अरुणा उप्रेती

अरुणा उप्रेतीका लेखहरु :

बालबालिकामा इन्टरनेटको लत

अचेलका आमाबुबाले ‘मेरा नानी बाबु त मोबाइल नभई भातै खाँदैनन्’ भन्दै गर्व गर्छन् । आमाबुबाले छोराछोरीलाई मोबाइलमा भिडियो देखाएर खाना ख्वाउन थालेपछि बिस्तारै उनीहरूको यसैमा बानी बस्छ । ठूलो भइसक्दा पनि छोराछोरी मोबाइल नहेरी खानै नखाने भएपछि बल्ल यस्तो बानी समस्या भइरहेको छ भन्ने थाहा पाइन्छ ।

दहीचिउरा कि बेबी सावर ?

प्राणीजगत्‌को निरन्तरताका लागि गर्भधारण जरुरी हुन्छ । यसबारे गर्भावस्था र सुत्केरीका विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न ढंगबाट व्याख्या भएको छ । एक समय यस्तो पनि थियो, सन्तान जंगल र गुफामा जन्माइन्थे र सामूहिक तरिकाले हुर्काइन्थे ।

थालीमा तरकारी कि मासु ?

वैशाख १८ को कान्तिपुर ‘कोसेली’ मा शिक्षा रिसालको अनुभूति–लेख ‘एक शाकाहारीको एकालाप’ पढेपछि यो लेख लेखिएको छ । लेखक रिसालको आग्रह छ, ‘शाकाहारीलाई अपराधीजस्तो व्यवहार नगरियोस् । उनीहरूको मुखमा जबरजस्ती मासु नकोचियोस् !’ मेरो अनुभवमा शाकाहारीलाई अपराधीजस्तो व्यवहार गरिएको छैन, न त शाकाहारीको मुखमा जबरजस्ती मासु नै कोचिएको छ ।

महिला स्वास्थ्यका सामाजिक पक्ष

केही दिनअघि ‘महिला स्वास्थ्य’ विषयक छलफलमा मलाई वक्ताका लागि आग्रह गरियो । नेपालका थुप्रै जिल्लाका विद्यार्थी, सामाजिक कार्यकर्ता, राजनीतिकर्मी तथा गैरसरकारी संस्थाका प्रतिनिधिमाझ विचार राख्ने मौका पाउँदा म दंग थिएँ ।

घरको खाजा देखाउन केको लाज !

केही महिनाअघि नेपाल सरकारले दिवा खाजामा पत्रु खाना नदिने नियम ल्यायो । तर, यस वर्ष कोरोना महामारीले विद्यालय सुचारु छैनन् । महामारीपछि विद्यालयहरूले साँच्चै सरकारी निर्देशनको पालना गर्लान् ?

परिवार नियोजनका साधनका असर

केहीअघि अछाम पुग्दा मेरो भेट त्यहाँको स्वास्थ्यकर्मीसँग भयो । एकै छिनको कुराकानीपछि उनले भनिन्, ‘मेरा विवाह भएको पाँच वर्ष भयो, बच्चा नपाउन पहिलो दुई वर्ष मैले डिपो प्रोभेरा (परिवार नियोजनको सुई) लगाएँ तर छोडेको तीन वर्ष भइसक्यो अझै बच्चा भएको छैन । डिपो लगाएपछि मेरो शरीर मोटो पनि हुँदै गएको थियो । अहिले छोडेपछि पनि तौल घटेको छैन ।’

रैथाने खानालाई बेवास्ता कतिन्जेल ?

युकेमा ‘मास्टरसेफ : द प्रोफेसनल्स, २०२०’ को उपविजेता भएपछि सन्तोष शाहले बडो सम्मान पाए । हामीले उनको सफलतामा गर्व गर्‍यौं । तर, उनलाई विदेशीले ‘क्या बात’ भनेपछि मात्र सम्मान दिइयो । उनले जस्तै गरी घरका आमा, बज्यै, दिदी, फुपू, छोरीहरूले पकाएका खानालाई भने हामी अवहेलना गर्छौं ।

किशोरकिशोरी र प्रजनन स्वास्थ्य

केही समयअघि बाजुरा, कैलाली, दाङ, सिन्धुपाल्चोक, पाँचथर, डोटी, कपिलवस्तु, कालीकोट र अछामका साथीहरूले त्यहाँका किशोरकिशोरीसँग छलफल गरेर निस्केका तथ्य प्रस्तुत गर्नुभयो । उहाँहरूको प्रस्तुति सुन्दा हाम्रा किशोरकिशोरी अघि बढेका हुन् कि पछि फर्केका भन्नेमा अलमल भयो ।

अस्पतालको चक्रव्यूहमा बिरामी

एमबीबीएस सकेर निजी अस्पतालमा कार्यरत एक परिचितसँग केही दिनअघि मेरो भेट भयो । २५ वर्षीया उनी आफ्नो कार्यालयको चर्तिकला देखेर छक्क परेकी रहिछन् । एम्बुलेन्स चालकहरूले बिरामी ल्याउन ‘दलाली’ गर्छन् भन्ने हल्ला चलिरहन्छ ।

‘२८ हप्तामा सुत्केरी पो हुन्छ !’

दस वर्षअघि अस्ट्रेलियामा २७ हप्तामा जुम्ल्याहा जन्मिए । छोरी बाँची । छोराको मृत्यु भयो र उसलाई गाड्न लैजानुअघि आमाले हेरून् भनेर कम्बलमा बेरेर दिइयो । आमाले बच्चाको कम्बल हटाइन् र मृत शिशुलाई आफ्नो छातीमा टाँसिन् ।