जैविक मार्ग आसपास बाघको त्रास

भारतको दुधवा नेसनल पार्कलाई जोड्ने जैविक मार्गमा वन्यजन्तु आवागमन बढेसँगै बाघ पनि आउन थालेका छन्
मोहन बुडाऐर

धनगढी — मोहना–लालझाडी जैविक मार्गको बस्ती छेउको जंगलमा मेलापात गर्न गएकी एक महिलाको बाघको आक्रमणबाट मृत्यु भयो । कञ्चनपुरको पुनर्वास पचगडिया सबडिभिजन कार्यालयका सहायक वन अधिकृत दिनेशकुमार यादवका अनुसार कञ्चनपुरको पुनर्वास नगरपालिका–१० मदन टोल बस्ने ३२ वर्षीया कलशा सार्कीको शुक्रबार बिहान बाघको आक्रमणमा मृत्यु भएको हो ।

सार्कीर् स्थानीयसँग बिहान भारतको दुधुवा नेसनल पार्क र नेपालको मोहना लालझाडी जैविक मार्गलाई जोड्ने जंगलमा मेलापात गर्न गएकी थिइन् । अहिले भारतीय सुरक्षाकर्मीसँगै नेपाल प्रहरी, सबडिभिजन वन कार्यालय पचगडियाका सहायक वन अधिकृत यादव र वडा प्रतिनिधि घटनास्थल पुगेर शव आफन्तलाई बुझाएका छन् ।

यसअघि मोहना–लालझाडीसँग जोडिएको धनगढी उपमहानगरपालिका–३ मा पर्ने सामुदायिक वनमा पनि दुई डमरुसहित बाघलाई स्थानीयले देखेको वडा ३ का अध्यक्ष राजबहादुर ऐरले बताए । ‘शुक्रबार बेलुका भन्सार मसान टोलमा बाघ कराउँदै गरेको सुनियो,’ ऐरले भने, ‘बाघ कराएको सुनेपछि राति स्थानीय त्रसित भई आगो बालेर जागासमेत बसे ।’ उनले मोहना लालाझाडी जैविक मार्गमा बाघ देखिन थालेपछि जंगलछेउका बाटोमा स्थानीय ओहोरदोहोर गर्नसमेत डराइरहेको बताए ।

पछिल्लो समयमा भारतको दुधवा नेसनल पार्कलाई जोड्ने जैविक मार्गमा वन्यजन्तु आवागमन बढेसँगै बाघ पनि आउन थालेका छन् । कैलालीको मोहना–लालझाडी जैविक मार्गमा एक सातादेखि दुई डमरुका साथमा पाटे बाघ बस्दै आएको छ । अँध्यारो भएपछि बस्तीछेउ नजिकै आएर कराएर त्रसित पारेको स्थानीय राजमती चौधरीले बताइन् । ‘घाँस दाउराका लागि वनभित्र पस्नसमेत स्थानीय डराइरहेका छन्,’ चौधरीले भनिन्, ‘यसअघि राति खोर र गोठभित्रका बाख्रा, बंगुर र गाईगोरु खाइदिएको पनि छ ।’

पुनर्वासमा महिलामाथि शुक्रबार आक्रमण गर्ने बाघ भएमा झन् खतरा भएको सबडिभिजनका सहायक वन अधिकृत यादवले बताए । ‘मान्छेको रगत खान लागेको बाघ बढी आक्रामक हुन्छ,’ उनले भने, त्यसमाथि त्यो बच्चासहितको बाघ हो । यो बढी उग्र हुन सक्छ ।’ बाघबाट बच्न एक्लै जंगलभित्र नजानु नै सुरक्षित हुने प्रमुख उपाय भएको उनले बताए ।

यादवका अनुसार भारतको दुधवा नेसनल पार्क र शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज कञ्चनपुरका बाघ पछिल्लो समयमा डमरु हुर्काउन आउने गरेको छ । ‘यो साता मोहना जैविक मार्गमा देखिएको बाघसँग पनि दुई वटा बच्चा छन् भन्ने सुनियो,’ उनले भने, ‘यसअघि पनि मोहना लालझाडी र वसन्ता जैविक मार्गभित्र डमरुसहितको बाघ देखिएको सुनिँदै आएको छ ।’

पछिल्लो समयमा बाघका लागि आहारा हुने वन्यजन्तुसमेत बढेका छन् । ठाउँठाउँमा पानीको सुविधासहित झाडी र जंगलको विकासले बाघ डमरु हुर्काउन आउने गरेको उनको भनाइ छ । दुधवा र शुक्लाफाँटामा बाघको संख्या बढेको छ । अर्को बाघको आक्रमणबाट बच्नसमेत पछिल्लो समयमा नयाँ बासस्थानको खोजीमा मोहना लालझाडी र वसन्ता जैविक मार्गमा बाघ आउने गरेको यादवले बताए । वसन्ता र लालझाडी मोहना जैविक मार्गले दक्षिणमा दुधुवा र उत्तरमा चुरेसम्म जोडेको छ ।

प्रकाशित : चैत्र १२, २०७९ ०७:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बन्चरेडाँडाको फोहोर ओभरफ्लो

ल्यान्डफिल साइटको लिचेड ट्यांकीमा भरिएर नजिकको कोल्पुखोलामा मिसिने खतरा बढेपछि आसपासका बासिन्दा चिन्तित
कृष्ण थापा

नुवाकोट — बर्खा नजिकिँदा नुवाकोट र धादिङ सीमा क्षेत्रमा पर्ने बन्चरेडाँडास्थित ल्यान्डफिल साइटको लिचेड ओभरफ्लो हुन लागेपछि आसपासका बासिन्दा चिन्तित छन् । लिचेड भरिएर कोल्पुखोलामा लेदोयुक्त पानी मिसिन सक्ने भन्दै स्थानीयले यसको समाधानका लागि सरकारसँग पहल गर्न जनप्रतिनिधिसमक्ष माग गरेका छन् ।

‘लिचेड भरिएर ओभरफ्लो हुन लागेको छ । बन्चरेडाँडाको मुनिबाट कोल्पुखोला बगिरहेको छ । अब पानी परेर लिचेड बग्न थाल्यो भने यो कोल्पुखोलामा मिसिने खतरा छ,’ ककनी गाउँपालिका–३ का घननाथ बजगाईंले भने ।

सिसडोलमा फोहोर भरिएपछि गत वर्ष जेठमा माथिल्लो क्षेत्रमा पर्ने बन्चरेडाँडामा फोहोर विसर्जन गर्न थालिएको थियो । वर्षायाम सुरु भएसँगै उक्त फोहोर पनि भरिएर दुर्गन्ध फैलिन सक्ने भएपछि स्थानीय चिन्तित बनेका हुन् । शुक्रबार नुवाकोट–१ का प्रतिनिधिसभा सदस्य माओवादी केन्द्रका हितबहादुर तामाङ, सांसद विमला सुवेदी, जिसस प्रमुख रजिन्द्रविक्रमसिंह ठकुरी, पालिका अध्यक्षलगायतको टोली र सदरमुकाम विदुरबाट जिल्ला प्रशासन कार्यालय, जिल्ला समन्वय समिति प्रतिनिधि, सुरक्षा निकाय, वन कार्यालय प्रतिनिधिसहितको टोली बन्चरेडाँडा अवलोकनमा पुगेको थियो । यसक्रममा स्थानीयले फोहोर व्यवस्थापनको काम दिगो रूपमा समाधान गर्नुपर्ने माग गरेका छन् । साथै मानव बस्तीमा दुर्गन्ध फैलिन सक्ने भन्दै उनीहरूले जनप्रतिनिधिहरूलाई दबाब दिए । अवलोकनका क्रममा सांसद तामाङले मान्छे र फोहोर एकै ठाउँमा राख्न नपाइने बताएका थिए । उनले फोहोरलाई दिगो रूपमा बस्तीबाट टाढा लगेर व्यवस्थापन गर्नुपर्ने सुझाव दिएका थिए । बन्चरेडाँडामा हरेक वर्ष देखिने समस्याको विकल्प सरकार र काठमाडौं महानगरपालिकाले खोज्नुपर्ने उनको भनाइ थियो ।

फोहोर विसर्जनका लागि यसअघि काठमाडौं महानगरपालिका, सहरी विकास मन्त्रालय, धुनीबेंसी नगरपालिका र ककनी गाउँपालिकाबीच समझदारी भएको थियो । तर उक्त सम्झौताअनुसार कार्यान्वयन नहुँदा फेरि समस्या निम्तिएको स्थानीयको गुनासो छ । ककनी गाउँपालिकाका अध्यक्ष सुमन तामाङले भने यसअघि भएको सम्झौतालाई संघीय सरकार र काठमाडौं महानगरबाट बेवास्ता भएको बताए । ‘मापदण्ड पुर्‍याएर व्यवस्थापन गरेका छैनन् । लिखित रूपमा गरेका मागका सम्झौता कार्यान्वयन नभएपछि स्थानीयले माग उठाएका छन् । फोहोर र मान्छेसँगै नबस्ने भनिएको छ ।

फोहोरले प्रभावित स्थानीयलाई अन्यत्र स्थानान्तरण गर्ने भनेका थियौं । कम प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दालाई विकास निर्माणमा प्राथमिकता दिने र लिचेटलाई खोलामा नहाल्ने भनिएको थियो । यहाँका बासिन्दालाई लक्षित गरी तत्काल १० शय्याको अस्पताल स्थापना गर्ने भनिएको थियो । तर अहिलेसम्म भएको छैन,’ अध्यक्ष तामाङले भने ।

काठमाडौं उपत्यकाको फोहोर व्यवस्थापन गर्ने क्रममा नुवाकोटको ककनीसहित धादिङको धुनीबेंसीका १८ हजार मानिस प्रभावित छन् । तर ती मानिसको जीउधनको सुरक्षा र वातावरण विनाशको समस्याप्रति सरोकारवाला निकाय जिम्मेवार हुन नसकेको ककनी–३ का स्थानीय तथा बन्चरेडाँडा ल्यान्डफिल साइट प्रभावित क्षेत्र सरोकार समितिका संयोजक श्रीराम ढुंगाना गुनासो गर्छन् । यसबाहेक लामो समयदेखि फोहोर थन्क्याउने काममात्रै भइरहँदा स्थानीयमा विभिन्न स्वास्थ्य समस्या देखिने गरेको उनीहरूको गुनासो छ । स्थानीयमा क्यान्सरलगायतका समस्या देखिनुमा पनि फोहोरलाई कारक मानिएको छ । ककनी–१ का वडाध्यक्ष पदमबहादुर श्रेष्ठका अनुसार फोहोरकै कारण क्यान्सरले वार्षिक रूपमा ५ देखि १० जनाले ज्यान गुमाउनुपरेको छ । अर्का स्थानीय राजु घिमिरेका अनुसार स्थानीयहरूमा छाती र फोक्सोका बिरामीको संख्या पनि बढ्ने क्रम छ ।

२०६२ सालमा नुवाकोटको ओखरपौवामा २/३ वर्षका लागिमात्रै फोहोर फ्याँक्ने सहमति बने पनि काठमाडौं महानगर र सरकारले उचित व्यवस्थापन भने खोज्न सकिरहेको छैन । हरेक वर्ष वर्षायाममा दुर्गन्ध फैलिने क्रम बढेपछि स्थानीय विरोध गर्छन् । तर सरकार र महानगरले स्थानीयलाई विभिन्न आश्वासनसहित थामथुम पार्ने गरेका छन् । तीन वर्षका लागि फोहोर फाल्ने भनिएको सम्झौता उल्लंघनमात्रै हैन, हाल काठमाडौं महानगरसहित १८ वटा नगरपालिकाको १० देखि १२ टन फोहोर दैनिक यहाँ विसर्जन हुने गरेको छ । १७ वर्षको अन्तरालमा ७२ पटक सम्झौता गरिए ।

कोल्पुखोला किनारमा रहेको खाल्टो फोहोरले भरिएर करिब २ सय मिटर अग्लो पहाडकै रूपमा खडा भयो । फोहोरकै पहाडमाथि फोहोर बोक्ने गाडीहरू कुद्न थाले । गत जेठमा काठमाडौं महानगरका मेयर बालेन्द्र शाहले स्थानीयसँग गरेको सम्झौतासँगै ल्यान्डफिल साइट तयार पारिएपछि उक्त समस्या समाधान हुने अपेक्षा गरिएको थियो । तर यस पटकको वर्षा सुरु भएसँगै दुर्गन्ध फैलिएर विकराल रूप लिने देखिएको छ । काठमाडौं महानगरले फोहोर फाल्ने ठाउँ खोजिरहँदा बन्चरेडाँडा आसपासका बासिन्दा भने राजधानीको दुर्गन्धको विकल्प खोजिरहेका छन् । हिउँदका महिनामा धूलो खाइरहेका उनीहरू वर्षामा हिलो र दुर्गन्धबाट मुक्ति पाउने उपाय खोजिरहेका छन् ।

प्रकाशित : चैत्र १२, २०७९ ०७:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×