आत्महत्याका घटना बढ्दो- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

आत्महत्याका घटना बढ्दो

माधव ढुंगाना

भैरहवा — गत वैशाख १४ गते रूपन्देहीको सैनामैना–५ का ८२ वर्षीय शेरबहादुर गाहाले आत्महत्या गरे । त्यही दिन सियारी गाउँपालिका–३ की १५ वर्षीया सफिना खातुनले पनि आत्महत्या गरिन् । बुटवल उपमहानगरपालिका–११ का ५० वर्षीय मणिलाल बस्याल र शुद्धोधन गाउँपालिका–५ का २८ वर्षीय भीम गुरुङले पनि सोही दिन आत्महत्या गरेका थिए । 

‘रूपन्देहीमा आत्महत्याको अवस्था निकै भयावह छ,’ जिल्लाका प्रहरी प्रमुख एसपी डा.मनोज केसीले भने, ‘प्रत्येक दिन प्रहरीको तल्लो युनिटबाट आउने फोनमा आत्महत्याको खबर छुट्दैन ।’ रूपन्देहीमा बढ्दो आत्महत्या नियन्त्रण तथा रोकथामका लागि प्रहरीले आइतबारदेखि आत्महत्या न्यूनीकरण कार्ययोजना सञ्चालन गर्न थालेको छ । आत्महत्याको मुख्य कारणमध्ये घरेलु हिंसा पनि देखिएकाले यो कार्ययोजनामा घरेलु हिंसा रोकथामलाई पनि समेटिएको रूपन्देहीका प्रहरी प्रमुख एसपी डा. केसीले बताए । जिल्ला प्रहरी कार्यालय मातहतका प्रहरी कार्यालयका इन्चार्जलाई यसबारेमा प्रशिक्षण दिइनेछ । इलाका प्रहरी कार्यालयअन्तर्गतका सम्बन्धित वडाहरूमा आत्महत्या तथा घरेलु हिंसा जोखिम मापन प्रारम्भ गरी मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञ भएका अस्पतालमा आत्महत्या प्रयासको छुट्टै विवरण राखी कार्ययोजना बनाइने एसपी केसीले बताए । कार्ययोजनाअन्तर्गत किटनाशक विष बिक्री अभिलेख, आत्महत्या न्यूनीकरण पालिका समूह गठन, आत्महत्या जोखिम मापनको आधारमा रातो, पहेंलो र हरियो वृत्त (सर्कल) निर्माण गरी जोखिम समूह लक्षित कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।

प्रहरी तथ्यांकका अनुसार लुम्बिनी प्रदेश आत्महत्या बढी हुने मुलुककै दोस्रो प्रदेशमा पर्छ भने रूपन्देही आत्महत्या बढी हुने मुलुकको तेस्रो जिल्लामा पर्छ । रूपन्देहीमा २०७३/७४ मा १ सय ८१ जनाले आत्महत्या गरेकामा २०७६/७७ मा ३ सय ६५ जना र गत आव २०७७/७८ मा २ सय ४ जनाले आत्महत्या गरेका छन् । पाँच आर्थिक वर्षमा रूपन्देहीमा आत्महत्या गर्नेको संख्या १ हजार ७२ छ । एक अध्ययनअनुसार यीमध्ये ३१ प्रतिशत विषादी सेवन र ६६.७ प्रतिशतले झुन्डिएर आत्महत्या गरेको देखिन्छ ।

त्यसैगरी विवाहित ६६.३ प्रतिशत र मधेसी समुदायका ६३.४ प्रतिशतले आत्महत्या गरेको देखिन्छ । आत्महत्या गर्नेमा निरक्षर ३.१ प्र्र्रतिशत छन् भने साक्षर (लेखपढ गर्न जानेका) ८१.४ प्रतिशत छन् । प्रवेशिका र प्रवीणता तहका २.१ प्रतिशत र स्नातकभन्दा माथिका अति न्यून छन् । पेसाका आधारमा हेर्दा बेरोजगार २१.३ प्रतिशत, दैनिक ज्यालादारी गर्ने १६.८, कृषितर्फ २९.४, गृहिणी १६.६, विद्यार्थी १४.१ प्रतिशत छन् । आत्महत्याका कारणमा मानसिक समस्या ३०.३ प्रतिशत, घरेलु हिंसा २०.७, प्रेम सम्बन्ध ३.५, दुर्व्यसनी २.७, दीर्घरोगी २.८, व्यापार असफलता १.५ प्रतिशत छन् भने कारण नखुलेका ३७ प्रतिशत छन् । सबैभन्दा धेरै १६ देखि २५ वर्ष उमेर समूहका ३५.५ प्रतिशत, २५ देखि ४० वर्ष उमेर समूहका २७.१ र ४० देखि ६५ वर्ष उमेर समूहका २४.९ प्रतिशतले आत्महत्या गरेको देखिएको छ ।

देवदह मेडिकल कलेजका मानसिक रोग विशेषज्ञ मनोज ढुंगानाले किटनाशक विषको बिक्री र मदिरा सेवन नियमन र रोकथाम गरेमा पनि आत्महत्याको दर घट्ने बताए । युनिभर्सल शिक्षण अस्पतालका मानसिक रोग विशेषज्ञ सञ्जीव सुवेदीले आत्महत्या गर्ने मनस्थितिमा पुगेका व्यक्तिलाई एक/दुई मिनेट मात्रै रोकिने वातावरण बनाउने हो भने मनस्थितिमा परिवर्तन आउने भएकाले हटलाइन टेलिफोनको व्यवस्था गर्न जरुरी भएको जनाए । कृषि प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिने विष आधा प्रयोग गरेर बचेको घरमा राखिने र घरायसी सामान्य विवाद भएका बेलामा आवेशमा आएर सेवन गर्ने गरेको पाइएकाले घरमा राख्न नपाइने व्यवस्था लागू गर्न उनले जोड दिए ।

आत्महत्या न्यूनीकरण योजनाअन्तर्गत हरेक पालिकामा इलाका प्रहरी कार्यालय र वडा प्रहरी कार्यालय प्रमुख संयोजक र पालिकाका उपप्रमुख सल्लाहकार रहेको समितिको गठन गरिएको छ । समितिमा पालिकाका वडाध्यक्ष, पालिकाका महिला विकास अधिकारी र मनोपरामर्शदाता सदस्य रहेका छन् । समितिले वडावडामा दुर्व्यसनी, घरेलु झैंझगडा हुने परिवार, दीर्घरोगी, ऋणबाट पीडित व्यवसायी, आत्महत्या प्रयास गरेका व्यक्तिलगायत जोखिम समूहको विवरण लिएर जोखिमका आधारमा रातो, पहेंलो र हरियो सर्कल बनाएर आत्महत्या न्यूनीकरणका विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिने जनाएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७८ ०९:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नौ घण्टा निरन्तर खोप

ताप्लेजुङको फुङलिङकी वरिष्ठ अहेव लक्ष्मीले एकै दिन लगाइदिइन् ९४० जनालाई कोरोनाविरूद्धको खोप
आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — मुहारमा मास्क र फेससिल्ड । शरीरमा पीपीई अनि हातमा पन्जा । ताप्लेजुङस्थित फुङलिङ नगरपालिकाको स्वास्थ्य शाखाकी वरिष्ठ अहेव लक्ष्मी मावो बनेम आजकल यस्तै परिधानमा भेटिन्छिन् । जसले गत बिहीबार एकै दिन ९ सय ४० जनालाई कोभिड–१९ विरुद्धको खोप लगाइदिइन् । 

ताप्लेजुङको फुङलिङकी स्वास्थ्यकर्मी लक्ष्मी बनेम कोरोनाविरुद्धको खोप लगाइदिँदै । तस्बिर : आनन्द/कान्तिपुर

बिहान ९:३० बजे खोप लगाउन सुरु गरेकी बनेमका हात ६ः१५ बजेसम्म रोकिएनन्, न उद्योग वाणिज्य संघको भवनमा पाखुरा अघि सार्दै खोप लगाइमाग्न आउनेको लाम रोकियो । बिहान खाना खाएर खोप लगाउन थालेकी बनेम साँझ मात्र खोप केन्द्रबाट बाहिर निस्किइन् । दिनभरि भोक, तिर्खा नभनी खटिइरहिन् । तर यति गर्दा पनि उनले २०५८ सालमा आफैंले बनाएको रेकर्ड भने तोड्न सकिनन् । त्यतिखेर उनले दादुरा रुबेलाको खोप एकै दिन १ हजार ६४ जनालाई लगाएकी थिइन् ।

२०४६ कात्तिक १६ गते जागिरमा प्रवेश गरेदेखि खोप लगाउन थालेकी उनी आफ्नो काममा पोख्त छिन् । सुई घोच्दा साह्रै दुख्छ होला भनेर अनुहार निन्याउरो बनाउनेलाई उनले ‘लगाइसकियो अब उठ्नुहोस्’ भन्दा कतिपय छक्क पर्ने गरेका छन् । ‘नानीको हात त हलुंगो रहेछ,’ खोप लगाउन आएका कतिपयले भन्छन् । केहीले त खोप नै लगाइदिइनन् कि भनेर शंका गर्ने गरेका पनि बनेम सुनाउँछिन् । ‘दुख्छ भनेर डरले टाउको लुकाएर बस्छन्, सिरिन्जले घोचेको पत्तै पाउँदैनन् । उठ्नु भनेपछि छक्क पर्छन्,’ लक्ष्मीले अनुभव सुनाइन् । फुङलिङ नगरपालिका प्रमुख छत्रपति प्याकुरेलले पनि खोप लगाउनुअघि ‘नदुखाई लगाउनु है’ भन्दै थिए । तर उनले पनि खोप लगाएको थाहै नपाइएको भन्दै बाहिरिए ।

नगरपालिकाको स्वास्थ्य शाखाकी मञ्जु गुरुङका अनुसार खोप लगाउँदा उनको सहयोगका लागि एक जना छेउमा राखिन्छ । उनले प्लास्टिकबाट खोलेर सिरिन्ज, भायल र रुवा दिन्छन् । सिरिन्ज भर्ने, सेवाग्राहीलाई खोप लगाइदिने र हातले रुवा थमाइदिएर सिरिन्ज र भायल डस्टबिनमा राख्ने काम लक्ष्मी आफैं गर्छिन् । सेवाग्राहीलाई कुर्सीमा राखेर उनी आफू भने उभिएरै खोप लगाउँछिन् । पाखुरामा लगाउनुपर्ने भएकाले कसैले कपडा खोल्न ढिला गरे उनी पर्खेर भने बस्दिनन् । अर्कोलाई बोलाएर लगाइदिहाल्छिन् ।

सबै प्रक्रिया मिले पहिलाको भन्दा अहिलेको खोप लगाउन सजिलो हुने लक्ष्मीको बुझाइ छ । ‘बीसीजी र दादुराको खोप लगाउँदा पानी र पाउडर छुट्टाछुट्टै आउँथ्यो, त्यसलाई घोल्नुपर्थ्यो र घोलेको ६ घण्टामा लगाइसक्नुपर्थ्यो,’ लक्ष्मीले थपिन्, ‘अहिलेको त बट्टा खोलेर सिरिन्जमा मात्रा मिलाउँदै लगाइदिँदा भइहाल्छ नि !’ अझ जापानी इन्सेफ्लाइटिसको खोप थालेको एक घण्टामा लगाइसक्नुपर्थ्यो । त्यही भएर पहिला मान्छे भेला पारिसक्ने र त्यसपछि मात्रै लगाउने गरेको उनले सुनाइन् । तर यही कुरा बुझाउन नसक्दा कतिपय भने खोप केन्द्रमा पुगेर पर्खायो भनेर रिसाउने गरेका थिए ।

खोप लगाउन आएकाहरू हतारिनु, पहिले लगाउन खोज्नु भने स्वाभाविक नै लाग्छ बनेमलाई । तर पालो मिच्न नदिई लगाइदिँदा विवाद नहुने उनको अनुभव छ । कोरोनाविरुद्धको खोप लगाउन सुरु गर्दा भने जिल्लामा चाप निकै कम थियो । असार २५ र २६ गते उनले ४ सय ९१ जनालाई खोप दिइन् । बिहीबार भने खोप लगाउने मानिसको संख्या बढेपछि तथ्यांक राख्न र कार्ड बनाउन ६ जना कर्मचारी खटिएका थिए ।

पहिल्यैदेखि एक्लैले लगाउने र भ्याउने भएकाले अर्को मान्छे प्रयोग नगरेको स्वास्थ्य कार्यालयका जनस्वास्थ्य अधिकृत राजकुमार पोख्रेल बताउँछन् । ‘खोप लगाउने स्वास्थ्यकर्मी त अरू पनि छन्,’ राजकुमारले भने, ‘म गलें, मलाई पालो चाहियो भन्नु हुन्न, थालेपछि सकेरै छोड्न खोज्नु हुन्छ, त्यही भएर अर्को मान्छे नखटाएका हौं ।’

दिनभरि उभिएर खोप लगाउँदा पनि हातखुट्टा गल्ने, शरीर दुख्ने जस्तो अनुभव नभएको बनेमको भनाइ छ । ‘बानी नै भइसक्यो, बेलुका हल्का थाके जस्तोचाहिँ हुन्छ । तर खासै वास्ता हुँदैन,’ उनले भनिन् । उनको कामको मूल्यांकन गर्दै नगरपालिकाले असार १० गते नगदसहित सम्मानसमेत गरिसकेको छ ।

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७८ ०९:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×