एक कर्मचारीको भरमा कार्यालय- प्रदेश २ - कान्तिपुर समाचार

एक कर्मचारीको भरमा कार्यालय

बिमा दर्ता प्रक्रियामा ढिलाइ हुँदा समयमै स्वास्थ्य सेवा नपाउने समस्या
सुनिता बराल

महोत्तरी — छरपस्ट कागज, यत्रतत्र फ्याँकिएको बोतल र गिलास । कार्यालय प्रमुखकै टेबुलबाट भुइँमा खसेका कागजका पन्नाले कार्यालय कुरुप देखिन्छ । कार्यालय नै यस्तो भएपछि सेवा कस्तो होला ? 


स्वास्थ्य बिमा कार्यालय महोत्तरीको अवस्था हो यो । अस्तव्यस्त कार्यालयमा निकै व्यस्त छन् कार्यालय प्रमुख पप्पुकुमार यादव । जिल्लाका एक मात्र दर्ता अधिकारी यादवलाई महोत्तरीका १५ पालिकाको जिम्मेवारी छ । बोर्डले पर्याप्त कर्मचारी दिन नसक्दा यादवले एक्लै काम गर्दै आएका छन् । इच्छुक व्यक्ति तथा परिवारको बिमा दर्ता गर्नुपर्ने जिम्मेवारी त उनलाई छँदै छ, बिमितले सेवा पाउन समस्या भए अस्पताल पुग्नुपर्ने र प्रत्येक पालिकाका बिमाका फाइल कार्यालयमा ल्याउनुपर्ने जिम्मेवारी पनि एक्लै सम्हाल्नुपर्दा उनलाई भ्याइनभ्याई भएको हो ।

यादव पहिले स्वास्थ्य चौकीमा काम गर्थे । बिमातर्फ अनुभव नभएका उनलाई बोर्डले तालिमसमेत दिएको छैन । कामका क्रममा सिकाइ पनि हुँदै गएको उनी बताउँछन् । ‘तर, बोर्डले तालिम भए काम गर्न झनै सहज हुन्थ्यो,’ यादवले भने । एक्लो व्यक्ति भएकाले काम भ्याउन निकै समस्या हुने गरेको उनले बताए । ‘त्यसैले कार्यालय पनि भद्रगोल छ, सफा गर्न भ्याएको छैन,’ उनले भने ।

बिमाकै कामले जिल्लाका विभिन्न पालिका पुग्नुपर्दा पालिकाका दर्ता सहयोगीले उनलाई मुस्किलले भेट्ने गरेका छन् । फोन गरेर समय मागेपछि एक सातामा बल्लतल्ल भेट्न सकिने गौशाला नगरपालिका ४ की दर्ता सहयोगी आशा तोलाङ्गेले बताइन् ।

दर्ता अधिकारीको कमीको मुख्य असर ३ महिनाको बिमा चक्रमा पर्ने गर्छ । आर्थिक वर्षको सुरुवातदेखि यो चक्र सुरु हुन्छ । साउन, भदौ र असोजमा बिमा दर्ता गराए एक महिना छाडेर मंसिरबाट बिमा सुविधा पाउनुपर्छ । तर, त्यो अवधिमा प्रक्रिया पुग्न नसके बिमितले मंसिरमा त्यो सुविधा पाउँदैनन् । प्रक्रिया अघि नबढेकै कारण बिमाको स्वास्थ्य सेवा पाउन एक–डेढ महिनासम्म ढिलाइ भएको बिमितहरूको गुनासो छ । अहिले यस्तो गुनासो आउन नदिने गरी काम गरेको प्रमुख यादवले दाबी गरे । ‘यो समस्या नआओस् भन्नका लागि घरमा समेत राति अबेलासम्म बिमा दर्ताकै काम गर्ने गरेको छु,’ उनले भने ।

स्वास्थ्य बिमा बोर्डका सूचना अधिकारी शोभित रिजालले स्वास्थ्य बिमाका लागि हाल देशभर ३०५ दरबन्दी भए पनि १५४ जना मात्र कार्यरत रहेको जानकारी दिए । ‘सरकारले फाजिलका कर्मचारी दिने भने पनि दरबन्दीअनुसार पाउन सकेका छैनौं,’ उनले भने, ‘जिल्लाको जनसंख्याको आधारमा दरबन्दी दिएका छौं ।’ उनले कर्मचारीका लागि ओएन्डएम सर्भे गरेर सरकारलाई बुझाएको र प्रक्रिया अघि बढिरहेको बताए ।

महोत्तरीमा अहिलेसम्म २५ हजार ५ सय ४७ व्यक्तिले स्वास्थ्य बिमा गराएका छन् । तर, यो संख्या कम भएको यादव बताउँछन् । स्वास्थ्य प्रदायक संस्था नभएकाले बिमामा आकर्षण नदेखिएको उनको भनाइ छ । चालु आर्थिक वर्षको सुरुवाती ३ महिनाको चक्रमा हालसम्म जिल्लाका ७ सय ४३ जनाले स्वास्थ्य बिमा गराएका छन्, जसमा २ सय ८१ जना ज्येष्ठ नागरिक, लक्षित वर्ग (पूर्ण अपांगता भएका, महिला स्वयंसेविका, एचाईभी एड्स भएका व्यक्ति) ३५ जना, १ सय १९ परिवार नवीकरण र ३ सय ६८ परिवारले बिमा गरेका छन् । नजिकै सबै सेवा दिने स्वास्थ्य संस्था नहुँदा रेफर गर्नुपर्ने समस्याका कारण महोत्तरीबाट उल्लेख्य बिमा नभएको यादवले बताए ।

जिल्लास्थित जलेश्वर अस्पताल, बर्दिवास अस्पताल र निजीतर्फ बर्दिवासमा रहेको शुभस्वस्तिक अस्पतालले स्वास्थ्य बिमा सेवाको स्वीकृति पाएका छन् । यहाँका धेरैजसो अस्पतालबाट रेफर लिएर काठमाडौंलगायत जिल्लाका सबै सेवा भएका अस्पतालमा जाने गरेको बर्दिवास अस्पतालका डा. सुनील दाहालले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : आश्विन २४, २०७८ १३:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सखियाले छपक्कै थारू बस्ती

थारु बस्तीमा सखिया नाचको मादल बज्न थालेपछि दसैं आएको आभास हुन्छ
गणेश चौधरी

टीकापुर — दसैं भित्रिएसँगै पश्चिम तराईका थारू बस्तीमा सखिया नाचको रौनक छाउन थालेको छ । साझ पर्नेबित्तिकै प्रायः सुनसान हुने थारू बस्तीमा अबेर रातिसम्म मादल घन्केर चहलपहल बढिरहेको छ ।

कैलालीको टीकापुर नगरपालिका–१ बनगाउँकी मीना चौधरीलगायत उनका साथीसंगी दिनभरि आफ्ना काममा व्यस्त भए पनि साँझपख भने एकै ठाउँ जम्मा हुन्छन् । उनीहरू गाउँका बडघरको आँगनमा पुग्छन् र प्रत्येक साँझ सखिया नाच्छन् । उनीहरूले दसैं आगमनसँगै सखिया नाच्न सुरु गरेका हुन् ।

‘सखिया नाच्ने अधबैंसे र तन्नेरी युवायुवती सबै हुन्छौं,’ मीना चौधरीले भनिन्, ‘यसले हाम्रो सांस्कृतिक परम्परा एक पुस्ताबाट अर्को पुस्तामा हस्तान्तरण पनि हुन्छ ।’ लोप हुँदै गएको थारू संस्कृति जोगाउन पढेलेखेका युवायुवती पनि सखिया नाचमा सहभागी भएको उनले बताइन् । उनले भनिन्, ‘सखिया नाच हुने संस्कृतिका रूपमा मात्र होइन, आर्थिक रूपमा पनि समृद्ध हुने मान्यता थारू समुदायमा छ । यसैले प्रत्येक घरबाट सखिया नाचका लागि युवायुवती सहभागी हुनुपर्ने भनिएको छ ।’

थारू बस्तीमा सखिया नाचको मादल बज्न थालेपछि दसैं आएको आभास हुने वनगाउँका चमन चौधरीले बताए । उनले भने, ‘सखिया नाच नभएपछि गाउँमा दसैं आएको हो कि होइन पत्तो नै हुन्न ।’ थारू भाषामा सखीको अर्थ साथीसंगी हुन्छ । गाउँका सबै साथीसंगी मिली नाचिने भएकोले यसको नाम सखिया हुन गएको चमनले बताए । दसैंको टीकाको दिनसम्म युवायुवती मिलेर नाचिने सखिया नाचले थारू गाउँको एकताको भावना प्रकट हुने पनि चमनले बताए । ‘नाचको बहानामा सबै मान्छे भेला हुने भएकाले गाउँको विषयमा छलफल र भावना साटासाट पनि हुन्छ,’ उनले भने ।

थारू गुरुवाले नाचमा प्रयोग हुने मादल मंजीरालगायतका सामानको पूजा गरेपछि थारू महिलाले सखिया नाच्न सुरु गर्छन् । नाचमा कुनै बाधा अवरोध नहोस् भनेर नाच सुरु हुनुभन्दा पहिले पूजा गर्नुपर्ने चमन बताउँछन् । उनले भने, ‘यो नाचमा दुष्टात्माको भवितव्यबाट बचाउनका लागि गुरुवाले गाउँको देउताको पूजा गर्छ । गाउँका बडघर र भद्र भलादमी यसका संरक्षक हुन्छन् ।’ सखिया नाच्ने युवतीले सेतो रंगको फरिया र रातो रंगको चोलिया लगाउने गर्छन् । केटाले भने सेतो रंगको धोती र रुचिअनुसारको रंगको कमिज लगाउने गर्छन् ।

थारू समुदायले विवाहमा दुलहीलाई सेतो फरिया लगाइदिन्छन् । त्यही फरिया नाच्नमा प्रयोग हुने जानकी गाउँपालिका–६ का लालवीर चौधरी बताउँछन् । ‘यो नाचमा थारू युवतीले नाच्ने र युवाले मादल बजाउने गर्छन् । नाचमा जति धेरै मादल बज्छ त्यति नै रौनकता छाउँछ,’ उनले भने । उनका अनुसार यो नाचका लागि कम्तीमा ३/४ जना मादले युवा हुनैपर्छ । सखिया नाच्ने युवतीहरूले मुख्य मादलेको मादल रंगीविरंगी कपडाले सजाइदिने चलन पनि छ ।

सखिया नाचमा भगवान् कृष्णको जीवनमा आधारित गीत गाइने जानकी गाउँपालिका–३ की सुनकेशरी चौधरीले बताइन् । उनले भनिन्, ‘भगवान् कृष्णको जीवन कथामा आधारित गीत नसकिएसम्म नाच सकिँदैन । गीत सकिएपछि मात्र नाच सकिन्छ ।’ सखिया नाच सुरु भएपछि थारू बस्तीमा दसैंको चहलपहल सुरु भएको नरेश चौधरीले बताए । उनले भने, ‘सखिया नाच हुँदा छुट्टै उत्साह र उमंग हुन्छ ।’

अरू दिन गाउँको बडघरको घरमा सबै जम्मा भई नाचिने यो नाच दसैंमा भने गाउँका सबैका घरमा नाच्ने चलन छ । घरमा नाच्न गएपछि घरमुलीले गच्छेअनुसारको दाम दिई पठाउने गर्छन् । सखिया नाचिने थारू गाउँमा दसैंभरि निकै रौनकता हुन्छ । दिनभरिको काम भ्याइसकेपछि साँझपख नाचिने यो नाच दसैंका दिन भने दिनभरि नाच्ने गरिन्छ । सखिया नाच सकिएपछि जम्मा भएको पैसाले सबै मिली नदीबाट मारेर ल्याएको माछा र अन्य परिकार तयार पारी खान्छन् । खाने बेला गुरुवाले पूजाआजा गर्ने, गाउँको बडघर र मान्यजनसँग बसेर भोज खाने गर्छन् र नाच सकिन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन २४, २०७८ १३:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×