचर्चा गर्नु आफैंमा रमाइलो काम हो । किनभने यसको चर्चा सडकबाट सुरु गर्दा पनि हुन्छ वा सत्ताबाट । जताबाट हिँडे पनि पुगिन्छ एकै ठाउँमा । त्यसो त कुरा गर्दा वामपन्थलाई उधुमै सिद्धान्तीकरण गर्ने, सत्यलाई बंग्याउने र विषयलाई ‘क्लिष्ट’ बनाउने सुविधा पनि छ ।

एउटा आँधीको गीत

सिन्डिकेटको जालो कहिलेकाहीँ प्रश्नहरू आफैं जवाफ खोज्न आइपुग्छन् । आँधीसरि । जस्तो, एउटा गतिशील समाजमा कुनै असफल नेता पटकपटक प्रधानमन्त्री हुन सम्भव हुन्छ, कसरी ? एउटा सभ्य दुनियाँ कुनै अनैतिक मान्छेलाई पटकपटक नेता स्विकार्न बाध्य हुन्छ, कसरी ? जेल जानुपर्ने भ्रष्ट ठेकेदार लगातार पद र विभूषणले सुशोभित भैरहन एउटा लोकतान्त्रिक राज्यमा के कारणले सम्भव हुन्छ ?

को स्वतन्त्र ?

शब्दार्थआजलाई स्वतन्त्र राजनीति र स्वतन्त्र उम्मेदवारीको भाष्यमाथि कुरा गरौं । सुरु गरौं शब्दार्थबाट । नेपाली शब्दकोशमा स्वतन्त्रको परिभाषा निकै रोचक ढंगले दिइएको छ । शब्दकोशका अनुसार स्वतन्त्र भन्नाले ‘कसैको बन्धन, दबाउ, अधीन आदिमा नरही आफ्नै तन्त्र वा शासनमा रहने र त्यस माध्यमले स्वयं सोचीबुझी काम गर्न सक्ने वा पाउने स्वाधीन । अरूको अवलम्ब, आधार वा आश्रय केही नभएको । कुनै नियम, विधि वा प्रतिबन्दबाट मुक्त । कसैसँग सम्पर्क नभएको, अलग, भिन्न ।’ यो परिभाषाबाट हेर्दा वैश्य युगमा स्वतन्त्र मान्छे पाउनु असम्भव देखिन्छ । आश्चर्य के भने, यो लौकिक दुनियाँमा मान्छे मात्र हैन कीटपतंग, दुर्लभ प्राणी र वनस्पतिहरू कोही पनि स्वतन्त्र भेटिँदैनन् ।

मतदातालाई अपिल

यो पटकको स्थानीय निर्वाचनमा एउटा प्रयोग गरौं । अर्थात्, उम्मेदवारलाई लिखित वाचा गराऔं । जस्तो- भोट माग्दै घरदैलामा आउने उम्मेदवारलाई सोधौं, उसको उम्मेदवारी किन ? चुनाव जितेपछि उसले आफ्ना मतदाताहरूलाई दिने लाभांश के हो ? जनतासँग उसले गर्ने प्रतिबद्धताहरू के हुन् ? कसैलाई आफ्नो अमूल्य मतदान गरेबापत बदलामा मतदाताले के पाउँछन् ?

हिजो किन ढाँट्यौ ? सोधौं

वरिपरि स्थानीय चुनावको उमंग छ । कतै यो उमंगमा रमाइरहँदा तपाईंले पुराना ती दिनहरू त भुल्नुभएको छैन ? अर्थात्, कोभिड–१९ ले कायल बनाएका दिनहरू । सम्झनुहुन्छ ती अत्यासलाग्दा क्षण, जति बेला गरिखानेका घरमा चामल सबैभन्दा चर्को थियो ? चिसा चुला, रित्ता कराही ? सम्झनुहुन्छ भ्रष्टाचारका कथाहरू, जुन बेला केही मान्छेहरू औषधिमा समेत कमिसन खाइरहेका थिए ? न त क्वारेन्टिन, न त पीसीआर । अक्सिजनको अभावले भुइँमान्छे मर्दै गर्दा केही ठालुहरू सिलिन्डर लुकाउँदै थिए । सम्झनुहुन्छ को थिए ती ठालुहरू ?

कस्तो मेयर ?

स्थानीय निर्वाचन सन्निकट छ । यसै उपलक्ष्यमा एउटा प्रश्न सोधौं- तपाईंलाई कस्तो मेयर चाहिन्छ ? सुन्नका लागि यो निकै सजिलो प्रश्न हो । कसैलाई लाग्ला, चुनावहरू आउँछन्, जान्छन् । यस पटक के नै पो फरक होला र ? खासमा यस्तै उत्तरले हामीलाई पटकपटक धोका दिएको छ ।

स्थानीय चुनाव : अड्किएका प्रश्नहरू

स्थानीय निर्वाचन कस्तो होला ? र, यो कस्तो हुनुपर्छ ? यी दुइटा फरक प्रश्न हुन् । पहिलो प्रश्नको जवाफ सरल छ । जस्तो, निर्वाचन आयोगले चुनावको कार्यतालिका सार्वजनिक गर्ला । उम्मेदवारहरू उठ्लान् । प्रचारप्रसार सुरु होला । घोषणापत्र, ठूलठूला सपना, हावादारी गफ, रक्सी, मासु, भतेर र अनेक लेनदेन ।

षड्यन्त्र गर्ने कि चुनाव

फेरि चुनावी बहस सुरु भएको छ । निश्चय नै, लोकतन्त्रको गतिशीलताका लागि निर्वाचन आवश्यक छ । तर कस्तो निर्वाचन ? ज्ञानेन्द्रको जस्तो ? पञ्चायतको जस्तो ? कि लोकतन्त्रको जस्तो ? शासकहरूलाई लाग्दो हो, आफ्नो नेतृत्वमा मनमौजी चुनाव गर्ने हो । चुनाव लड्ने हो, चुनाव जित्ने हो र सत्ता कब्जा गर्ने हो ।

लयहीन प्रश्नहरू

एकै छिन प्रश्नहरूको जंगलमा विचरण गरौं । जस्तो— राजनीति, विचार र विकासबीच के सम्बन्ध हुन्छ ? के राजनीति गर्न विचार अनिवार्य छ ? अथवा, के विकास गर्नलाई विचार चाहिन्छ ? प्रश्नहरू अरू पनि छन् । जस्तो— के देशप्रेमीहरूले अनेक विचारका पछाडि कुद्न आवश्यक छ ? देशलाई अगाध प्रेम गर्ने हो, अरू के चाहिन्छ ?

एमाले महाधिवेशन : चार आश्चर्य 

कुनै बेला एमालेका महाधिवेशनहरूले नेपाली राजनीतिलाई महिनौं तरंगित पार्थे । पार्टीको वैचारिक कार्यदिशा, मुद्दा र कार्यक्रमहरूमाथि सघन छलफलहरू चल्थे । पार्टी सदस्यहरूका लागि त यस्ता अवसरहरू प्रेरणादायी हुन्थे नै, विरोधीहरूसमेत बहसमा अनिवार्य तानिन्थे । तलतलसम्म दस्तावेजहरू पुग्थे ।