नेपालसँग सीमा जोडिएका बिहार र यूपीमा संक्रमण फेरि तीव्र- विश्व - कान्तिपुर समाचार

नेपालसँग सीमा जोडिएका बिहार र यूपीमा संक्रमण फेरि तीव्र

अस्पतालदेखि शवदाह गृहसम्म भिड
सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — नेपालसँग सीमा जोडिएका भारतीय राज्यहरू बिहार र उत्तर प्रदेशमा कोरोना संक्रमण फेरि तीव्र बनेको छ । भारतका विभिन्न सहरमा काम गर्ने नेपालीहरू अधिकांश यूपी र बिहार हुँदै ओहोरदोहोर गर्ने भएकाले नेपालमा पनि संक्रमणको जोखिम बढेको छ ।

बुधबार युपीमा मात्रै २० हजार ५ सय १० जना संक्रमित थपिएका छन् जुन दैनिक संक्रमित संख्याका आधारमा त्यहाँको अहिलेसम्मकै उच्च हो । यससँगै यूपीमा कुल संक्रमित संख्या ७ लाख ४४ हजार २१ पुगेको छ । मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथलाई समेत संक्रमण भएको छ ।

राज्यको राजधानी लखनउ संक्रमणले बढी आक्रान्त छ । बुधबार मात्र त्यहाँ ५ हजार ४३३ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ । त्यसै गरी कानपुर, गोरखपुर, वाराणसी र प्रयागराजमा पनि संक्रमण बढी देखिएको छ । प

छिल्लो २४ घण्टामा मृत्यु भएका ६७ जनासमेत जोड्दा यूपीमा मात्र हालसम्म कोरोना संक्रमणका कारण ९ हजार ३ सय ७६ जनाको ज्यान गइसकेको छ । तर, केही भारतीय सञ्चारमाध्यमले शवदाह गृहमा बढेको भिड र त्यहाँबाट प्राप्त विवरणका आधारमा मृत्युको तथ्यांक अझ धेरै हुन सक्ने दाबी गरेका छन् । संक्रमण एकाएक बढेपछि अस्पतालहरूमा बिरामीको चाप बढेको छ । अस्पतालमा बेड, भेन्टिलेटरलगायत अपुग हुन थालेका छन् ।

बिहारमा पनि बुधबार एकै दिन ४ हजार ७ सय ८६ संक्रमित थपिएका छन् । त्यहाँ पनि दैनिक संक्रमणका आधारमा यो अहिलेसम्मकै बढी संख्या हो । बिहारमा पछिल्लो एक सातामा २२ हजार भन्दा बढीमा संक्रमण पुष्टि भएको छ । साथै ७० भन्दा बढीको मृत्यु भएको छ । बिहारमा हालसम्म २ लाख ९५ हजारभन्दा बढी संक्रमित भइसकेका छन् । बिहारका पनि पटना, गया, भागलपुर, मुजफ्फरपुरलगायत जिल्लामा संक्रमण बढी फैलिएको बताइएको छ । संक्रमण महाराष्ट्र र गुजरातबाट फर्किएका प्रवासी मजदुरहरूबाट फैलिएको आशंका गरिएको छ । भारतीय अंग्रेजी दैनिक द इन्डियन एक्सप्रेसका अनुसार मंगलबार पटनाको पाटलीपुत्र रेल्वे स्टेसनमा यात्रुहरूको स्वास्थ्य परीक्षण गर्दा सय जनामा कोरोना भेटिएको थियो । उक्त स्टेसन विशेष गरी महाराष्ट्रबाट आउने रेलको अन्तिम गन्तव्य भएको समेत पत्रिकाले लेखेको छ ।

भारतीय राज्यहरूको तुलनामा स्वास्थ्य पूर्वाधारमा बिहार निकै पछि मानिन्छ । दश करोडभन्दा बढी जनसंख्या भए पनि बिहारभरि सत्र सय आईसीयू बेड मात्र छन् । पूरै राज्यमा ८ सयजति मात्र भेन्टिलेटर भएको भारतीय सञ्चारमाध्यमले उल्लेख गरेका छन् ।

पछिल्लो समय संक्रमण बढेसँगै अस्पतालहरू बिरामीले भरिभराउ भएका छन् । बेड अभावका कारण कतिपय बिरामीले उपचार नपाएर ज्यान गुमाउनुपरेको छ भने कतिपय बिरामी अस्पतालको गेटबाटै फर्किन बाध्य पारिएका छन् । मंगलबार पटनाकै नालन्दा मेडिकल कलेजमा ६० वर्षीय संक्रमितको अस्पतालको गेटमै ज्यान गएको थियो ।

संक्रमितका आफन्तले डेढ घण्टासम्म गुहार्दा पनि अस्पतालले भर्ना नलिएको र उनको एम्बुलेन्सभित्रै मृत्यु भएको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले उल्लेख गरेका छन् । ती बिरामी एम्बुलेन्समा भएका बेला बिहारका स्वास्थ्य मन्त्री मंगल पाण्डे अस्पतालको निरीक्षण गरिरहेका थिए । समयमै उपचार नपाएर बिरामीको मृत्यु भएको घटना सार्वजनिक भएपछि पाण्डेको चर्को आलोचना भइरहेको छ ।

प्रकाशित : वैशाख २, २०७८ १०:३६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘भारतले आफूलाई नेपालको राजनीतिबाट माथि राख्‍नुपर्छ’

'सामाजिक सञ्जालको भ्रामक सूचना रोक्न स्वतन्त्र संस्थागत मिडियाको खाँचो पर्छ'
'रेडियो पत्रकारिताका हिसाबले भारत सबैभन्दा कम लोकतन्त्र भएको मुलुक हो'
सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — वरिष्ठ पत्रकार सर विलियम मार्क टली ५५ वर्षदेखि भारतमा छन् । उनले दिल्लीबाटै बीबीसीका लागि ३० वर्षभन्दा बढी पत्रकारिता गरे । दुई दशकभन्दा बढी त बीबीसीको दक्षिण एसिया ब्युरो प्रमुख नै रहे । त्यस अवधिमा उनले नेपाल, भारत र दक्षिण एसियाका अन्य मुलुकका महफ्वपूर्ण राजनीतिक, आर्थिक र सामाजिक घटनाको रिपोर्टिङ गरे ।

पत्रकारिताका दौरानमा उनले नेपालको राजनीतिक घटनाक्रमलाई पनि नजिकबाट नियाले । ८५ वर्षीय टलीले भारत बसाइँका क्रममा देखेका परिवर्तन, पत्रकारिता र नेपालसम्बन्धी विषयमा नयाँदिल्लीस्थित कान्तिपुर ब्युरोका सुरेशराज न्यौपानेले उनीसँग गरेको कुराकानी :

भारतमा पाँच दशकदेखि बस्दा तपाईंले के कस्ता परिवर्तन देख्नुभयो ?

म जन्मेकै भारतमा हो । केही वर्ष दार्जिलिङमा पढें । १० वर्षको उमेरमा बेलायत गएको हुँ । सन् १९६५ मा फेरि फर्कें । त्यसयता भारतमै बस्दै आएको छु । त्यतिबेला दिल्ली निकै सानो सहर थियो । गाडी निकै कम थिए । फ्लाइओभर थिएनन् । जताततै रेल्वे क्रसिङ थिए । व्यापारिक केन्द्र पनि कम थिए । बयलगाडी बढी चल्थे । त्यस हिसाबले व्यापक परिवर्तन भएको छ । अहिले दिल्ली विश्वकै ठूला सहरमध्ये पर्छ । आप्रवासी पनि त्यत्तिकै छन् । जनसंख्या पनि त्यत्तिकै बढेको छ । ती दिन सम्झँदा अचम्म लाग्छ । अहिले त छुट्टै सहरमा बसिरहेको छु जस्तो लाग्छ ।

त्यतिबेला यहाँ कांग्रेसको वर्चस्व थियो । त्यसैले कांग्रेसभित्रको उतारचढावले समग्र राजनीति प्रभावित हुन्थ्यो । अरू केही पार्टी पनि थिए तर उनीहरूको प्रभाव खासै थिएन । म प्रधानमन्त्री लालबहादुर शास्त्रीको निधनलगत्तै आएको थिएँ । उनको उत्तराधिकारीका लागि पार्टीभित्र निकै ठूलो बहस चलेको थियो । ठूलो सिन्डिकेट थियो । त्यसैबीचबाट इन्दिरा गान्धीको उदय भयो । निकै कमजोर प्रधानमन्त्रीका रूपमा सत्तामा पुगेकी उनी पछि निकै शक्तिशाली बनिन् । पाकिस्तानसँगको लडाइँ र बंगलादेश स्वतन्त्र भएपछि त उनको उचाइ शिखरमै पुग्यो । गान्धीको संकटकाल लगाउने निर्णय र त्यसपछि अन्य दलको उभार पनि देखे । बिस्तारै हिन्दुत्वको नारा सघन बन्दै गयो ।

नेपालले जसरी भए पनि दुई छिमेकीबीच सन्तुलन नै कायम गर्नुपर्छ

भाजपाले प्रभाव विस्तार गर्दै गयो । सरकार एक जना प्रधानमन्त्रीमा निर्भर छ । नरेन्द्र मोदीको लोकप्रियता र व्यक्तित्व नै प्रमुख बन्न पुगेको छ । अहिले त एक किसिमले निरंकुश वातावरण भन्दा हुन्छ । संकटकालमा पनि मिडियाका लागि निकै खराब दिन थिए । अहिले पनि राम्रो वातावरण छैन । खतरा छ तर संकटकालका बेला जस्तो भने होइन ।

तपाईंले भारतको मिडिया क्षेत्र खतरामा छ भन्नुभयो । नेपाललगायत अन्य मुलुकको अवस्था पनि खासै भिन्न छैन । लोकतन्त्र र बहुलवादी समाजका लागि मिडियामाथिको संकटले के अर्थ राख्छ ?

म मिडियालाई लोकतन्त्रको महत्त्वपूर्ण अंग मान्छु । स्वतन्त्र र सक्रिय मिडियाबिना कुनै पनि लोकतन्त्र संस्थागत र सुदृढ हुन सक्दैन । अहिले सामाजिक सञ्जालका कारण त स्वतन्त्र र संस्थागत मिडियाको महत्त्व झनै बढेर गएको ठान्छु । सामाजिक सञ्जालको भ्रामक सूचनालाई रोक्न पनि स्वतन्त्र संस्थागत मिडियाको खाँचो पर्छ, जसले गर्दा पाठक सही सूचनाका लागि सामाजिक सञ्जालमा नभएर यस्ता संस्थामा ढुक्कसँग भर पर्न सकून् । भारतमा बीबीसी जस्तै राजनीतिक प्रभावबाट मुक्त सञ्चारमाध्यमको खाँचो छ, जसप्रति सबैको विश्वास र भरोसा होस् । त्यस्तो संस्था स्थापनाका लागि भारतमा प्रयास नभएको होइन तर त्यो सफल हुन सकेन ।

तपाईंले एउटा अन्तर्वार्तामा भारतमा सञ्चार क्षेत्रमाथि ‘सेन्सरसिप’ बढेको र त्यो संस्थागत बन्दै गएको भन्नुभएको छ । यसको अर्थ भारतीय मिडियाका लागि अहिलेको समग्र वातावरण निकै कठिन छ भन्ने बुझ्दा हुन्छ ?

मैले कहिले भनें, सम्झन सकिनँ तर एउटा कुराचाहिँ पक्का हो, मिडियामाथि दबाब समय–समयमा पर्दै आएको छ । खुला रूपमा सेन्सरसिप नभए पनि सरकारले केही संस्थामाथि दबाब दिइरहेको छ भन्ने आमबुझाइ छ । केही संस्थाको व्यवहार हेर्दा उनीहरू दबाबमा परेको जस्तो पनि लाग्छ । उनीहरू वास्तवमै दबाबमा छन् कि छैनन् भन्ने मलाई थाहा छैन । त्यसका बाबजुद केही मिडियाले अझै पनि स्वतन्त्र ढंगले रिपोर्टिङ गरिरहेका छन् ।

सरकारको आलोचना पनि गरिरहेका छन् । नाम लिने हो भने एनडीटीभी, द वायर, द इन्डियन एक्सप्रेस, बिजनेस स्ट्यान्डर्डलगायत । अहिले सरकारको आलोचना गर्ने हो भने समस्यामा परिन्छ भन्ने आमबुझाइ बन्न पुगेको छ । यो गम्भीर कुरा हो तर केही त्यस्ता व्यक्ति पनि छन्, जो त्यसको मतलब नगरी अगाडि बढेका छन् । त्यसबापत उनीहरूले समस्या पनि भोग्नुपरेको छ ।

तपाईंले एनडीटीभीको प्रसंग निकाल्नुभयो । त्यही टीभीका पत्रकार रविश कुमारले भारतीय मिडिया क्षेत्रमा देखिएको पछिल्लो प्रवृत्तिप्रति व्यंग्य गर्दै ‘गोदी मिडिया’ भन्ने गरेका छन् । त्यसलाई कसरी हेर्नुभएको छ ?

म रविश कुमारको ठूलो प्रशंसक हुँ । उनलाई सुन्न मन पराउँछु । उनले गर्दा मलाई हिन्दी सिक्न पनि सहयोग मिलेको छ । उनले ‘वाच डग’ नभएर ‘ल्याप डग’ भए भन्ने अर्थमा त्यस्तो भनेका होलान् । पक्कै पनि केही मिडिया गोदी मिडियाजस्तै देखिन्छन् तर जहाँसम्म रविशको कुरा छ, हुन त उनीसँग कुरा नभएको धेरै भयो, उनलाई पनि सामाजिक सञ्जालमा धेरै धम्की आउने गरेको सुन्छु । सरकारबाट के कस्तो दबाब आउने गरेको छ, त्योचाहिँ थाहा भएन ।

तपाईंसँग रेडियो पत्रकारिताको लामो अनुभव रह्यो । डिजिटल मिडियाले छापा पत्रकारितालाई समेत छायामा पार्न खोजिरहेका बेला रेडियो पत्रकारितालाई त झनै गाह्रो छ । यो पृष्ठभूमिमा रेडियो पत्रकारिताको हालको अवस्था र भविष्य कस्तो देख्नुभएको छ ?

दुर्भाग्य नै भन्नुपर्छ, भारतमा रेडियो पत्रकारिता विकास हुनै पाएन । मलाई अहिले पनि सम्झना छ, काठमाडौंमा रेडियो पत्रकारितासम्बन्धी क्षेत्रीय सम्मेलन भएको थियो । श्रीलंका, नेपाल, पाकिस्तान, बंगलादेश, भुटानलगायतका पत्रकार सहभागी थिए । मैले कार्यक्रममै भनेको थिएँ– आफूलाई दक्षिण एसियाकै लोकतन्त्रको अगुवा वा पिता दाबी गर्ने भारत छिमेकी मुलुकहरूको तुलनामा रेडियो पत्रकारिताका लागि निकै अनुदार छ र यो आफैंमा लाजमर्दो कुरा हो ।

सरकारले रेडियोमा समसामयिक खबर प्रसारण गर्ने अनुमति नै दिएन । परिणाम रेडियो त चले तर हल्का मनोरन्जनका लागि मात्र । यसले गर्दा पत्रकारिताका हिसाबले रेडियोको योगदान हुन सकेन जबकि बेलायतमा रेडियो पत्रकारिता अझै निकै बलियो छ । रेडियोलाई स्वतन्त्र छाड्ने हो भने त्यसको भविष्य सधैं उज्ज्वल देख्छु ।

तपाईंको भनाइको तात्पर्य भारतजस्तो लोकतान्त्रिक मुलुकमा रेडियो पत्रकारितालाई स्वतन्त्र ढंगले अघि बढ्न दिनुपर्छ भन्ने हो ?

बिल्कुल । त्यही भएर पनि मैले त्यो सम्मेलनमा भनेको थिएँ– रेडियो पत्रकारिताका हिसाबले भारत सबैभन्दा कम लोकतन्त्र भएको मुलुक हो । यसमा नेपालले निकै राम्रो काम गरेको ठान्छु ।

त्यसो भए लोकतान्त्रिक परिपाटीलाई संस्थागत गर्न रेडियो पत्रकारिताको भूमिका अझै पनि महत्त्वपूर्ण छ हैन त ?

पक्कै पनि । अझै पनि ठूलो संख्यामा मानिस रेडियो सुन्छन् । बेलायतमा अहिले पनि समसामयिक राजनीतिक घटनामा आधारित कार्यक्रम ‘टुडे’ निकै लोकप्रिय छ । त्यस कार्यक्रममा बोल्न राजनीतिकर्मीबीच प्रतिस्पर्धा हुन्छ किनभने त्यसले पूरै दिनभरिका लागि राजनीतिक एजेन्डा तय गर्छ ।

तपाईं बीबीसीका लागि दक्षिण एसिया ब्युरो प्रमुख हुँदा कार्यक्षेत्रमा नेपाल पनि पर्थ्यो । नेपालको सामाजिक, राजनीतिक घटनालाई कसरी हेर्नुभएको छ ?

नेपाल निरंकुश राजतन्त्रबाट संवैधानिक राजतन्त्रमा गयो तर दुःखको कुरा राजतन्त्र टिक्न सकेन । मलाई अहिले पनि लाग्छ नेपालका सन्दर्भमा राजतन्त्र त्यहाँको संस्कृति र समाजको अभिन्न हिस्सा थियो । राजतन्त्र भएको भए अहिलेको राजनीतिक अस्थिरताबीच पनि नेपाल बलियोसँग उभिन सक्थ्यो । त्यसैले संवैधानिक राजतन्त्र संरक्षण गरेको भए राम्रो हुन्थ्यो र त्यो राजतन्त्रलाई कुनै किसिमको राजनीतिक भूमिका भएको भए राम्रो हुन्थ्यो । अब त्यो भूमिका कस्तो हुनुपर्छ भन्ने मलाई थाहा छैन । त्यसका लागि संवैधानिक कानुनका जानकारलाई सोध्नुपर्छ । राजतन्त्र हटेपछि नेपालले सफल लोकतन्त्रका रूपमा आफूलाई प्रस्तुत गर्न नसकेको ठान्छु ।

पत्रकार विजयकुमार पाण्डेले आफ्नो पुस्तकमा तपाईं कृष्णप्रसाद भट्टराईको प्रशंसक हुनुहुन्थ्यो भनेर लेख्नुभएको छ । पाण्डेका अनुसार तपाईंले २०४८ को आमनिर्वाचनमा भट्टराईलाई हराएर काठमाडौंका जनताले अपमान गरेको लेख्नुभएको थियो रे !

हो, म अहिले पनि नेपाली राजनीतिका दुई व्यक्तिलाई सम्झन्छु र सम्मान गर्छु, कृष्णप्रसाद भट्टराई र गणेशमान सिंह । भट्टराई त निकै ठट्टा गर्नुहुन्थ्यो । म उहाँसँगको भेटमा सोध्ने गर्थें– किन तपाईंहरू सधैं झगडा गरिरहनुहुन्छ ? त्यसमा उहाँको जवाफ थियो– झगडा हाम्रो प्रकृतिमै छ । नेपालको राजनीतिक घटनाक्रमलाई हेर्दा उहाँले भनेको सही हो जस्तो लाग्छ । प्रजातन्त्र ल्याउन राजाविरुद्ध एक हुने । जब प्रजातन्त्र आयो, त्यसपछि फेरि झगडा सुरु तर उहाँहरू दुवैजना गज्जबका नेता हुनुहुन्थ्यो ।

विजयजीले भन्नुभएको ठीक हो । मैले के लेखेको थिएँ भनेर अहिले ठ्याक्कै मलाई सम्झना छैन तर त्यो कुरा मैले दक्षिण एसियामा काम गर्ने पत्रकारहरूको रिपोर्टिङहरूको सँगालोमा लेखेको थिएँ जस्तो लाग्छ । मैले उहाँको व्यक्तिवृत्त लेखेको थिएँ । उहाँको सरल जीवनशैली उल्लेख गरेको थिएँ, जसबाट अति प्रभावित थिएँ । इमानदार, गज्जबको विनोदप्रियता । एउटा घटना अझै पनि ताजा छ । एक पटक उहाँलाई भेट्न गएको थिएँ ।

सायद प्रधानमन्त्री निवास नै हुनुपर्छ । छुट्टीको दिन थियो । हामी बैठक कोठामा प्रतीक्षा गरिरहेका थियौं । एकछिनमा उहाँ बनियान र पाइजामामा आउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, यस्तो अवस्थामा आएको छु, तपाईंहरूको चित्त त दुख्दैन नि ? मैले त्यस्तो केही छैन भनें । कल्पना नै गर्न नसकिने सरलता थियो उहाँको । उहाँका तिनै सरलतामाथि मैले लेखेको थिएँ । उहाँजस्तो राजनीतिज्ञ पाउनु दुर्लभ हो । त्यही भएर पनि म उहाँको ठूलो प्रशंसक थिएँ । गणेशमान सिंहका पनि केही रमाइला क्षण छन् । उहाँ पनि त्यत्तिकै सरल हुनुहुन्थ्यो । नेपालले त्यस्ता नेता विरलै पाउँछ ।

तपाईंले आफ्ना समाचारमा समेटेका नेपालका प्रमुख राजनीतिक घटनाबारे कसरी सम्झनुहुन्छ ?

त्यो त सन् १९९० को प्रजातान्त्रिक आन्दोलन नै हो । आन्दोलनका बेला म काठमाडौं गएको थिएँ । आन्दोलनका कारण हुन सक्छ एयरपोर्टमा ट्याक्सी थिएन । हामी एयरपोर्टबाटै ट्रलीमा लगेज राखेर होटल गएका थियौं । होटलको नाम ठ्याक्कै याद छैन तर एयरपोर्टबाट नजिककै अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डको होटल थियो ।

एयरपोर्टका कर्मचारीले ट्रली लैजान पाउँदैनौ भनेर हामीलाई केही बेरसम्म पछ्याएका थिए । अर्को एउटा घटना पनि सम्झन्छु । पशुपति शमशेर राणा एउटा बैठकमा थिए । अचानक एउटा भीडले उनलाई घेर्‍यो । त्यसपछि उनले आफूलाई केही भयो भने बीबीसीमा आउँछ भनेर कराए । त्यसपछि त्यो भीड छेउ लाग्यो अनि एउटा सानो घरमा शरण लिए । त्यो सायद चीनको सीमानजिक थियो जस्तो लाग्छ । उनी मेरा निकै मिल्ने साथी हुन् । धेरै भयो, उनीसित भेट भएको छैन ।

राजासँग पनि भेट्नुभयो ?

अहँ पाइनँ । अन्तर्वार्ताका लागि निकै प्रयास पनि गरें तर मौका मिलेन, जबकि राजाका प्रवक्तासँग राम्रो सम्बन्ध थियो ।

दिल्लीमा रहेर दुई देशको सम्बन्धलाई पनि नजिकबाट हेर्नुभयो । वर्तमान सन्दर्भमा नेपाल–भारत सम्बन्धलाई कसरी हेर्नुहुन्छ ?

नेपालको घरेलु राजनीतिक झगडामा भारतलाई तान्ने प्रवृत्ति विगतदेखि नै हो । भारतले आफूलाई नेपालको राजनीतिबाट माथि राख्नुपर्छ । कसैको पक्ष लिनु हुँदैन । भारतको प्रमुख चासो भनेको नेपाल चीनतिर ढल्किन्छ भन्ने हो । भारतले आफ्ना चासोलाई बडो सावधानीपूर्वक र सजगतापूर्वक राख्नुपर्छ ।

त्यसैगरी भारतले नेपाललाई दिने सहयोगको सदुपयोग होस् भन्ने हेर्नुपर्छ । भारतको सहयोगमा बन्दै गरेका तराईका हुलाकी सडक बेलैमा नसकिएर उसको छवि खराब हुन पुगेकामा पनि ध्यान दिनुपर्छ । दुई देशको सम्बन्ध अत्यन्त कोमल छ । त्यही भएर दुवै देश संवेदनशील हुनुपर्छ तर त्यसमा ध्यान नदिँदा बेलाबखत सम्बन्ध खटपटमा गुज्रेको छ । जस्तै– राजीव गान्धीले नाकाबन्दी नै लगाए । त्यो अत्यन्त ठूलो गल्ती थियो । पछि फेरि त्यस्तै नाकाबन्दी दोहोर्‍याइयो ।

भारतका तर्फबाट भएका नाकाबन्दीजस्ता निर्णयलाई कसरी हेर्नुहुन्छ ?

यसमा दुईवटा कुरा छन् । पहिलो त, नेपाल–भारत सम्बन्धका हिसाबले हेर्ने हो भने त्यस किसिमका निर्णय अत्यन्त खेदजनक हुन् । ती नेपालका लागि अन्यायपूर्ण हुन् । त्यस्ता निर्णयले नेपाललाई बढी असर पुर्‍याउँछ । दोस्रो, क्षेत्रीय सम्बन्धका हिसाबले पनि दुःखद हो ।

त्यसै पनि दक्षिण एसियाको क्षेत्रीय भावना आफैंमा कमजोर छ । क्षेत्रीयता बलियो भयो भने त्यसले ठूलो आर्थिक लाभ मिल्छ । भारत र पाकिस्तानबीचको सम्बन्धका कारण पनि दक्षिण एसियाको क्षेत्रीयता बलियो हुन सकेको छैन । इन्दिरा गान्धीले सुरुवाती चरणमा सार्कको अवधारणाको विरोध गरेको मलाई अझै याद छ । उनको मुख्य चिन्ता र चासो भनेको पाकिस्तानले सार्कलाई अन्य मुलुकलाई एक ठाउँमा ल्याएर भारतविरुद्ध प्रयोग गर्नेछ भन्ने थियो । त्यो सोच अहिले पनि कायम छ ।

नेपालमा दुई ठूला छिमेकीको मात्र नभएर अमेरिकाको समेत त्यत्तिकै चासो देखिन्छ । नेपालले यस किसिमको चुनौती र दबाबलाई कसरी सामना गर्नुपर्छ ?

मलाई लाग्छ, राजामा त्यस किसिमको दबाब र चुनौती सामना गर्ने क्षमता थियो । उनी नेपालले के चाहन्छ भन्ने चुपचापसँग प्रकट गर्थे तर कसरी गर्थे, अहिले म सबै कुरा सम्झिन सक्दिनँ । भारत सधैं नेपाल आफ्नो पक्षमा रहोस् भन्ने चाहन्छ । चीन पनि विभिन्न आर्थिक सहयोग दिएर प्रभाव कायम राख्न चाहन्छ । नेपालले जसरी भए पनि दुई देशबीच सन्तुलन नै कायम गर्नुपर्छ ।

अमेरिकाको चासो भए पनि दुई छिमेकजस्तो प्रत्यक्ष संलग्न छैन । मुख्य कुरा ऊ छिमेक होइन । अमेरिकाले नेपालप्रति बनाउने धारणा भनेको मूलतः उसको भारत र चीनसँगको सम्बन्धमा आधारित भएरै हो । दुई छिमेकसँग निकै सजग ढंगले सन्तुलन बनाउनुपर्ने बेला नेपालको राजनीति भने आपसी कलहमै केन्द्रित छ । यो निकै दुःखद हो ।

प्रकाशित : वैशाख १, २०७८ १७:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×