पुस्तौंदेखि भोगचलन गर्दै आएको जग्गा छाड्न दबाब- प्रदेश २ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पुस्तौंदेखि भोगचलन गर्दै आएको जग्गा छाड्न दबाब

सुकुम्बासीले जोतभोग गर्दै आएको जग्गामा अरुकै दाबी, ८७ परिवार उठीबास लाग्ने चिन्तामा
सुनिता बराल

महोत्तरी — बाबुबाजेले पुस्तौंदेखि भोगचलन गर्दै आए । त्यही ठाउँमा आफू जन्मीहुर्की गुजारा गरिरहेका छन् । तर, आफ्नो भनिरहेको जग्गा अरुले दाबी गरेपछि बर्दिबास नगरपालिका–९ पशुपतिनगरका रामबाबु महतो तनावमा छन् । वर्षौंदेखि भोगचलन गर्दै आएको जग्गाको लालपुर्जा देखाएर खाली गर्न दबाब दिएपछि उनको चिन्ता बढेको हो ।

आफूले जोतभोग गर्दै आएको ३ कठ्ठा जग्गा अहिले गाउँकै रामभजन महतो र जगदीश साहले आफ्नो भन्दै छोडिदिन ताकेता गरेको महतोले बताए । आफ्नो जग्गा कसरी अरुको भयो ? महतोले बुझ्न सकेका छैनन् । उनी यसमा जालसाजी भएको मान्छन् । त्यसैले उक्त लालपुर्जा खारेज गर्न र जग्गा आफ्नो नाउँमा गरिदिन माग गर्दै महतो अहिले विभिन्न सरकारी कार्यालय धाइरहेका छन् ।

महतोजस्तै महोत्तरी भंगाहा नगरपालिका–४ की जिलेभियादेवी सदा पनि अहिले न्यायका लागि भौतारिएकी छन् । आफ्नो तीन पुस्ताले भोगचलन गरिआएको ४ कठ्ठा जग्गाको लालपुर्जा अरूले नै देखाएर छोड्नु भनेपछि उनी न्याय खोज्न हिँडेकी हुन् । ‘बाउबाजेदेखि बसेको ठाउँमा खनजोत गर्दै त्यहीं नग्रा खियाइरहेका छौं,’ सदाले भनिन्, ‘अहिले गाउँका ठूलाबडाले हाम्रो जग्गा भन्दै हाम्रो बसोवास उठाउन खोजीरहेका छन् ।’ यसरी जग्गा आफ्नो नाउँमा बनाउने मान्छेलाई सजाय दिई आफूहरूलाई सरकारले न्याय दिनुपर्ने सदाको भनाइ छ ।

सदा र महतो मात्रै हैन, महोत्तरीको भंगाहाका ६२ परिवार र बर्दिबासका २५ घरपरिवार भूमिहीन सुकुम्बासी न्यायको लागि भौंतारिएका छन् । २०५४ सालमा गठित सुकुम्बासी समस्या समाधान आयोगले नापी गरेको जग्गाको लालपुर्जा जोतभोग गर्ने व्यक्तिको नाममा दर्ता नगरेर अन्य व्यक्तिको नाममा गरेकाले अहिले उनै भूमाफियाले आफूहरूको उठिबास लगाउन खोजेको पीडितको गुनासो छ । लालपुर्जा लिएर आफ्नो जग्गा दाबी गर्ने मानिसले आफ्नो जग्गा कुन हो र साँध सिमाना कहाँसम्म हो भनी बताउन नसक्ने तर ‘तिमी बसेको जग्गा मेरो हो खाली गराइदिनू’ भन्दै धम्कीसहित ताकेता गरिरहेको पीडित भंगाहा–४ का ललन सिम्जु सड्दारले बताए ।

आफ्नो नाममा लालपुर्जा आउँछ भनी २०५४ सालमा आयोगले गरेको नापीको आधारमा लालपुर्जा कुरेर बसेका सुकुम्बासीलाई अहिले गाउँकै भू–माफियाले उठीबासको अवस्थामा पुर्‍याइदिएको भूमि अधिकार मञ्च महोत्तरीका सचिव राजकुमार बस्नेतले बताए । त्यतिबेला आयोगले गरेको काम र बनेका जग्गाको लालपुर्जा आयोगका सदस्य, कर्मचारी र सम्बन्धित व्यक्तिले विभिन्न स्वार्थ र प्रलोभनमा पीडितको नाममा नगरी अरूकै नाममा पास गरिदिएपछि महोत्तरीमा चौतर्फी विरोध भएको थियो । भूमि अधिकार मञ्च र अन्य पक्षबाट उक्त लालपुर्जा वितरण स्थगित गरी खारेजीको माग गरिएको थियो । त्यसपछि थन्किएको लालपुर्जा अहिले बर्दिबास मालपोतले वितरण गरिदिएपछि वास्तविक सुकुम्बासी मारमा परेका बस्नेतले बताए ।

मालपोत कार्यालय बर्दिबासले विवादित जग्गाको लालपुर्जा वितरणदेखि कारोबार फुकुवा गरेको राष्ट्रिय भूमि अधिकार मञ्च नेपालका केन्द्रीय सदस्य फौदसिंह स्याङ्वाले बताए । यसले सुकुम्बासी अन्यायमा परेको र उनीहरूलाई बेघर बनाई उठीबास लगाउन खोजिएको उनले आरोप लगाए । भू–माफियालाई सरकारले कारबाही गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।

मालपोत कार्यालयले भने मालपोतमा कायम श्रेस्ता र वितरण गरिएको पुर्जाको आधारमा आफ्नो कार्यक्षेत्रभित्र पर्ने ८/१० वटा जग्गाको कारोबार फुकुवा भएको जनाएको छ । आयोगले गरेको कामलाई मालपोतले हैन, छैन भन्न नमिल्ने र बदर भएको चिठी पनि नआएकाले र स्रेस्ता कायम छ, सम्बन्धित व्यक्ति छ र पुर्जा छ भने कानुनी रूपमा काम रोक्न नमिल्ने मालपोत कार्यालय बर्दिबासका सूचना अधिकारी नायब सुब्बा ओमप्रकाश खड्काले जानकारी दिए । तर, विवाद आएपछि नगरपालिकाले ती जग्गाको कारोबार स्थगित गरिएको भनी पत्राचार गरेको उनले बताए ।

‘भोगचलन एउटाले गरिरहेको जग्गा सुकुम्बासी आयोगले अर्कैको नाममा पुर्जा दिएकोबारे पीडित र अधिकारकर्मीले जानकारी दिएपछि थाहा भएको छ,’ खड्काले भने । हाल जग्गाको काम स्थगित गरिएको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७८ १०:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बारीमै कुहिन्छन् स्याउ

‘यातायात अभावमा बजारसम्म पुर्‍याउन सकिरहेका छैनौं । स्याउको सुकुटी, जुस बनाएर बिक्री गर्न सकिन्छ कि भनेर छलफल गरिरहेका छौ ।’
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — साइपाल गाउँपालिका–४ मा पर्ने धुलीमा बारीभरि लोभ लाग्दा स्याउ फलेका छन् । कुनै बोटले फलको भार थाम्न नसकेपछि टेको लगाउनुपर्ने अवस्था छ । बझाङको उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने अन्तिम मानवबस्ती रहेको यो गाउँ हिमालको फेदमा छ । उसै पनि रमणीय धुलीगाउँ स्याउ फल्ने मौसममा झनै सुन्दर देखिन्छ ।

‘अहिले त जता हेर्‍यो त्यतै स्याउ नै स्याउ मात्रै छ’ डोल्मा तामाङले भनिन ‘हाम्रै बारीको ५०/६० वटा रुखमा मात्रै एक सय क्विन्टलभन्दा बढी स्याउ फलेको होला । यहाँको स्याउ मिठो पनिछ ।’

जुम्ला र मुस्ताङको स्याउको स्वादलाई माथदिने धुलीको स्याउ डोल्माको मात्रै होइन यहाँका सबै घरका बारीमा लटरम्म छ । स्वादमा मिठो र प्रशस्त मात्रामा फलेको भएपनि यहाँका स्थानीयलाई आफ्नै बारीमा फलेको स्याउ तह लगाउन भने झ्याउ हुन्छ । ‘यत्रो धेरै स्याउ खाएर सकिने कुरा भएन । बेच्न लैजाऔं भने नजिक बजार छैन । टाढा लैजान बाटो छैन’ डोल्मा भन्छिन ‘धेरैजसो बारीमै झरेर कुहिन्छ । गाईगोरुलाई कुँडो पकाएर पनि दिन्छौं । यत्रो स्याउ थन्काउनै सकिदैन ।’ उनले सक्नेले स्याउ सुकाएर हिउँदको महिनामा वस्तुलाई कुँडो पकाएर दिने गरेको बताइन् ।

वडा नं ४ मा पर्ने धुली, ज्याँती, जगेरा, लाफडी सैनगाउँमा मात्रै ३ हजार बढी बोटमा स्याउ फल्ने गरेको स्थानीय डबल रोकायाले बताए । बझाङको एक गैरसरकारी संस्था सामाजिक विकास केन्द्र नेपालले तत्कालिन जिल्ला कृषि विकास कार्यालयको प्राविधिक सहयोगमा पाँच वर्षअघि यहाँका किसानहरूलाई पाँच हजार बढी बोट स्याउ वितरण गरेको र त्यो स्याउ गतवर्षबाट फल्न थालेको रोकायाले बताए । ‘धुलीमा मात्रै होइन वडा नं ५ मा पर्ने न्युनाबलौडी गाउँमा पनि डेढ/ दुइहजार बोट स्याउ फलेको छ,’ उनले भने, ‘स्याउ त राम्रै फल्छ, फलेर मात्रै के गर्नु बेच्न पाइँदैन । गाईबस्तु र स्याल बाँदरले खाएर सिध्याउछन ।’

समुद्र सतहबाट २ हजार ७ सयदेखि ३ हजार मिटरसम्म उचाइमा रहेको यो गाउँको हावापानी व्यावसायिक स्याउ खेतीको लागि सुहाउँदो भए पनि बजारको व्यवस्था नभएकाले मानिसको आकर्षण घट्न थालेको ज्याँतीका लाल बोहराले बताए । ‘स्याउ त राम्रै फल्छ नि फल्न त । बेच्न पायो भने एकै परिवारले १०/१५ लाख कमाउँथे होला । थप बोट लगाउँथे होला,’ उनले भने ‘भएको त यत्तिकै कुहिएको छ, अरू बोट लगाएर के हुन्छ ? भनेर वास्ता नै गर्दैनन् ।’

साइपाल गाउँपालिकाले पनि धुली क्षेत्रमा स्याउ खेती प्रवर्द्धनका लागि नयाँ र छिटो उत्पादन लिन मिल्ने खालका बोट वितरण गर्ने र अन्य प्राविधिक सहयोग गर्ने काम गरिरहेको भए पनि बजार अभावमा उत्पादन त्यसै खेर गैरहेको वडा ५ की वडासचिव सुम्निमा गिरीले बताइन् । ‘स्याउ खेतीलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर उत्पादन बढाउने काम त भइरहेको छ । यातायात अभावमा बजारसम्म पुर्‍याउन सकिरहेका छैनौं । स्याउको सुकुटी, जुसजस्ता आइटम बनाएर बिक्री गर्न सकिन्छ कि भनेर छलफल गरिरहेका छौं’ उनले भनिन् ।

धुलीबाट नजिकको बजार सदरमुकाम चैनपुरसम्म पुग्न तीन दिन पैदल हिँड्नुपर्ने भएकाले यहाँ उत्पादित स्याउ बजारसम्म पुर्‍याउन समस्या भैरहेको उनको भनाइ छ । यस आर्थिक वर्षमा सुदूरपश्चिम सरकारले पनि धुलीलाई नै लक्षित गरेर स्याउ र ओखरको पकेट क्षेत्र निर्माणका लागि बगैंचा व्यवस्थापन, सुदृढीकरण र विस्तारको कार्यक्रम राखेको बताउँदै कृषिज्ञान केन्द्र बझाङका प्रमुख टेकबहादुर कुँवरले त्यहाँ उत्पादित स्याउको बजारिकरणको लागि समेत सहयोग गरिने बताए । ‘धुलीमा कति स्याउ फल्छ भनेर हामीले तथ्यांक लिने काम गरिरहेका छौं,’ उनले भने ‘उत्पादनको परिणाम हेरेर स्याउको प्याकेजिङ, ढुवानी र बजारीकरण कसरी गर्न सकिन्छ हामीले पहल गर्छौं ।‘ उनले राम्रो गुणस्तरको स्याउ त्यसै खेर जान नदिने र आवश्यक परे हेलिकोप्टरबाट ढुवानी गरेर बजारसम्म पुर्‍याउनका लागि पहल गर्ने बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७८ १०:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×