कोरोना गाउँघरमा- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कोरोना गाउँघरमा

दोस्रो लहरले भौगोलिक रुपमा विकट गाउँ पुगेर प्रभावित पारेको देखिन्छ । कोरोनाले स्वास्थ्यमा जटिल अवस्था सिर्जना हुँदा उपचारको लागि सहर ल्याउनु परेको र कतिपयको ल्याउने क्रममा ढिलो हुँदा मृत्यु समेत भइरहेको खबरहरु पनि आइरहेका छन् । अर्थात् कोरोना गाउँबस्तीहरुमा प्रवेश गरी आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गर्न सुरु गरिसकेको प्रस्टै देखिन्छ ।
शेरबहादुर पुन

केही दिन अगाडि नेपालको अति दुर्गम गाउँबाट एक कोरोना संक्रमितले आफू आइसोलेसनमा बसिरहेको र के कुरामा ध्यान दिनुपर्ला भनेर जिज्ञासा राखेका थिए । उनले सो गाउँमा मिल्दोजुल्दो लक्षणहरु भएका धेरै भएका जानकारी दिएका थिए ।

कोरोना संक्रमितको कन्ट्याक्ट ट्रेसिङमा परेकालाई घरमा पुगेर परामर्श दिँदै बागलुङका स्वास्थ्यकर्मी । आवश्यक परेमा घरघरमा पीसीआर गर्ने योजना बनाएको उनीहरूले बताए । तस्बिर : प्रकाश/कान्तिपुर
धादिङको दुर्गम ठाउँबाट एक अर्को कोरोना संक्रमित खोकी, ज्वरोको अलावा श्वासप्रश्वासमा समस्या देखिएपछि हेलिकप्टरमार्फत थप उपचारका लागि काठमाडौं आइपुगेका थिए । सो बिरामीका आफन्तले कोरोना भाइरस गाउँमा देखेर आफूहरु चकित भएको बताएका थिए । कोरोना गाउँसम्म आउँदैन भन्ने उनीहरुलाई लागेको थियो । त्यो सुनेर म आश्चर्यमा परेको थिएँ । एक अर्को दुर्गम गाउँको कोरोना संक्रमितले आफू र अरु थप केही साथीहरुमा पनि कोरोनाको संक्रमण देखा परेको र आफूलाई स्वास्थ्य समस्या देखिएकोले परामर्शको लागि सम्पर्क गरेको बताएका थिए ।


हाल हाम्रो ध्यान र लडाइँ भाइरसले सहर केन्द्रित बनाइदिँदा आगामी दिनहरुमा गाउँघरलाई अर्को तारो बनाउन लागेको प्रस्टै देखिन्छ । यो लेख तयार पार्दै गर्दा नेपालका विभिन्न गाउँघरहरुमा कोरोनाले प्रभावित पार्दै गएको तथ्यांक आउनेक्रम सुरु भइसकेको छ ।


केही दिन अगाडि मैले जुममार्फत एक दुर्गम गाउँमा सर्वसाधारण तथा होम आइसोलेसनमा रहेका संक्रमितसँग छलफल गर्ने अवसर पाएको थिएँ । कोरोनाको अवस्था (नयाँ कोरोना भेरियन्टको बारेमा), जिज्ञासाहरुको समाधान र आगामी दिनमा गर्नुपर्ने सतर्कता बारेमा अन्तरक्रिया भएको थियो । पहिलो लहरमा जुममार्फत सहरको बस्तीहरुलाई मात्र समेट्न सकेको थिएँ । यो पटक भने गाउँमा पनि सम्पर्क गर्न सकिरहेको छु । दोस्रो लहरले भौगोलिक रुपमा विकट गाउँ पुगेर प्रभावित पारेको देखिन्छ । कोरोनाले स्वास्थ्यमा जटिल अवस्था सिर्जना हुँदा उपचारको लागि सहर ल्याउनु परेको र कतिपयको ल्याउने क्रममा ढिलो हुँदा मृत्युसमेत भइरहेको खबरहरु पनि आइरहेका छन् । अर्थात् कोरोना गाउँबस्तीहरुमा प्रवेश गरी आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गर्न सुरु गरिसकेको प्रस्टै देखिन्छ ।


पहिलो लहरमा स्थानीय सरकारहरु सक्रिय देखिन्थे। समाचारहरुमा भनिएअनुसार त्यहाँ अस्थायी क्वारेन्टिन/आइसोलेसन बनाउने तथा शंकास्पद/निदान भएका संक्रमितलाई राख्न गाउँहरुबीच होडबाजी नै चलेको थियो। तर अहिले अन्तरक्रियामा त्यहाँ शंकास्पद वा गाउँ बाहिरबाट आहेकालाई मात्र होइन संक्रमण प्रमाणित भइसकेकाहरु पनि होम आइसोलेसन नबसी गाउँ घुम्ने, साथीभाइहरु रमाइलो गर्दै हिँड्ने गरेको बताइएको थियो । यसले पहिलो लहरमा त्यहाँ अस्थायी क्वारेन्टिन/ आइसोलेसनहरु स्थापना गर्नमा चासो/सक्रियता लिएको भनिए पनि यसको महत्व बुझाउनबाट भने चुकेको रहेछ भन्ने बुझिन्छ ।


कोरोना भाइरस आफैंमा अघिल्लो भेरियन्टभन्दा तीव्र गतिमा फैलने (भेरियन्ट अफ कन्सर्न) भनेर वैज्ञानिकहरुले प्रमाणित गरिसकेको अवस्थामा आइसोलेसन नबस्ने र जनस्वास्थको मापदण्ड पनि पालना नगर्दा गाउँहरु नै प्रभावित भइरहेका छन् । दोश्रो लहरमा परिवार नै संक्रमित हुने ट्रेन्ड देखिरहँदा गाउँहरुमा पनि परिवार नै संक्रमित हुनसक्ने / भएका पनि देखिन्छन जसमा स्थानीय सरकारले सहयोग तथा मनोबल बढाउने कार्यक्रमहरु ल्याउनुपर्ने हुन्छ ।


कोरोनाका लक्षणहरु मिल्दोजुल्दो देखिए कोरोना पुष्टि गर्न प्रयोगशाला परीक्षण गर्नुपर्ने आवश्यक हुन्छ । लेखकसँग सम्पर्कमा आएका कतिपय कोरोना संक्रमितले गाउँघरतिर कोरानाको टेस्ट सहज नभएको भनेका थिए । यस्तो अवस्थामा यदि ती शंकास्पद कोरोनाका बिरामी जटिल अवस्थामा पुगेर अस्पताल पुगे तत्काल भर्ना हुनबाट बन्चित हुनसक्नेछ । किनभने कोभिड अस्पतालले भर्ना गर्नु अगाडि कोरोना प्रमाणित भएको प्रयोगशाला परीक्षणको रिपोर्ट माग्नेछ । यस्तो समस्या काठमाडौँमा प्रशस्त देखिने गरेको थियो । बिरामीमा श्वासप्रश्वास समस्या देखिनुमा कोरोना नभएर अरु नै कारण रहेछ र कोभिड अस्पतालमा भएका बिरामीसँग राखेर उपचार गर्दा अस्पतालमा नै कोरोना सर्न गए झन् अर्को समस्या थपिने भएकोले यस्तो गर्नु परेको हो ।


पीसीआर परीक्षण गर्न विभिन्न कारणहरुले सहज नहुन सक्दछ । त्यस्तो अवस्थामा एन्टिजेन परीक्षणको सहायता लिन सकिन्छ । एन्टिजेनको किट कुनै पनि ठाउँमा पुर्‍याउन सहज हुने र तुरुन्तै नतिजा पाउन सकिने छ । र महत्वपूर्ण कुरा भनेको यसको लागि विशेष तालिम प्राप्त जनशक्तिको आवश्यकता पनि पर्दैन। स्वयंसेवक/सेविकाहरुलाई सामान्य तालिम दिए तत्काल कोरोना संक्रमण भएको/नभएको थाहा पाउन सकिने छ।


नेपालले पहिलो लहरमा गाउँघरमा सहरको तुलनामा त्यति जटिल रुपमा कोरोनाको संक्रमण सामना गर्नु परेको थिएन । तसर्थ यो पटक गाउँमा कोरोना फैलँदा देखिने समस्याहरुको अनुभव पहिलो हुनेछ । यो पक्कै सहज हुने छैन ।


हालसम्म सहरमा रहेका सक्रिय संक्रमितहरुलाई परामर्श दिँदै गर्दा विशेषत: शरीरमा अक्सिजनको स्तर हेर्न र थप शंका लागे छातिको एक्सरे वा आवश्यकता हेरी सिटी स्क्यान गर्न सुझाव दिदै आइरहेको छु । बिरामीको अवस्था हेरेर औषधिको समेत सुझाव दिँदै आइरहेको छु । यो प्राय चिकित्सकहरुले गरिरहेका पनि छन् । तर गाउँघरहरुमा यी सबै कुराको सहज पहुँच नहुँदा स्वास्थकर्मीहरुलाई संक्रमितको अवस्थाको बारेमा परामर्श दिन सहज भने हुने छैन ।


दुर्गममा रहेको एक संक्रमितलाई परामर्श दिने क्रममा शरीरमा अक्सिजनको स्तर सोध्दा उनले पल्स अक्सिमीटर नभएको, र एक्सरे गर्न सदरमुकाम नै जानुपर्ने बताएका थिए । त्यस्तै, नजिकै औषधि पसलहरु नहुने वा भए पनि स्वास्थकर्मीहरुले भनेका औषधिहरु नपाउने भनेका थिए । यी समस्याहरु सहरमा देखिने समस्याहरुभन्दा भिन्न थिए । यसले टेलिमेडिसिनको प्रभावकारितामा पनि केहि हदसम्म चुनौती दिनसक्छ ।


अन्तमा, हाल कोरोना भाइरस गाउँघरतिर अर्थात् सहर बाहिर फैलिएर तथ्यांक उकालो लाग्दै गर्दा हालसम्म देखिएको/देखिँदै आइरहेको भन्दा फरक चुनौतीहरुको सामना गर्नुपर्ने अवस्था आउनसक्ने देखिन्छ । प्रगोशाला परीक्षण, शरीरमा अक्सिजनको अवस्था बिना लक्षणहरुको आधारमा मात्र रोगको तीब्रताको अनुमान गर्न सहज हुने छैन र फलस्वरूप संक्रमितको स्वास्थमा अचानक जटिलता अवस्थामा जान सक्ने सम्भावनालाई नकार्न सकिँदैन ।


अहिले गाउँघरमा कोरोना भाइरसको बारेमा बुझ्ने र बुझाउने अभियानको पनि ठूलो अभाव/खाँचो देखिन्छ । यो अभियानलाई महाअभियानको रुपमा लैजानु पर्दछ किनभने कोरोनाको यो दोस्रो लहर अन्तिम लहर हुनेछ भनेर ढुक्क हुने अवस्था छैन ।


संयोजक, क्लिनिकल रिसर्च युनिट

शुक्रराज ट्रोपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल

प्रकाशित : जेष्ठ १४, २०७८ १९:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरोनासँगको दोस्रो महायुद्ध !

कोरोना भाइरसको दोस्रो लहरले छोटो समयमै पहिलोले भन्दा बढी तीव्रता लिएको छ । संक्रमितको मात्र होइन, अस्पताल भर्ना हुने संख्याको ग्राफ पनि अप्रत्याशित रूपमा उकालो लागेको छ ।
शेरबहादुर पुन

झन्डै तीन महिनाअघि मैले नेपालमा कोरोना भाइरस दोस्रोपटक झन् ठूलो चुनौती बनेर आउने प्रक्षेपण गरेको थिएँ । विश्वमा कोरोनाको उतारचढाव देख्दा यो भाइरस सजिलै हार खानेवाला रहेनछ भन्ने मेरो निष्कर्ष थियो । 

अनुमानअनुसार नै कोरोना भाइरसले अहिले नेपालमा एकतर्फी दोस्रो महायुद्धको घोषणा गरिसकेको छ । यसपटक कोरोना आफूलाई पूर्ण तयार र थप शक्तिशाली बनाई भारतमा विध्वंस मच्चाउँदै नेपाल आक्रमण गर्न प्रवेश गरिसकेको छ ।

यो लेख तयार पार्दै गर्दा कोरोनाको पहिलो निसानामा नेपालगन्ज परिसकेको छ । त्यहाँको अवस्था हेर्दा कोरोनासँग लड्ने सिपाही (स्वास्थ्यकर्मी) मात्र होइन हामीसित हतियारको (अक्सिजन, औषधि) समेत अभाव भएको देखिन्छ । अहिले कोरोना भाइरसले आफ्नो शक्ति काठमाडौँलगायत देशका विभिन्न ठाउँमा केन्द्रित गर्दै लगिरहेको देखिन्छ । यो दोस्रो महायुद्धमा नेपाली पक्षले कोरोना भाइरसलाई कमजोर आँकेजस्तो देखिन्छ । तसर्थ तयारी पनि कमजोर भएको हुनुपर्छ ।

यो पंक्तिकार फिभर क्लिनिकमा बसिरहेको बेला एक दम्पती एकवर्षीय आफ्नो बालकलाई लिएर आइपुगेका थिए । बालक बिरामी थियो र कोरोनाको शंका लागेर एक्सरे गर्न आइपुगेका रहेछन् । ती दम्पती दुवै कोरोना पोजिटिभ रहेछन् । बालक तीन दिनको ज्वरो र त्यसको कारणले लट्ठ देखिन्थ्यो । एक्सरेमा प्रस्ट निमोनिया देखियो । ती दम्पतीलाई बालरोग अस्पताल जान सल्लाह दिइयो । यो सन्दर्भ यहाँ जोड्नुको कारण पहिलो लहरमा कोरोना भाइरसले विशेषत: बालबालिकालाई खासै समस्या दिने गरेको थिएन । अहिले अस्पतालमा विशेषत: ३०–५० वर्षका युवा जमातको भर्ना बढी देखिन्छ । स्वाभाविक रूपमा मृत्यु पनि बढी यही उमेर समूहको भइरहेको छ ।

युवाको ठूलो जमात पहिलो लहरमा पनि तुलनात्मक रूपमा बढी नै संक्रमित हुने गरेको तथ्यांक छ । तर अस्पताल भर्ना र मृत्यु हुने बढी ६० वर्ष माथिकाहरू ( दीर्घ रोगीहरू) नै थिए । कोरोना दोस्रोपटक आउँदा पहिलो लहरमा देखिएको त्यो अनुभव र जानकारीलाई चुनौती दिँदै सबै उमेर समुहकाहरूलाई आफ्नो चपेटामा पारेको देखिन्छ ।

दोस्रो लहरको सुरुवातमा अथवा नेपालले निषेधाज्ञा सुरु गर्नुअघि नै कोरोनाले परिवारभित्र पनि आफ्नो स्थान बनाइसकेको देखिन्छ । पहिलो लहरमा कोरोनाले बिस्तारै उचाइ लिएको थियो । त्यसबेला लकडाउन सकिएपछि मात्र परिवारभित्र बिस्तारै यसले प्रवेश पाएको थियो । चाखलाग्दो कुरा के छ भने त्यसबेला (पहिलो लहरमा) परिवारको धेरैजसो सदस्यहरू संक्रमित भएको देखिँदैनथ्यो भने दोस्रो लहरमा परिवारका अधिकांश सदस्य संक्रमित भएको देखिन्छ । यसलाई अहिलेको कोरोना भाइरस बढी संक्रामक भएर आएको प्रमाणका रूपमा लिन सकिन्छ । अहिले दर्जनौं परिवारले यो पंक्तिकारसँगको कुराकानीमा उनीहरूका लगभग सबै सदस्यहरू संक्रमित भएको अनुभव सुनाउने गरेका छन् । हुन त अलिकति हास्यास्पद र व्यावहारिकजस्तो नदेखिए पनि परिवारका सदस्यहरूबीच पनि धेरै समय सँगै नबिताउँदा तथा एकअर्कासँग कुरा गर्दा मास्कको प्रयोग गर्दा बढी सुरक्षित हुने देखिन्छ । यसभन्दा अघि विशेषत: कुनै कामले बाहिर जाँदा मात्र मास्क लगाउन सल्लाह दिने गरिन्थ्यो । आवश्यकता र परिस्थितिअनुसार यस्तो परिवर्तन गर्न सकिन्छ र गर्नु पनि पर्छ ।

हाल समुदायमा कोरोनाको संक्रमण फैलिसकेको छ । परीक्षण र कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ नहुँदा कोरोनाले आफ्नो प्रभाव कति र कहाँसम्म पारिसक्यो भनेर यकिन गर्न सक्ने अवस्था भने छैन । कोरोनाको प्रवेश घरघरमा भइसकेकाले सायद अबको दिन भने संक्रमित र मृत्युको तथ्यांकलाई अद्यावधिक गर्ने काम मात्र हुने देखिन्छ र अहिले भइरहेको पनि त्यही छ ।

दोस्रो लहरमा विदेशी भेरिएन्टको कोरोना भाइरस नेपाल भित्रिसकेको छ । युके भेरियन्ट नेपाल भित्रिएको तीन महिना भैसकेको छ भने भारतीय ‘डबल म्युटेसन’ को भेरिएन्ट केही दिनअघि पत्ता लागेको थियो । कोरोनाको जिन विश्लेषणले नियमितता नपाउँदा थप नयाँ भेरिएन्टहरू छन्/छैनन्, थाहा छैन । भारतमा ब्राजिलियन र दक्षिण अफ्रिकी भेरिएन्ट देखापरिसकेको हुनाले ढिलोचाँडो ती भेरिएन्टहरू नेपालसम्म नआउलान् भन्न सकिँदैन । हालै भारतमा ‘ट्रिपल म्युटेसन’को भेरिएन्ट पनि देखिएको जानकारी आइरहेको छ । दोस्रो लहरमा कोरोना भाइरसका विभिन्न स्वरूपहरू नेपाल भित्रँदै गर्दा आगामी दिनहरूमा नौलो तर जटिल चुनौती सामना गर्नुपर्नेछ । यी भेरिएन्टहरू छुट्टाछुट्टै विशेषताले गर्दा विश्वचर्चित छन् । तीव्र गतिमा फैलनु, रोग प्रतिरोधात्मक प्रणालीलाई छल्न सक्नु, घातक हुनु र हाल उपलब्ध भ्याक्सिनको प्रभावकारितालाई समेत चुनौती दिन सक्नु, यी विदेशी भेरिएन्टहरूका मुख्य विशेषता हुन् ।

यसर्थ दोस्रो लहर नेपालको लागि महायुद्ध लडे सरह हुनेछ । तर तयारी र तीव्र प्रतिक्रिया देखाउन नेपालले ढिलाइ गर्दा बहुरूपी कोरोनाले पहिलो लहरमा भन्दा बढी समस्याहरू ल्याउन सक्ने सम्भावना बलियो देखिन्छ । फरक कोणबाट विश्लेषण गर्दा नेपालमा लामो समयदेखि कोरोनाको चक्रले निरन्तरता पाइरहेकाले जिनमा म्युटेसन भई ‘नेपाली भेरिएन्ट’को कोरोना भाइरस पनि विकास भएको हुनसक्छ । फलस्वरूप भाइरसले तीव्रता पाएको हुन सक्ने अनुमानलाई नकार्न सकिँदैन । यद्यपि, यो प्रमाणित गर्न जेनोमिक सिक्वेन्सिङ गरेर हेर्नुपर्नेछ ।

कोरोना भाइरसको दोस्रो लहरले छोटो समयमा पहिलोले भन्दा बढी तीव्रता लिएको छ । संक्रमितको संख्या मात्र होइन, अस्पताल भर्ना हुने संख्याको ग्राफ पनि अप्रत्याशित रूपमा उकालो लागेको छ । यसले गर्दा नेपालमा उपचारका लागि चाहिने आवश्यक अक्सिजन तथा औषधिहरूको समेत अभाव सुरु भएको देखिन्छ । दोस्रो लहरको सुरुवाती समयमा नै नेपालको स्वास्थ संरचना ढलमलाउन लागेको देखिन्छ । कोरोनाको यो तीव्र वेगलाई ब्रेक लगाउने उपाय/कदम नचाले उत्कर्षमा पुग्दासम्म थप मानवीय क्षति नहोला भन्न सकिँदैन ।

अन्तमा, भाइरसले आफ्नो गतिलाई तीव्रता दिन सक्ने क्षमता विकास गरे पनि आफूलाई थप घातक बनाएर फर्के पनि यसले यदि एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्ने/फैलने मौका पाएन भने त्यो क्षमताको कुनै औचित्य हुनेछैन/रहँदैन । अर्थात् भाइरस थप शक्तिशाली भएर पनि त्यो शक्तिहीन सरह हुनेछ । हाल कोरोना भाइरसविरुद्धको भ्याक्सिन आयातमा अन्योल छाइरहेको अवस्थामा यो नै निर्विकल्प उपाय हुनेछ तर यसको लागि सबैको प्रतिबद्धताको आवश्यकता पर्नेछ । भेटघाट बन्द गरौं, मास्क सही तरिकाले लगाऔं, कोरोनाको चक्रलाई तोडौं र थप मानवीय क्षतिलाई रोकी समाजलाई सुरक्षित बनाऔं ।

(डा. पुन शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवारोग अस्पताल, टेकुका क्लिनिकल रिसर्च युनिटका संयोजक हुन्)

प्रकाशित : वैशाख २२, २०७८ १३:१०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×