करोडौं खर्चेर बुद्ध मूर्ति- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार

करोडौं खर्चेर बुद्ध मूर्ति

झन्डै ८७ करोड खर्चेर बुटवलमा ३५ मिटर अग्लो मूर्तिसहितको पार्क बनाइँदै
सन्जु पौडेल

लुम्बिनी — गौतम बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीसँग जोडिएका लुम्बिनी प्रदेशका विभिन्न जिल्लामा बुद्ध मूर्ति स्थापना गर्ने लहर सुरु भएको छ । केही समयअघि तिलोत्तमा नगरपालिका र सिद्धार्थ नगरपालिकाले सडकको ‘डिभाइडर’ मा बुद्धका मूर्ति स्थापना गर्ने अभियान थालेका थिए ।

रूपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिकाले सडकको डिभाइडरमा राखेको बुद्ध मूर्ति । तस्बिर : सन्जु/कान्तिपुर

हालसम्म २० लाख रुपैयाँ खर्चेर ६० भन्दा बढी बुद्ध मूर्ति राखिसकेका छन् । सोही क्रममा अहिले बुटवल उपमहानगरपालिकाले पनि करोडौं खर्च गरी बुद्ध मूर्ति स्थापना गर्ने भएको हो ।

बुटवल उपमहानगरभित्रका अधिकांश सडकमा सयौं खाल्डाखुल्डी छन् । ठूलो पानी आउँदा तिनाउ नदी किनारका बस्ती डुबानमा पर्छन् । उपमहानगर भने अहिले करोडौं खर्च गरी बुद्धको मूर्ति बनाउन अघि सरेको छ । उपमहानगरको योजनाअनुसार बुटवल–६, ७ र ८ वडाको सीमामा ३५ मिटर अग्लो बुद्ध मूर्ति स्थापना हुनेछ ।

समृद्धिको आधार पर्यटन क्षेत्रसमेत भएकाले बुद्धको प्रतिमा स्थापना त्यसकै एक आधार रहेको उपमहानगर प्रमुख शिवराज सुवेदीले बताए । ‘उक्त प्रतिमा लुम्बिनीदेखि प्रस्ट देखिनेछ,’ उनले भने, ‘पुरातात्त्विक महत्त्व र गरिमालाई कायम गर्न बुद्धका प्रतिमा कहीं पनि आफूखुसी निर्माण गर्न र राख्न नपाइने परम्परा र नियम रहेकाले यसलाई ध्यानमा राखी बौद्ध मान्यताअनुसारका सबै प्रक्रिया पूरा गरी प्रतिमा तयार गर्न थालिएको हो ।’ बुटवललाई बुद्धावली नगर बनाई पर्यटकलाई बुद्धभूमिबारे थप जानकारी दिने उद्देश्यले बुद्ध प्रतिमा र हिल स्टेसन पार्क निर्माणको परिकल्पना अघि सारिएको उनले बताए । बुद्धावलीसँग सडक र बस्ती निर्माणको तुलना नहुने उनको भनाइ छ । उनले सडक र बस्तीको कामसमेत हरेक वर्ष बजेट निकासासहित अघि बढ्ने र बुद्धावलीले ऐतिहासिक छाप छोड्ने दाबी गरे ।

विश्वले सम्पदा व्यापारीकरण गरी विकास गरिरहेको भन्दै सुवेदीले बुद्धावलीलाई व्यापारीकरण गरी आयस्रोतको माध्यम बनाउने जनाए । उनले लुम्बिनी घुम्ने पर्यटकले सडकभरि र हिलपार्कको टुप्पोमा रहने प्रतिमा अवलोकन गरी विश्राम गर्न पाउने बताए । ‘उपमहानगरका पुस्तौंपुस्ताले सम्झने आधार केही त चाहियो भन्ने सोचलाई साकार पार्न यो कार्य उत्तम छ,’ सुवेदीले भने, ‘यो परिकल्पना पूरा गर्न उपमहानगरको बजेटले सम्भव नरहेकाले संघीय र प्रदेश सरकारका साथै बुद्धसँग सम्बन्धित संघसंस्थासँग समन्वय गरी स्रोतको सुनिश्चित गरिनेछ ।’ त्यसो हुन नसके उपमहानगरसँग भगिनी सम्बन्ध रहेको चीनको सियान सहरसँग सहयोगका लागि छलफल गरिने वा उपमहानगरको बहुवर्षीय क्रमागत योजनामा राखी बजेट विनियोजन गरेर भए पनि बुद्ध मूर्ति निर्माण गरिने उनको भनाइ छ ।

उपमहानगरको सहरी पूर्वाधार विकास महाशाखाका इन्जिनियर गौतम रौनियारका अनुसार बुद्ध मूर्तिसहितको पार्कको अनुमानित लागत ८६ करोड ८० लाख ९२ हजार २ सय ८८ रुपैयाँ छ । चार ब्लक रहने पार्कको दोस्रो ब्लकमा तीनतले ‘मंक रेसिडेन्स’ अर्थात् भिक्षुगृह बनाइनेछ । यसको अनुमानित लागत ३ करोड ६७ लाख ३४ हजार ८ सय ७ रुपैयाँ तोकिएको छ ।

पार्कको तेस्रो ब्लकमा एकतले क्याफेटेरिया र चौथोमा एकतले शौचालय बनाइनेछ । यी दुई संरचनाको अनुमानित लागत क्रमशः ६७ लाख १४ हजार ६ सय ४३ रुपैयाँ र ३२ लाख ५८ हजार १ सय ८८ रुपैयाँ छ । यीबाहेक पार्कमा टेलिकम्युनिकेसन, सरसफाइ तथा ढल प्रणाली, पानी आपूर्तिलगायतका संरचना बन्नेछन्, जसको अनुमानित खर्च ४ करोड ८९ लाख १ हजार ३ सय ४७ रुपैयाँ रहेको रौनियारले बताए । ‘उक्त बजेटको व्यवस्थापनमा समस्या हुने भएकाले कन्सल्टेन्टसँग सल्लाह गरी स्टिलको बडी र इपोक्सिपेन्ट (गोल्डेन) रङ लगाई मूर्ति बनाउनेबारे छलफल भइरहेको छ,’ उनले भने । ‘बिग बुद्ध मूर्ति स्थापना’ नाम दिइएको गुरुयोजना तयार भइसकेको उनले बताए ।

अखिल नेपाल भिक्षु महासंघका अध्यक्ष भिक्षु मैत्री महास्थवीर भने बुद्धका मूर्तिलाई ‘शो पिस’ बनाई व्यापारीकरण गर्ने योजना उपयुक्त नभएको ठान्छन् । वस्तुलाई बुद्धको स्वरूप मानी पूजा गर्ने पाटो राम्रो भए पनि शो पिस बनाई सडकमा वा कुनै स्थानमा स्थापना गर्नुले बुद्धलाई सम्मान गरेको नठहर्ने उनको भनाइ छ । ‘बुद्धको जन्मस्थललाई पहिचान दिने नाममा सडक र चोकमा मूर्ति राखेर हुँदैन,’ उनले भने, ‘उहाँले दिएको शिक्षालाई जनमानसमा पुर्‍याई शान्ति क्षेत्र निर्माणमा लाग्नुपर्छ ।’ बुद्ध जन्मस्थलको पहिचान आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई होस् भन्ने सन्देश दिन सडकमा बुद्ध मूर्ति स्थापना गरिएको तिलोत्तमा नगर प्रवक्ता सुरेन्द्र श्रीले बताए । बुद्ध मूर्तिले सकारात्मक सन्देश दिनुका साथै आन्तरिक पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न सघाउने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७८ ०८:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खेलमैदानमा घाँस मौलाउँदै

रुपन्देहीका एकेडमी र खेलमैदान हिलो र झारले कुरुप
सन्जु पौडेल

लुम्बिनी — कोरोना भाइरस संक्रमण नियन्त्रणका लागि जारी गरिएको निषेधाज्ञाले खेल गविविधि ठप्प भएपछि मैदानमा घाँस भने फस्टाएको छ । वर्षैभरि विभिन्न प्रतियोगिता हुने रूपन्देहीमा अहिले खेल गतिविधि ठप्प छन् । खेलाडीहरू घरभित्र समेटिएका छन् । मैदानमा घाँस मौलाएको छ ।

खेलकुद हब मानिने जिल्लामा निर्मित संरचनाको लगानी खेर जाने स्थितिमा पुगेको छ । नियमित खेलाडीको अभ्यास र प्रतियोगिता नहुँदा यहाँका एकेडमी र मैदान हिलो र झारका कारण कुरूप बन्दै गएका छन् । यहाँको ठूलो एकेडेमी सेन्टर एन्फा एकेडेमी कोरोना आइसोलेसन सेन्टरमा सञ्चालित छ । बुटवल उपमहानगरपालिकाले गत वर्षजस्तै यसपालि पनि आइसोलेसन सञ्चालन गरेको निर्देशक बुद्धि गुरुङले बताए । ‘अहिले प्रशिक्षार्थी विद्यार्थी घर गएका छन्,’ उनले भने, ‘कोरोनाले सबै कुरा ठप्प भएपछि उनीहरूलाई घर पठाएर सुरक्षित रहन भनेका छौं ।’ एकेडेमीको राष्ट्रिय स्तरको मैदान भने झारमय बनेको उनले बताए । पहिले कोरोना र बन्द, अहिले बर्खेझरी परिरहेकाले अवस्था सामान्य भएपछि मात्र सरसफाइ गरी अभ्यासलाई तयार पार्न सकिने उनले सुनाए ।

पूर्वराष्ट्रिय क्रिकेट खेलाडी शक्ति गौचनले आफ्नै घरमा चलाईरहेको स्टार क्रिकेट एकेडेमी बन्द स्थितिमा छ । कोरोनाको पहिलो लहर आएदेखि नै बन्द गरिएको एकेडेमी अहिलेसम्म पनि सञ्चालन गर्न नसकेको गौचनले बताए । आवासगृहमा नै विद्यार्थी राखेर क्रिकेट सिकाउने गरेका उनले बन्दाबन्दी भएपछि सिक्न आउने ६० विद्यार्थीलाई बिदा दिएको बताए । त्यत्तिकै राख्दा उनीहरू सबैको भविष्य अन्योलमा पुग्ने उनले बताए । ओमसतिया–२ स्थित एकेडेमीमा गौचनले करोडौं लगानी गरेका छन् । ‘यही अवस्था रहिरहे सञ्चालक मात्र होइन, खेलाडीसमेत विस्थापित हुन्छन्,’ उनले गुनासो पोखे, ‘सरोकारवालाले योजना बनाएर खेलक्षेत्र पनि चलायमान बनाउनुपर्छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय खेल चलिरहेको र आगामी प्रतियोगिताका लागि नेपाली खेलाडीलाई समेत तयारी अवस्थामा राख्नुपर्ने भएकाले कोरोनाका कारण ठप्प पार्न नहुने उनको तर्क छ । गौचनका अनुसार विद्यालयमा सहभागी भई एकै ठाउँमा बसेर पढ्दा हुने खतरा मैदानमा हुँदैन । मैदानमा सामाजिक दूरी पनि राख्न मिल्ने भएकाले सबै खेलका सम्बन्धित व्यक्तिले सरकारी पक्षसँग छलफल गरी खेलकुदका हरेक गतिविधि अघि बढाउन लाग्नुपर्छ ।

रूपन्देहीको सैनामैना नगरपालिका–४ लुम्बिनी रोडमा १ करोडभन्दा बढी लगानीमा स्थापना गरिएको गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट एकेडेमी अहिले ताला लगाइएको छ । स्थानीय खेलाडी उत्पादन र स्तरवृद्धिका लागि उपत्यकाबाहिर पहिलोपटक बलिङ मेसिन प्रयोग गरी १२ जनाको ७२ लाख रुपैयाँ लगानीमा स्थापित एकेडेमी खुलेदेखि मात्र तीन महिना सञ्चालनमा आएको थियो । ‘गत वर्ष तीन महिना सञ्चालन भएपछि बन्द छ,’ एकेडेमीका अध्यक्ष तिलक केसीले भने, ‘७२ लाखको ब्याज तिर्दा करोड नाघिसकेको लगानी बालुवामा पानीसरह भएको छ ।’ आकर्षक संरचना बनाएर कोर्स डिजाइन गरी व्यवस्थित हिसाबले सञ्चालन गर्दा नगर्दै महामारीले आफूहरूको लगानी चुर्लुम्म पारेको उनको दुखेसो छ ।

गत वर्ष माघदेखि सुरु गरिएको एकेडमी चैतदेखि बन्द भयो । पुनः असोजमा सुरु गरेपछि महामारी भित्रिएको र अहिलेसम्म बन्द रहेको केसीले सुनाए । ४० विद्यार्थी भर्ना भइसेकेको एकेडेमीका लागि प्रशिक्षकको रूपमा वसन्त शाही थिए । बन्द एकेडेमीको रेखदेख खेल चल्दा हुने गरेको भए पनि अहिले पिचबाहेकको मैदानमा घाँस पलाएको उनले बताए । वर्षामासमा पानी पर्ने, हिलो हुने र झार पलाउने भएपछि स्थिति सामान्य बने फेरि सफा गरेर खेल खलाउन सकिने उनको बुझाइ छ । लगानीको दृष्टिकोणले आफूहरूलाई घाटा लागेको सहनुको विकल्प नरहेको भन्दै उनले यति हुँदा पनि खेलाडी उत्पादन गर्ने चाहना पूरा गर्न लागिरहने बताए । तिलोत्तमा नगरपालिका–५ स्थित तिलोत्तमा क्रिकेट एकेडेमीमा पनि कोरोनाको असर उस्तै परेको एकेडेमीका अध्यक्ष दीपक भूर्तेलले बताए । ‘तीन महिना कोरोनाको असर र लगत्तै वर्षा लागेपछि चलाउन सम्भव नै भएन,’ उनले भने, ‘अब असोजसम्म वर्षाका कारण चलाउन सकिँदैन ।’ २० लाख रुपैयाँ लगानी गरी माघ १ देखि सुरु गरिएको एकेडेमीमा बिहान र साँझ गरी दुई प्रशिक्षकले ५० विद्यार्थीलाई सिकाउँदै आएका थिए ।

कोरोनाको लहर भित्रिरहँदा आफूहरूको मिहिनेत र खेलाडी उत्पादन गर्ने आशामा निराशा छाएको एकेडेमीका अध्यक्ष भूर्तेलले बताए । कोरोनाको असर यहाँका मैदान र एकेडेमीमा परिरहेको छ । बीचमा केही महिना सञ्चालन गर्न पाउँदा विभिन्न प्रतियोगिता र प्रशिक्षण कार्यक्रम चलाए पनि पुनः भएको निषेधाज्ञाले खेलका लगानीकर्ता र खेलप्रेमी दुवैलाई निराश तुल्याएको हो । पहिलो लकडाउनअघि बुटवल–११ देवीनगरमा खुलेको बुटवल टेबलटेनिस एकेडेमीका सञ्चालक प्रज्वल श्रेष्ठले १० लाख रुपैयाँ लगानी गरेका थिए । उनले टेबलटेनिसबारे यहाँका बालबालिका र युवा जमातलाई बुझाउने कार्य थाल्दाथाल्दै लकडाउन भइदियो । ‘त्यसपछि बन्द भएको एकेडेमी बीचमा केही महिना चल्दा प्रतियोगिता नै सञ्चालन भयो,’ श्रेष्ठले भने, ‘अहिलेसम्म फेरि बन्द नै छ, अब कहिले खुल्ने र खेलाउने भन्ने थाहा छैन ।’ ९ विद्यार्थी भर्ना गरेर सिकाएका उनले खेलाडी उत्पादनमा संघको चासो कम हुँदा पनि टेबलटेनिसमा विद्यार्थी आउने स्थिति कम रहेको जनाए ।

प्रज्वलले विद्यालय खुलेमा विद्यालयस्तरीय तालिम चलाउन मिल्ने भन्दै प्रतियोगिता र पदकमा सीमित टेबलटेनिस विकासका लागि एकेडेमी खोले पनि महामारीले पारेको नकारात्मक प्रभावले यो खेल झनै ओझेलमा पर्ने स्थिति सिर्जिएको बताए । धेरै एकेडेमी कोरोनासँग जुधिरहेका छन् । सामान्य अवस्थाको पर्खाइमा छन् । लकडाउनपछि सहज भएको अवस्थामा एकेडेमी सुचारु भए पनि निषेधाज्ञाले एकेडेमी फेरि बन्द छन् । नेपालमा क्रिकेट क्रेजले गर्दा एकेडेमी सञ्चालनमा ल्याएको सञ्चालकहरूको तर्क छ । उमेर समूहका खेलाडी उत्पादन गर्ने यस्ता एकेडेमीलाई कोरोनाले थला पारेको छ । ठूलो लगानी गरेर एकेडेमी खोलेका सञ्चालकले कोरोना महामारीबाट असर पुगेको र एकेडेमी नै बन्द गर्नुपर्ने अवस्थामा नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) र सरकारबाट सहयोगको अपेक्षा राखेका छन् ।

जिल्लाकै ठूलो सिद्धार्थ क्रिकेट रंगशालामा समेत कोरोनाको असर परेको छ । उक्त रंगशाला वैशाख १६ यता बन्द रहेकाले जेठ मसान्तसम्म हुने विभिन्न खेल स्थगित भएको रूपन्देही जिल्ला क्रिकेट संघका अध्यक्ष प्रशान्तविक्रम मल्लले बताए । ‘मैदानभरि मेसिन लगाई घाँस कटान गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘अहिले पानी परिरहेकाले घाँस धेरै बढेर मैदान नै कुरूप बनेको छ ।’ उनले कोरोनाका कारण खेलाडीको भविष्य र वृत्तिविकासमा असर गर्ने बताए । विभिन्न उमेर समूहमा खेल्न तयार खेलाडीले अर्को वर्ष उमेरकै कारण खेल्न नपाउँदा मनोबल खस्कने र राम्रा खेलाडी ओझेलमा पर्ने सम्भावना रहने उनको तर्क छ ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७८ ०८:३१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×