कोरोनाले सिकायो हात धुन- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कोरोनाले सिकायो हात धुन

‘अहिले स्थानीयका मुखमा मास्क, गोजी र पटुकीमा सेनिटाइजर टुट्दैन’
वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — जिल्लाको खिल्जीकी विमला बेल्वासेको घरअगाडि आँगनको डिलमा साबुन र जर्किनमा पानी राखिएको छ । घरमा आउने पाहुनाले साबुनपानीले हात धोएपछि बल्ल भित्र पस्छन् । उनी दिनभर घाँसपातदेखि घरको काममा व्यस्त हुन्छिन् । पहिला बारीमा काम गरेपछि पानीले मात्रै हात धोएर खाना खान्थिन् । खरबारीमा काम गरेर घरमा आएर अहिले साबुनपानीले मिचीमिची हात धोएपछि बल्ल भित्र पस्छिन् । 

यसरी दिनमा तीन/चारपटक साबुन पानीले हात धुनुको कारण हो, कोरोनाबाट जोगिनु । ‘बारीमा माटोसित काम गर्दा, खर काट्दा हात फोहोर हुन्छन्, घरमा आएपछि पानीले मिचीमिची धोएपछि मैलो सबै जान्थ्यो अनि भात खाइन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘अहिले त कोरोनाबाट जोगिन मेलापात गएर फर्किएपछि, गाउँमा भेटघाट गरेर आएपछि अनिवार्य साबुन पानीले हात धोएर कपडाले पुछेपछि बल्ल भित्र पसेर खाना खान्छौं । बाहिर गएर केही बस्तु छुँदा र मान्छेसँग छोइँदा पनि हात धुन्छौं ।’

बेल्वासेले बाहिर गएर आएपछि खाबुनपानीले हात धोएपछि कोरोनाबाट बच्न सकिने सामाजिक सन्देश सञ्चारमाध्यमबाट सुनेकी थिइन् । उनीजस्तै राधा पुनको परिवार पनि साबुनपानीले हात धोएर खाना खाने गर्छन् । उनले छिमेकीलाई पनि हात धोएर मात्रै खाना खान सुझाउँछिन् । ‘घरबाहिर गएको बेला छिमेकीसँग घुलमिल भए पनि शरीरका कपडा फेरेर मात्रै भित्र जान्छु,’ पुनले भनिन्, ‘सातामा दुईपटक नुहाउने, बाहिर जाँदा साथमा सेनिटाइजर हुन्छ । पसलमा केही सामान किनेपछि सेनिटाइजर गर्ने र घरमा आएर साबुनपानीले हात धोएर भित्र पस्छु ।’

भारतबाट आएका छिमेकी पुरुषको कोरोना संक्रमणका कारण ज्यान गएपछि बामरुककी तुल्सा भुसालले घाँसपात र गाउँमा इष्टमित्रसित भेटघाटमा जाँदा पटुकीमा सेनिटाइजर लैजान्छिन् । घरमा आएपछि मिचीमिची साबुनपानीले हात धोएपछि बल्ल घरभित्र जान्छिन् । खाना खानुभन्दा अगाडि साबुनले हात धुने चलन छ । गाउँका सबैले अचेल साबुनपानीले हात धुने गर्छन् । कोरोनाबाट जोगिन साबुनपानीले हात धुने बानी बसेको छ । यसले रोगबाट बच्ने र सरसफाइ पनि हुने उनले बताइन् । कोरोना महामारीअघि साबुनपानीले हात धुन सरसफाइसम्बन्धी काम गर्ने विभिन्न संघसंस्थाले प्रशिक्षण दिएर सिकाएका हुन् । हात धोए पनि त्यति सतर्कता थिएन । अहिले कोरोनाले ज्यानै लैजाने डर भएकाले हात धुने बानी बसालेको उनले बताइन् ।

पहिला सरसफाइमा चासो नदिने गाउँका केही स्थानीयले पनि अहिले कोरोनाबाट बच्न साबुनपानीले हात धुने, कपडा धुने, नुहाउने, घर सफासुग्घर बनाउने काम गरिरहेका छन् । ‘अहिले सबैका घरमा जाँदा गेटमै साबनु र पानीको भाँडो देखिन्छ,’ मालारानी गाउँपालिका–३ का वडाध्यक्ष शोभाखर खनालले भने, ‘सबैका हात सफा छन् । खानेकुरा ताजा हुन्छन् ।’ मुखमा मास्क टुट्दैन । मेलापात जाँदा पनि मास्क लगाएका हुन्छन् । ‘स्थानीयका मुखमा मास्क, गोजी र पटुकीमा सेनिटाइजर अहिले टुट्दैन,’ सन्धिखर्क नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कृष्णप्रसाद सापकोटाले भने । सरसफाइमा ध्यान दिएपछि अन्य रोगबाट पनि बच्न सकिने उनले बताए ।

गाउँमा अहिले सरसफाइलाई प्रतिष्ठाको विषय बनाइएको छ । सरसफाइमा ध्यान नदिने, साबुनपानीले हात नधुनेलाई राम्रो मान्दैनन् । ‘गाउँमा पहिलेदेखि नै घरटोल सफा राख्ने अभियान चलाइएको थियो,’ मालारानी गाउँपालिका अध्यक्ष बालकृष्ण आचार्यले भने, ‘कोरोनापछि सञ्चारमाध्यम, सामाजिक सञ्जाल, गाउँमा स्थानीयलाई भेटघाट गरेरै कोभिडबाट बच्न साबुनपानीले हात धुन, स्वास्थ्य मापदण्ड पालना गर्न भनेपछि सबैका घरमा साबुनपानी छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ २७, २०७८ १०:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बजेट सक्न भ्याइनभ्याइ

‘भौगोलिक विकटता, जनसंख्या र आवश्यकताका आधारमा नभई पहुँचका आधारमा योजना छनोट भएका छन्’
मेनुका ढुंगाना

अछाम — अछाममा आर्थिक वर्षको अन्त्यमा आएर ठूलो रकम खर्च गर्ने प्रवृत्ति यो वर्ष पनि रोकिएन । स्थानीय तहमा असारभित्रमा बजेट सक्न भ्याइनभ्याइ भइरहेको छ । विकास निर्माणका लागि छुट्याइएको बजेट फ्रिज हुनबाट जोगाउन जनप्रतिनिधि, कर्मचारी र ठेकेदारले विकास निर्माणका काममा यही बेला चासो देखाउने गरेका छन् ।

अछामको मंगलसेनस्थित एक योजनामा काम गर्दै स्थानीय । तस्बिर : मेनुका/कान्तिपुर

राज्यको पुनः संरचनासँगै स्थानीय तहले गरेको असारे विकास पुरानो विकासभन्दा फरक नभएको अधिकांशले बताएका छन् । असार नजिकिँदै गर्दा गाउँमा योजनाका काम तीव्र गतिमा अघि बढेको स्थानीय बताउँछन् । कुनै स्थानीय तहले आफ्नै डोजर प्रयोग गरेर सडक खन्ने काम गरे भने कुनै स्थानीय तहले आफूनिकटका व्यक्तिको डोजर प्रयोग गरी आर्थिक वर्ष सकिनै लाग्दा काम अघि बढाएका छन् ।

‘स्थानीय तहले आएको रकम फ्रिज जाने डरले पनि जथाभावी रूपमा डोजर प्रयोग गरेका छन्,’ मंगलसेन नगरपालिका–७ की भावना जैशीले भनिन्, ‘असार मसान्त नजिकिनै लाग्दा गरिएको विकासले क्षणिक रूपमा विकास भएको जस्तो देखिए तापनि दिगोपना र गुणस्तरमा ध्यान दिएको पाइँदैन ।’ हरेक स्थानीय तहले सबै वडालाई यातायातको सुविधा पुर्‍याउने उद्देश्य लिएका भए पनि जथाभावी सडक खन्ने कामले गर्दा बाढीपहिरोको जोखिम भने बढ्दै गएको उनले बताइन् ।

कमलबजार नगरपालिकामा चालु आर्थिक वर्षका केही योजना मात्रै सम्पन्न हुन बाँकी रहेको नगरप्रमुख ओमप्रकाश बिष्टले बताए ।‘ ‘हाम्रा केही योजना सम्पन्न हुन बाँकी छन् । धेरै योजना सकिए,’ उनले भने, ‘प्रदेश सरकारले जथाभावी योजना दिइरहेको छ । कहाँबाट कसरी योजना ल्याउँछन् थाहा छैन । आर्थिक वर्ष सकिने बेला मात्रै नगरमा प्रदेशका योजना आएको थाहा हुन्छ ।’ नगरभित्र प्रदेशले पठाउने योजना समयमा पठाउनुपर्ने उनले बताए ।

‘प्रदेश सरकारले पठाउने बजेट समयमै पठाउनुपर्‍यो, आर्थिक वर्षको अन्त्यमा आउने बजेटले प्रभावकारी काम गराउन सकिँदैन । फ्रिज जाने सम्भावना धेरै छ,’ नगर प्रमुख बिष्टले भने, ‘नगरमा बजेट आउँदा खुसी हुनुपर्ने बेला खर्च गर्न मुस्किल देखिँदा चिन्तित तुल्याएको छ ।’

आर्थिक वर्षको अन्त्यमा प्रदेश सरकारले पठाउने योजना बजेट सक्नका लागि मात्रै भएको जिल्ला समन्वय समिति अछामका प्रमुख नरबहादुर कुँवरले बताए । ‘प्रदेशबाट आएको बजेट पावर र पहुँचका आधारमा आएको हो । प्रदेशका जनताबारे प्रदेशका योजनामा कुनै समन्वय हुँदैन,’ उनले भने, ‘भौगोलिक विकटता, जनसंख्या र आवश्यकताका आधारमा नभई पहुँचका आधारमा योजना छनोट भएका छन् ।’

मजदुरी गरेर कमाउनेहरूका लागि असार मसान्तमा जताततै काम खुलेको मंगलसेन–५ की शान्ति विक बताउँछिन् । ‘हिउँदमा कतै काम पाइएन । अहिले त ठूला योजनाका काम जताततै काम नै काम छ । जता बढी ज्याला दिन्छौं भन्छन् उतै काम गर्न जान्छौं ।’

देशको संरचना बदलिए पनि असारमा नै बजेट सक्न भ्याइनभ्याइ गर्ने प्रवृत्तिमा कमी नआएको मंगलसेन–१३ का स्थानीय अमर धामी बताउँछन् । ‘असारे विकास भन्नासाथ बजेट सक्ने झारा टार्ने काम हो भनेर सहजै बुझ्न सकिन्छ । र, यही असारे विकासले आर्थिक अनियमितता बढाएको छ,’ उनले भने, ‘यसरी असार लागेपछि बजेट सक्नकै लागि विकास निर्माणका काममा चासो दिने यो प्रवृत्ति गलत छ जसलाई निरुत्साहित गर्नैपर्छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ २७, २०७८ १०:०८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×