चिकित्सा शब्दकोश लोकार्पण- विज्ञान र प्रविधि - कान्तिपुर समाचार

चिकित्सा शब्दकोश लोकार्पण

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — चिकित्सा विज्ञानका विभिन्न शब्दावलीलाई सर्वसाधारणले बुझ्ने भाषामा वर्णन गरिएको शब्दकोश ‘डिक्सनरी अफ मेडिकल, नर्सिङ एन्ड एलाइड हेल्थ’ (चिकित्सा शब्दसागर) को बुधबार काठमाडौंमा लोकार्पण गरिएको छ । 

विनयकुमार शर्मा नेपाल, प्रकाशमणि दहाल, डा.कमल शर्मा लम्साल र डा. विपिन नेपालद्वारा संयुक्त रूपमा सम्पादित अंग्रेजीबाट अंग्रेजी र नेपालीमा वर्णन गरिएको शब्दकोश १ हजार ९ सय २० पृष्ठको छ । शब्दकोशमा चिकित्साशास्त्रसँग सम्बन्धित अंग्रेजी शब्दावलीलाई नेपाली भाषामा प्रस्ट्याइएको छ ।

शब्दकोषका संकलक डा. कमल लम्सालले शब्दकोष चिकित्सकका भाषा नेपालीमा बुझ्न सहज माध्यम हुने बताए । ‘अहिलेका धेरै चिकित्सक साथीहरुले अंग्रेजी भाषा नै प्रयोग गर्छन्, समाजमा चिकित्सकले जुन कुरा परिभाषित गर्न खोजिरहेको हुन्छ, त्यो कुरा सबैले बुझ्न सकेको हुँदैन,अप्ठ्यारो पर्छ,’ उनले भने, ‘शब्द नै धेरै अंग्रेजीमा हुने भएकाले जुन बुझाउन गाह्रो परिरहेको छ । यो शब्दसागरले त्यसलाई पक्कै पनि सहज बनाउनेछ ।’

चिकित्सा शब्दसागरको त्रिवि चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थानका डिन प्रा.डा. दिव्या सिंह शाह, काठमाडौं विश्वविद्यालय स्कुल अफ मेडिकल साइन्सेजका डिन प्रा.डा. राजेन्द्र कोजू, नेपाल नर्सिङ परिषद्का अध्यक्ष प्रा. गोमादेवी निरौला र नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद्का अध्यक्ष डा. मोहनकृष्ण श्रेष्ठले लोकार्पण गरे । कृति तयार पार्न २०७१ भदौदेखि शब्द संकलनलगायतका प्रक्रिया सुरु गरिएको शब्दकोशका प्रमुख सम्पादक विनयकुमार शर्मा नेपालले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख ९, २०७८ ०८:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेपाली वैज्ञानिकले विकास गरे ४ बालीका १५ जात

१४ बालीका ३६ जात सूचीकृत, राजपत्रमा प्रकाशित भएपछि आधिकारिकता पाउने
राजु चौधरी

काठमाडौँ — नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क) का वैज्ञानिकहरूले चार बालीका थप १५ नयाँ जात उन्मोचन (आविष्कार/विकास) र १० बालीका २१ जात पञ्जीकरण गरेका छन् ।

गहुँका १०, फापर र गोलभेंडाका २/२ तथा मकैको एउटा नयाँ जात उन्मोचन गरिएको हो । पञ्जीकरण गरिएकामा धानका ६, अलैंचीका ५, उखुका ३ र कोदो, लट्टे, चिनो, कागुनो, रायो, सिमी तथा घिउसिमीको १/१ जात छन् ।

उन्मोचन र पञ्जीकरण गरिएका नयाँ जातहरूलाई राष्ट्रिय बीउबिजन समितिले अनुमोदन गरिसकेको छ । कृषि सचिव योगेन्द्रकुमार कार्कीको अध्यक्षतामा बसेको समितिको ५८ औं बैठकले विभिन्न बालीका नयाँ जातहरूलाई अनुमोदन गरेको हो । यसबारे अब कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले राजपत्रमा प्रकाशित गर्नेछ । त्यसपछि मात्रै बीउले आधिकारिकता पाउने मन्त्रालयका प्रवक्ता श्रीराम घिमिरेले जानकारी दिए ।

‘नार्कले प्राविधिक कुराहरू हेर्छ । वैज्ञानिकहरूले विभिन्न बालीहरूको अध्ययन गरिरहेका हुन्छन् । पछिल्लो पटक नार्कले नै १५ जात आविष्कार र २१ जात पञ्जीकरण गरेको छ,’ घिमिरेले भने, ‘व्यवस्थापकीय पक्ष हेर्ने राष्ट्रिय बीउबिजन समितिले यी नयाँ जात अनुमोदन गरेको छ । अब मन्त्रालयले राजपत्रमा प्रकाशित गरेपछि बीउले आधिकारिकता पाउँछ ।’

बीउबीजन गुणस्तर नियन्त्रण केन्द्रका सूचना अधिकारी रमेश हुमागाईंका अनुसार उन्मोचन भनेको नार्ककै वैज्ञानिकहरूले अनुसन्धान गरेर पत्ता लगाएको बीउको नयाँ जात हो । ‘वैज्ञानिकहरूले कम्तीमा ३ वर्ष अनुसन्धान गरी नयाँ जात उन्मोचन गरेका हुन्,’ हुमागाईंले भने । हुमागाईंका अनुसार पञ्जीकरण भनेको स्वदेशी वा विदेशी पुरानै बीउ हुन् । यी बीउ व्यवसायीहरूले प्रयोग गरिरहेका हुन्छन् । ‘व्यवसायीहरूकै अनुरोधमा नार्कका वैज्ञानिकहरूले यिनको २ वर्षसम्म परीक्षण गर्छन् । नेपालको हावापानीसँग सन्तुलन भए/नभएको थप अनुसन्धान हुन्छ । परीक्षणका क्रममा सफल भएपछि दर्ता गर्ने निर्णय हुन्छ,’ हुमागाईंले भने, ‘त्यसपश्चात् बीउले सरकारी आधिकारिकता पाउँछ ।’

नार्कअन्तर्गतको राष्ट्रिय बाली प्रजनन तथा आनुवांशिक अनुसन्धान केन्द्रले गहुँ बालीको मात्रै १० वटा नयाँ जात विकास गरेको छ । जसमध्ये मुडुले–१ समुद्री सतहदेखि १७०० मिटरदेखि २२९० मिटर उचाइसम्मका उच्च पहाडी क्षेत्रका लागि सिफारिस गरिएको छ । कौटीला जात समुद्र सतहदेखि १००० मिटरदेखि २२९० मिटर उचाइसम्मका मध्य तथा उच्च पहाडी क्षेत्र, तिला जात १७०० मिटरदेखि २२९० मिटर उचाइसम्मका उच्च पहाडी क्षेत्र, सुर्मा जात १००० मिटरदेखि २२९० मिटर उचाइसम्मका मध्य र उच्च पहाडी क्षेत्रमा सिफारिस गरिएको छ ।

भेरीगंगा, हिमगंगा, खुमलशक्ति जात मध्यपहाडी क्षेत्रमा लगाउन सकिने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ । जिङ्क गहुँ–१, जिंक गहुँ–२ र बोलोग–२०२० जात तराई र भित्री मधेसलगायत समुद्री सतहदेखि ८०० मिटर उचाइसम्मका क्षेत्रहरूका लागि सिफारिस गरिएको छ । नार्कका वरिष्ठ वैज्ञानिक ध्रुव थापाका अनुसार हालसम्म गहुँका ५४ वटा जात सूचीकृत भइसकेका छन् । अहिले थप १० वटा अनुमोदन भएको हो ।

‘गहुँका नयाँ १० वटा जात अनुसन्धान गर्न करिब ७ वर्ष लाग्यो । तराई, मध्यपहाड, उच्चपहाडमा परीक्षण गरियो । किसानको खेतमा पनि परीक्षण भयो,’ गहुँ प्रजननविज्ञ समेत रहेका थापाले भने, ‘किसानले राम्रो भनेपछि मात्रै अगाडि बढेका थियौं । यी १० जात नेपाली जात हुन् । हाइब्रिड होइनन् ।’

थापाका अनुसार मकै, धानमा हाइब्रिड बीउ आए पनि गहुँमा स्वदेशी जात नै प्रयोग भइरहेको छ । मकैबालीको मनकामना–९ जातको बीउ उन्मोचन भएको छ । उक्त जात समुद्र सतहबाट ८०० मिटरदेखि १८०० मिटर उचाइसम्मका मध्यपहाडी क्षेत्रमा सिफारिस गरिएको छ । यीबाहेक नार्कले मकैका करिब २० जात सूचीकृत गरिसकेको छ । अनुमोदन भएका तीते फापर–१ र तीते फापर–२ जात ६०० मिटरदेखि ३५०० मिटर उचाइसम्मका क्षेत्रका लागि सिफारिस गरिएको छ । गोलभेंडाको नयाँ जात खुमल श्रेष्ठ एफ–१ र खुमल गौतम एफ–१ तराई र मध्यपहाडी क्षेत्रमा सिफारिस गरिएको छ । यी दुवै जात हाइब्रिड हुन् ।

नार्कले धानबालीका ६ जातहरू टीएमआर एच १२४, एमपी आर ५०५, एमपी ३०३०, एरिज ए जेठ ६६३३ एसटी, २७ पी १२ र आरएचआर १११ पञ्जीकरण गरेको छ । कोदोको हकमा रातो कोदो र उखुका जितपुर–५, जितपुर–६ र जितपुर–७ लाई पञ्जीकरण गरिएको छ । यस्तै, लट्टेको लाल मार्से, चिनोको दूधे चिनो, कागुनोको बरियो कागुनो, रायोको मनकामना रायो (स्थानीय), सिमीको पहेंलो सिमीलाई पञ्जीकरण गरिएको नार्कले जनाएको छ । सिमीमा खैरो घिउसिमी र अलैंचीमा रामसाई, गोलसाई, डम्बरसाई, भर्लाङ्गे र जिर्मलाई पञ्जीकरण गरिएको छ ।

हाल नार्कसँगै सहकारी, निजी कम्पनी गरी करिब ४४ वटाले मूल बीउ उत्पादन गर्छन् । बीउबिजन गुणस्तर नियन्त्रण केन्द्रका अनुसार अहिलेसम्म ७६ बालीका ६ सय ७१ भन्दा बढी जात सूचीकृत भएका छन् । जसमध्ये ३ सयभन्दा बढी हाइब्रिड छन् । हाइब्रिड धेरै फल्ने हुँदा किसानहरू यस्तै बीउमा आकर्षित भइरहेका छन् । बीउ आयात गर्नकै लागि ४० कम्पनी केन्द्रमा दर्ता भएका छन् । बीउ भारत, चीन, थाइल्यान्ड, कोरिया, जापानलगायत मुलुकबाट आयात गरिन्छ । केन्द्रका अनुसार औपचारिक रूपमा मात्रै वार्षिक डेढ अर्ब रुपैयाँको बीउ आयात हुन्छ । खुला सीमाका कारण अनौपचारिक रूपमा सोही मात्रामा आयात भइरहेको अनुमान गरिन्छ । मुख्यतः तरकारी, धान र मकैको बीउ आयात भइरहेको केन्द्रले जनाएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ९, २०७८ ०७:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×