प्रलोभनमा पारेर भारत- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार

प्रलोभनमा पारेर भारत

बालबालिका उद्धार गरेर परिवारको जिम्मा लगाइयो
मधु शाही, माधव ढुंगाना

बाँके/भैरहवा — बुबा छैनन्, आमाले दोस्रो बिहे गरिन् । त्यसपछि एक्लिएकी पाँच वर्षीया पूजा माझीले विद्यालयको दैलो टेक्न पाइनन् । आर्थिक अभावले पेटभरि खान र आङ ढाक्ने लुगा पाएकी छैनन् । ‘आमाले रक्सी खाएर पिटेको पिट्यै गर्नुहुन्छ,’ पूजाले भनिन्, ‘घरै बस्न मन लाग्दैन ।’ 

कोहलपुर–४ की पूजा एक दिन घरनजिकै शिव मन्दिर पछाडि खेलिरहेकी थिइन् । त्यही बेला एक जनाले घुमाउन लैजाने भन्दै नजिक आए । केही मिठाई दिए । उनको विश्वास जिते । भारतको बरेली सहर घुमाउने र थुप्रै खेलौना किन्दिने भन्दै उनी र सँगै खेलिरहेका दुई बालकलाई लगे । तर ती व्यक्तिको नाम बालबालिकालाई थाहा छैन । सोधखोज गर्ने उमेर भएको छैन । उनीहरूका अनुसार त्यसभन्दा अगाडि ती व्यक्तिलाई गाउँमा देखेका थिएनन् । फकाएपछि तोते बोल्ने पूजा मक्ख परिन् । खुसीले हात समाउँदै कोहलपुर नगरपालिकादेखि पैदल नेपालगन्जस्थित जमुनाह नाका हुँदै भारतको बरेलीसम्म पुगेको खुलेको छ । उनीसँगै कोहलपुर–४ का अन्य दुई बालक पनि थपिए ।

६ महिनाअघि कोरोना महामारीले जिल्ला प्रभावित भएका बेला कोहलपुरका तीन जना बालबालिकालाई भारत पुर्‍याइयो । उनीहरूलाई ट्रकमा राखेर लगिएको थियो । ट्रकमा बालबालिका देखेपछि भारतमा केही संस्थाले स्थानीय प्रशासनलाई जानकारी दिए । त्यसपछि त्यहाँको एक बाल सुधार गृहले उद्धार गरेको थियो । प्रवासी मित्र मञ्च र मानव कल्याण मित्र मञ्चले कोहलपुरका तीनसहित चार जना बालबालिकालाई उद्धार गरेर यहाँसम्म ल्याएको हो । संस्थाले गत आइतबार तीन बालबालिकालाई जिल्ला प्रशासन रूपन्देहीको रोहबरमा आफन्तको जिम्मा लगाएको छ । बैतडीको पाटन नगरपालिकाका १५ वर्षीय प्रकाश भनिने कृष्णसिंह महरालाई आफन्त नआएकाले रूपन्देहीकै बालगृहमा राखिएको नेपाली मित्र मञ्च दिल्लीका महासचिव रघुनाथ पाण्डेले बताए ।

पाण्डेका अनुसार नेपालबाट दुई दिनमा बरेलीसम्म पुर्‍याएका ती युवकले राति बालबालिकालाई रेल हेर्न पठाएर आफू बेपत्ता भएको खुलेको छ । कोहलपुर–४ का दुई बालक सात वर्षीय विशाल वादी, नौ वर्षीय रोशन वादी र पाँच वर्षीया बालिका पूजा माझीलाई भारतको बरेलीस्थित एक बालगृहबाट उद्धार गरिएको हो । उद्धारकर्ताले जिल्ला प्रशासन रूपन्देहीमा आयोजित कार्यक्रममा बालबालिकालाई कोहलपुर–४ का वडाध्यक्ष तीर्थराम थारू र आफन्तको जिम्मा लगाएका थिए । रूपन्देहीबाट वडाध्यक्ष थारूले तीन बालबालिकालाई यहाँ ल्याएका हुन् । उनले बालबालिकालाई पालनपोषणमा सघाउने बताए । तीनै बालबालिकाले घरमा राम्रो स्याहार पाएका छैनन् । नौ वर्षीय रोशन वादीले बरेलीमा रेल हेर्न मन लागेर गएको बताउँछन् ।

नचिनेको मान्छेसँग हिँड्दै, डुल्दै पुगेका उनी सौतेनी आमाको कुटाइ सहन नसकेर भागेको सुनाए । रोशन र विशाल दुई भाइ हुन् । उनीहरू पारिवारिक अशान्त वातावरण, गरिबी र अभिभावकको बेवास्ताले गर्दा पटक–पटक घर छोडेर भागेको बुझिएको छ ।कतिपय बालबालिकाले मागेर खाने संस्कारको विकास भएको छ । पछिल्लो समय प्रविधिको लोभलाग्दो दुनियाँमा मोहित भएर पनि बालबालिका घर छोडेर भागेका उदाहरण रहेको नेपाल बाल मजदुर सरोकार केन्द्र (सिविन) का नेपालगन्ज संयोजक सिद्धराज पनेरुले बताए । उनका अनुसार गत वर्ष मोबाइल चलाउने इच्छाले घरै छोडेर कमाइ गर्न भागेका बालक फेला परेका थिए । देखासिखी गर्ने, लोभ र प्रलोभनमा पर्ने बाल मनोविज्ञानलाई परामर्श गर्ने खालको अभिभावक नहुनुले धेरै बालबालिकाको जीवन संकटमा छ ।

कोहलपुर इलाका प्रहरी कार्यालय बाँकेका डीएसपी रवीन्द्र खनालका अनुसार प्रलोभनमा पारेर, बाटो बिराएर हराउने बालबालिकालाई ‘मिसिङ चाइल्ड’ भन्न मिल्छ । यस्ता बालबालिकाको तुलनामा घरबाट ढाँटेर भाग्ने बालबालिकाको संख्या बढी रहेको उनले सुनाए । ‘कतिपय भागी बिहे गरेर जाने हुन्छन्,’ उनले भने, ‘भेटिएपछि प्रहरीलाई जानकारी दिइँदैन ।’

प्रकाशित : श्रावण १४, २०७८ ०९:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धान छोडेर तरकारी खेती

धान र गहुँको उत्पादन बर्सेनि घट्दो
छोटो समयमा धेरै फाइदा लिन सक्ने भएकाले तरकारी खेतीतर्फ आकर्षित
रूपा गहतराज

नेपालगन्ज — एक दशकअघिसम्म बाँकेको राप्तीसोनारीकी ४७ वर्षीया मायावती तिवारीको घरमा धानको भकारी भरिभराउ हुन्थ्यो । त्यही धानबाट परिवारको गुजारा चल्थ्यो । खाएर बाँकी भएको धान बिक्री गर्थे । अहिले भकारीभरि धान सम्झनामै सीमित बनेको छ ।

बाँकेको राप्तीसोनारीमा तरकारी बारीमा काम गर्दै किसान । तस्बिर : कान्तिपुर

केही वर्षअघिसम्म मुरीका मुरी धान फल्थ्यो । स्याहार्न दर्जनौं खेताला लगाउनुपर्थ्यो । पछिल्ला केही वर्ष दुःख गरे पनि प्रतिफल प्राप्त भएन । गहुँ खेती गरे । त्यो पनि सोचेजस्तो फलेन । ‘पहिले तीन/चार क्विन्टल गहुँ उत्पादन हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘पछिपछि त एक क्विन्टल पनि फलेन ।’

यहाँका स्थानीयले प्रत्येक वर्ष बाढीको समस्या झेल्दै आएका छन् । तिवारीले पनि बाढीले बगाएर बचेको तीन कट्ठा जमिनमा करेला, बोडी, फर्सीजस्ता मौसमी तरकारी लगाएकी छन् । छोटो समयमा धेरै फाइदा लिन सक्ने भएकाले तरकारी खेती फापेको उनले बताइन् । यहाँका धेरै किसान धान, गहुँ, दलहन आदिको खेती छाडेर अहिले तरकारी खेतीतर्फ आकर्षित भएका छन् । उनीहरूको सबैभन्दा ठूलो समस्या चाहिने बेला समयमा पानी नपर्ने र सिँचाइको अभाव हो । पहिला हरेक वर्ष तिहारअघि धान काटिने कृषिविज्ञ विकास पौडेलले बताए । ‘अहिले मनसुन छोटो हुँदै छ । रोपाइँ चाँडो हुने भएकाले छिट्टै धान काटिन्छ,’ उनले भने । मनसुन ढिलो गरी सुरु हुने तर छोटो समय हुने भएकाले पनि धानको उत्पादन घटेको जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी विषयमा काम गरिरहेका विशेषज्ञ रामविलास यादवले बताए ।

राप्ती सोनारी गाउँपालिका–६, सिधनवाकी ३६ वर्षीया आकृति थारूको परिवारले एक बिघा जमिनमा तरकारी खेती गरेका छन् । अहिले उनको खेतमा फर्सी, करेला, लौका, भिन्डी, काँक्रा फलेका छन् । ६ वटा टनेलमा गोलभेंडा लगाएका छन् । उनीहरूले तरकारी खेती गरेको चार वर्ष भयो । यसरी खेतबारीमा लगाएका तरकारी किन्न व्यापारी घरसम्मै पुग्छन् । थोरै भएको समयमा उनीहरू गाउँगाउँ डुलाएर बिक्री गर्छन् ।

‘मौसमी खेती गर्छौं । १० कट्ठा आफ्नै हो । अरू लिजमा लिएका हौं,’ आकृतिले भनिन्, ‘मिहिनेत कमै लाग्छ । धान, गहुँभन्दा तरकारीमा पानी पनि कमै चाहिन्छ । सुख्खा भएर तीन दिनको फरकमा पानी चहार्नुपर्छ ।’ सोही गाउँकी माया खड्काले चार महिनादेखि तरकारी खेती सुरु गरिन् । २ कट्ठा खेतमा प्याज, फर्सी र लौका लगाइन् । ‘तोरी बोटमै बिग्रियो । धान खेती पनि बिग्रियो । त्यसैले माघदेखि बेमौसमी तरकारी खेती सुरु गरेका छौं,’ उनले भनिन्, ‘गाउँमा तरकारी खेती नगर्ने कोही छैनन् ।’ कृषि फर्म दर्ता गरेर सामूहिक तरकारी खेती गर्ने योजना बनाएको उनले बताइन् ।

किसानलाई जलवायु परिवर्तनको प्रभावले पारेको जोखिम कम गर्न माटो अनुकूलनका लागि तरकारी खेतीप्रति उत्प्रेरित गर्न बिग्रुप नामक स्थानीय गैरसरकारी संस्थाले सघाएको छ । संस्थाले जलवायु परिवर्तनको असर कम गर्ने अनुकूलनका लगाइने बीउका लागि सहयोग मात्र होइन, सिँचाइका लागि मोटरसमेत प्रदान गरिरहेको छ । ‘जलवायु परिवर्तनलाई रोक्न त सकिँदैन । जलवायु परिवर्तनको असर कम गर्न अनुकूलनका तरकारी खेतीका लागि समूहलाई सघाएका हौं,’ बिग्रुपका रामनिवास यादवले भने, ‘गाउँमा तरकारी संकलन केन्द्र बनाएर हाट बजार नै बनाउने योजना छ ।’

अन्न उत्पादन घट्दै

कृषि ज्ञान केन्द्र बाँकेका अधिकृत सकिल अहमदका अनुसार जिल्लामा धान उत्पादन घटिरहेको छ । आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा ३६ हजार ५ सय हेक्टरमा १ लाख ४६ हजार मेट्रिक टन धान उत्पादन भएकामा गत वर्ष २०७६/७७ मा १ लाख २४ हजार १ सय मेट्रिक टनमात्रै धान उत्पादन भयो । यो तथ्यांकबाट १५ प्रतिशतले धान खेती घटेको देखिन्छ । कृषि ज्ञान केन्द्रले दिएको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा १९ हजार १ सय ६० हेक्टर क्षेत्रफलमा गहुँ खेती लगाएकामा ९७ हजार ४ सय ८० मेट्रिक टन उत्पादन भएको थियो । २०७६/७७ मा २१ हजार ७६ हेक्टरमा गहुँ खेती लगाएकामा ५९ हजार १३ मेट्रिक टन उत्पादन भयो ।

प्रकाशित : श्रावण १४, २०७८ ०९:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×