गनिए कञ्चनजंघा क्षेत्रका नाउर- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

गनिए कञ्चनजंघा क्षेत्रका नाउर

गत वर्षभन्दा यसपटक नघटेको गणनाको निष्कर्ष 
आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — दुर्लभ वन्यजन्तु नाउर कञ्चनजंघा क्षेत्रमा विगतकै संख्यामा रहेको पाइएको छ । नाउरको बासस्थान रहेको ३ हजार मिटरभन्दा माथिको क्षेत्रलाई चारवटा ब्लक बनाएर गणना गरिएको थियो ।

ताप्लेजुङको कञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्रमा नाउर गणना गरिँदै। तस्बिर : कान्तिपुर

गणनामा गत वर्षकै हाराहारीमा पाइएको संरक्षण क्षेत्रले जनाएको छ । संरक्षण अधिकृत गणेशप्रसाद तिवारीका अनुसार ओलाङचुङगोला क्षेत्रको गणना गर्न बाँकी रहँदा १ हजार ४ सय २१ वटा पाइएको छ । स्थानीयमा देखिएको कोरोना संक्रमण र बन्दका कारण गोला क्षेत्रमा भने गणना हुन बाँकी छ ।

घुन्सा खम्बाछेन ब्लकमा ६ सय ४२, याङमामा ५ सय ३२ र रामजेलमा २ सय ४७ वटा पाइएको तिवारीले बताए । दुई वर्षअघिको गणनामा पनि यही हाराहारीमा रहेको थियो । पोथीको तुलनामा भाले नाउरको संख्या दोब्बरले बढी छ । तथ्यांकअनुसार पोथीको संख्या ४ सय ९५ छ । ८० बच्चा छन् । भालेपोथी नछुट्टिएका २७ छन् भने भाले मात्रैको संख्या ८ सय १६ छ । भालेमा वयस्कको संख्या २ सय ८ छ भने तरुण भाले २ सय ७ वटा छन् । किशोर २ सय ६ र अर्धवयस्क १ सय ९८ वटा छन् ।

कञ्चनजंघा क्षेत्रमा घुन्सादेखि पाङपेमा बेसक्याम्पसम्मको क्षेत्रलाई घुन्सा–खम्बाछेन, याम्फुदिनको रामजेल, चेइरामदेखि कञ्चनजंघा हिमालको पूर्वी बेसक्याम्पको क्षेत्रलाई राम्जेर, ओलाङचुङगोलाको याङमा क्षेत्रलाई याङमा र ओलाङचुङगोलादेखि मौवाटार हुँदै चीनको तिब्बतसँगको सिमानालाई गोला मौवाटार ब्लक बनाइएको छ । ३८ सय मिटर माथि नाउर देखिने ठाउँमा टेलिस्कोपबाट हेरेर नाउरको गणना गरिन्छ । पानी पिउन खोलामा झरेको र चरनको मौका छोपेर गणना गरिन्छ । गणनामा स्थानीयको प्रयोग हुन्छ । विश्व वन्यजन्तु कोष नेपालले कार्यक्रम गर्दा गणनामा स्थानीयलाई दक्ष बनाएको छ । उनीहरूलाई स्थानीय साइन्टिसको उपाधि दिइएको छ । ‘नाउरको मुभमेन्ट भएको ठाउँमा पारिपट्टिको डाँडाबाट लुकेर हेर्दा ठ्याक्कै छुट्टिन्छ,’ तिवारीले भने, ‘उनीहरूको अनुहार र टाउको हेरेर सबै छुट्याउन सकिन्छ ।’ गणनामा ३० जनासम्म प्रयोग हुने गरेका छन् । एकबाट अर्को ब्लकमा नजावस् भनेर एकै समयमा गणना गर्ने गरिएको छ ।

सामान्यतया मौसम सफा भए १५ देखि २० दिनको अवधिमा गणना सकिन्छ । यो वर्ष गणना अवधिमा कुहिरो अधिक लागेकाले गणनामा केही समस्या भएको तिवारीले बताए । ‘चैत, वैशाखमा कोरोना संक्रमणका कारण गणना गर्न सकिएन, जेठ, असारमा मौसमले केही डिस्टर्ब भयो’ तिवारीले भने । समूहमा लस्करै लागेर हिँड्ने भएकाले पहिचान गर्न भने सहज हुने हिउँ चितुवा उपसमितिका सदस्य तेन्जिङ शेर्पा बताउँछन् । कञ्चनजंघाको अलावा लाङटाङ, मकालु वरुण, शे–फोक्सुन्डो राष्ट्रिय निकुञ्ज र ढोरपाटन सिकार आरक्षमा नाउर पाइन्छ । ढोरपाटनमा विदेशीका लागि समेत सिकार खेल्न खुला गरिएको छ । साँझ–बिहान आहारामा निस्कने र दिउँसो पहराहरूमा बस्ने नाउरको भाले बच्चा मस्तले चर्ने र पोथीले खतरा छ कि भनेर नियाल्ने संरक्षणकर्मी बताउँछन् ।

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७८ १३:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चौंरी गोठमै फर्किंदै व्यवसायी

बैंकले ऋण नपत्याउँदा व्यवसाय बढाउन समस्या
आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — १२ वर्षअघि फक्ताङलुङ गाउँपालिका–६ लेलेप घुन्साका छेतेन डण्डु शेर्पाका १ सय ३५ चौंरी थिए । बाजे बराजुका पालादेखिको गोठलाई उनले निरन्तरता दिँदै आएका थिए । कञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्र ब्यवस्थापन परिषद्को उपाध्यक्ष भएपछि छेतेनले गोठमा समय दिन भ्याएनन् ।

ताप्लेजुङको हिमाली क्षेत्रमा पालिएका चौंरीका गोठ । पाँचथरको फालोटमा हुने चौंरी महोत्सवमा ताप्लेजुङ र पाँचथरका गोठ भेला हुने गरका छन् । तस्बिर : कान्तिपुर

कञ्चनजंघामा विदेशी पर्यटक ल्याउने र लेक औल नगरी होटलमै बसेर आयआर्जन गर्ने सोचपछि उनले पूरै गोठ बेचेर गेस्ट हाउस सञ्चालनमा ल्याए । तर दुई वर्षयताको पर्यटकीय गतिविधि ठप्पले उनलाई चौंरी गोठतिरै फर्काएको छ । गत वर्षदेखि सुरु गरेको गोठमा अहिले ४२ वटा चौंरी भइसकेका छन् ।

काठमाडौंको ठमेलमा कार्यालय राखेर हिमाल आरोहण गराउँदै आएका छवाङ शेर्पा पनि लेलेपको ग्याब्लामा छन् । कञ्चनजंघा क्षेत्रकै नमुना होटल बनाएका उनको योजना घुन्सा, खम्बाछेन, रामजेललगायत पर्यटकीय मार्गमा होटल बनाउनु थियो । बाबुबाजेको परम्परागत व्यवसाय चटक्क छोडेर काठमाडौं पसेका उनी अहिले पुर्ख्यौली पेसामा फर्किएका छन् । ग्याब्लाका उनले ७० बढी चौंरी जोडेका छन् । त्यसको रेखदेख र हेरचाहका लागि तीन जना कर्मचारी राखेका छन् ।

छेतेन डण्डु र छवाङ मात्रै नभएर पर्यटकीय क्षेत्रका अधिकांशको चाहना चौंरीपालनतिर फर्किएको छ । पशुपालनका लागि गाउँपालिकामा दर्ता गराएका छेतेन डण्डु बैंकले ऋणदिए गाउँका हरेक व्यक्ति फर्कने बताउँछन् । ‘मैले त ४२ वटा चौंरी हेर्न चार जना कर्मचारी नै राखेको छु,’ छेतेन डण्डुले थपे, ‘तर व्यवसाय बढाउने लगानीको उपाय नै छैन ।’

गाउँपालिकाको केन्द्र तापेथोकदेखि सदरमुकाम फुङलिङसम्मका बैंकमा धाउँदा ऋण पाउने आधार नभेटेको छेतेन बताउँछन् । ‘सदरमुकामको धितो खोज्छन्,’ छेतेन डण्डुले भने, ‘बजारमा प्रोपर्टी छैन, घुन्साको धितो र चौंरी राखेर ऋण दिन मानेका छैनन् ।’ इच्छा र सम्भावना भएर पनि राज्यको विभेदकारी नीतिका कारण व्यवसायी बन्न नसकेको उनको गुनासो छ ।

बाँधेर पाल्नु नपर्ने, खर्कमा छोडिदिए पुग्ने चौंरी पालनबाट बाहिरिएको समुदायलाई फर्काउन सके हिमाली गोठ फेरि चौंरीले भरिने फक्ताङलुङ गाउँपालिकाका प्रवक्ता छेतेन वालुङ बताउँछन् । तर यसका लागि बैंकले निर्धक्क भएर ऋण दिन सक्नुपर्छ । ‘शेर्पा जाति बेइमानी हुँदैन, ऋणदेखि डराउँछ,’ छेतेनले थपे, ‘बैंकले विश्वास गरेर ऋण लगानी गरिदिए सबै आफ्नो पुर्ख्यौली व्यवसायमा फर्कन्छन् र त्यसैबाट कमाएर तिर्छन् पनि ।’

केहीलाई जंगली जनावरले आक्रमण गर्ने, हिउँले केही असर गर्नेबाहेक अहिलेसम्म पशुपालनमा जोखिम नरहेको छेतेन बताउँछन् । फक्ताङलुङ गाउँपालिका–७ का वडाध्यक्ष छेतेन शेर्पा भोटे स्थानीय तहको सानो अनुदानले राहत नपुर्‍याउने बताउँछन् । राहत, अनुदानभन्दा पनि ऋण दिए सबैभन्दा राम्रो हुने उनको तर्क छ ।

सदरमुकाम फुङलिङबाट यातायात पुग्दै गएको र चीनसँग पनि सडकले जोडिएकाले चौंरी पालन अब लाभदायी हुने स्थानीयको बुझाइ छ । भोटेका अनुसार चौंरीबाट उत्पादन हुने कुनै पनि सामग्रीको बजार अभाव छैन । सबैभन्दा धेरै चौंरीको घिउको हुन्छ । चीनमा घिउ प्रतिकिलो एक हजार रुपैयाँले बिक्छ । मोहीबाट बनाइएको छुर्पीको पनि उत्तिकै माग छ ।

प्रकाशित : श्रावण ७, २०७८ ११:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×