फर्केर हेर्दा २०७७ : त्रास, विपद् र अनिश्‍चयको वर्ष- विश्व - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

फर्केर हेर्दा २०७७ : त्रास, विपद् र अनिश्‍चयको वर्ष

 भारत र चीनबीच सैनिक झडप, स्विट्जरल्यान्डमा बुर्का प्रतिबन्ध, म्यान्मारमा सैनिक ‘कु’, अमेरिकामा नयाँ नेतृत्व
बुद्धिसागर मरासिनी

काठमाडौँ — करिब डेढ वर्षअघि चीनको वुहानबाट फैलिएको कोरोना भाइरसको महामारी यो सालमा अन्त्य हुने आशा गरिएको थियो । तर पछिल्लो समय भाइरसका नयाँ स्वरूपहरू फैलने क्रम बढेपछि विश्व समुदायमा त्रास थपिएको छ ।

सैनिक ‘कु’ को विरोधमा म्यान्मारको यांगुनमा गरिएको प्रदर्शन । तस्बिर : रोयटर्स

त्यस्तै, पछिल्ला दिनहरूमा म्यान्मारमा फैलिएको हिंसा, अमेरिकाको सत्ता लगायत राजनीतिक उथलपुथल, प्राकृतिक प्रकोप, हत्याहिंसा, बाढीपहिरो र आक्रमणका घटनाले पनि विश्व समुदायको ध्यान खिच्न सफल भए ।

म्यान्मारमा ७०० प्रदर्शनकारी मारिए

म्यान्मारको सेनाले सैनिक ‘कु’ मार्फत सत्ता हातमा लिएपछि लोकतन्त्र पक्षधरहरूले विरोध प्रदर्शन चर्काएका छन् । प्रदर्शनका क्रममा सुरक्षाकर्मीको दमनका कारण कम्तीमा ७ सय प्रदर्शनकारीको ज्यान गइसकेको छ । अनुगमन समूह ‘एसिस्टेन्स एसोसिएसन फर पोलिटिकल प्रिजनर्स (एएपीपी) का अनुसार सुरक्षाकर्मीको गोलीले सोमबार साँझसम्म ७ सय १ जनाको ज्यान गइसकेको र तीमध्ये करिब ५० जना बालबालिका रहेका जनाएको छ । एपीपीका अनुसार २ हजार ८ सयभन्दा बढी सैनिक हिरासतमा छन् ।

पछिल्ला दिनहरूमा प्रदर्शन चर्केपछि आत्तिएको सेनाले अन्धाधुन्ध गोली चलाउने गरेको म्यान्मार नाउ अनलाइनले जनाएको छ । अनुगमनकर्ताहरूका अनुसार सेनाले प्रदर्शनकारीमाथि राइफल तथा ग्रिनेडको प्रयोग गर्न थालेको छ । म्यान्मारमा २०७७ कात्तिक २३ मा भएको चुनावमा धाँधली भएको भन्दै सेनाले गत माघ १ गतेको सैनिक ‘कु’ मार्फत सत्ताकब्जा गरेको हो । प्रदर्शनकारीले सैनिक नियन्त्रणमा रहेकी नेतृ सुचीलगायत नेताहरूको रिहाइ तथा जननिर्वाचित सरकार पुनःस्थापना गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका छन् । संयुक्त राष्ट्रसंघ, युरोपेली संघ, अमेरिका, बेलायत, अस्ट्रेलिया, क्यानाडा, जापानलगायत देशले सैनिक ‘कु’ तथा दमनको निन्दा गर्दै आएका छन् ।

अन्त्य भएन कोरोना कहर

सन् २०१९ को डिसेम्बरमा चीनको वुहानबाट सुरु भएको भाइरसका कारण सोमबार साँझसम्म विश्वभर १३ करोड ६१ लाख ८७ हजार जनाभन्दा बढी संक्रमित भइसकेका छन् । जोन्स हप्किन्स विश्वविद्यालयका अनुसार तीमध्ये २९ लाख ३९ हजार जनाको मृत्यु भइसकेको छ ।

भाइरसविरुद्धको खोपको विकाससँगै भाइरस पराजित हुने आशाका किरणहरू देखिएका थिए । करिब २ सय देशमा फैलिएको भाइरसको असर वर्षको अन्त्यमा कम हुन पनि थालिसकेको थियो । तर नयाँ वर्ष २०७८ को पूर्वसन्ध्यामा छिमेकी देश भारतमा फैलिएको कोरोनाको नयाँ भेरिएन्ट (स्वरूप) ले थप त्रास छाएको छ । जसका कारण नयाँ वर्षको सुरुका केही महिनाहरूमा पनि यसको भयबाट मानिसले मुक्ति पाउने सम्भावना देखिएको छैन ।

अमेरिकामा जो बाइडेन

महाशक्ति राष्ट्र अमेरिकाको शासनसत्ता २०७७ माघ ७ गतेदेखि नयाँ नेतृत्वले सम्हालेको छ । कात्तिकमा भएको चुनावमा तत्कालीन राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई पराजित गर्दै डेमोक्र्याटिक दलका उम्मेदवार जो बाइडेन नयाँ राष्ट्रपति बनेका हुन् । त्यसका साथै उनको जितसँगै अमेरिकी इतिहासमा एसियाली मूलकी तथा पहिलो महिला कमला ह्यारिस उपराष्ट्रपति बनिन् ।

फाइल तस्बिर : रोयटर्स

तर राष्ट्रपति चुनावमा धाँधली भएको दाबी गर्दै ट्रम्प समर्थकहरूले अमेरिकी संसद भवन क्यापिटल हिलमा आक्रमण गरेका थिए । ट्रम्पको उक्साहटका कारण भएको दाबी गरिएको घटनामा कम्तीमा ५ जनाको ज्यान जानुका साथै १ सय ४० जनाभन्दा बढी घाइते भएका थिए ।

बाइडेनको जितसँगै अमेरिकाले पुनः विश्वको नेतृत्व गर्ने अनुमान गरिएको छ । त्यसमाथि चीनसँग बिग्रँदो सम्बन्ध तथा कोरोना भाइरसका कारण शिथिल बनेको अमेरिकी अर्थतन्त्र सुधार्ने चुनौती पनि बाइडेनका अघि तेर्सिएको छ । तर बाइडेनको नयाँ विदेश नीतिका कारण पछिल्लो समय उत्तर कोरियासँगको सम्बन्धमा भने केही दरार पैदा भएको जनाइएको छ । जसका कारण उत्तर कोरियाले पुनः क्षेप्यास्त्र परीक्षणलाई तीव्रता दिएको छ ।

भारत–चीन तनाव

भारत र चीनका सैनिकबीच पूर्वी लद्दाखको गलवान उपत्यकामा गत असारमा हिंसात्मक झडप भयो । भिडन्तका क्रममा एक अधिकृतसहित २० जना भारतीय सैनिकको ज्यान गएको थियो । भारतले चीनतर्फ पनि ठूलो संख्यामा हताहती भएको दाबी गरे पनि घटनामा आफ्ना चार जना सैनिकले ज्यान गुमाएका चीनले जनाएको छ ।

गलवान उपत्यका फाइल तस्बिर : रोयटर्स

घटनापछि एसियाका दुई आवणिक छिमेकी मुलुकबीचको अविश्वास गहिरिएको छ । दुवैले घटनाका लागि एकअर्को पक्षलाई आरोप लगाएका छन् । एसियाका दुई ठूला आणविक मुलुकबीच यो स्तरको हिंसात्मक झडप ४५ वर्षयताकै पहिलो मानिएको छ । भारतले जम्मु–कश्मीर र लद्दाखलाई छुट्याएर नयाँ नक्सा सार्वजनिक गरेपछि दुई मुलुकबीच तनाव बढेको हो । आफ्नो नियन्त्रणमा रहँदै आएको अक्साई–चीनलगायत क्षेत्र आफ्नो नयाँ नक्सामा समावेश गरेको भन्दै चीनले विरोध जनाउँदै आएको छ । भारतले आफ्नो नयाँ नक्सामा लद्दाखको विवादास्पद भूमिलाई पनि समेटेको चीनले आरोप छ ।

बेलायती राजकुमार फिलिपको निधन

बेलायती महारानी एलिजाबेथ द्वितीयाका श्रीमान् राजकुमार फिलिपको गत शुक्रबार ९९ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । राजकुमार फिलिपको जन्म सन् १९२१ जुन १० मा ग्रिसको कोर्फु द्वीपमा भएको थियो । उनी ग्रिसका राजकुमार एर्न्ड्यु र बाटेनवर्गकी राजकुमारी एलिसका एकमात्र छोरा थिए ।

तस्बिर : रोयटर्स

बेलायतकी महारानीसँग सात दशकभन्दा लामो वैवाहिक जीवन बिताएका फिलिपको विन्डसोरस्थित सेन्ट जर्ज गिर्जाघरमा शनिबार अन्त्येष्टि गरिँदै छ । कोरोना भाइरसको महामारीका कारण अन्त्येष्टि समारोहमा राजपरिवार सदस्यहरू र निकटका ३० जनालाई मात्रै सहभागी गराइने बीबीसीले जनाएको छ ।

मंगलग्रहमा यान पठाउने होड

यस वर्ष संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई), चीन र अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासाले मंगलग्रहमा यान प्रक्षेपण गरेका छन् । यूएईले जापानस्थित तनेगसिमा अन्तरिक्ष केन्द्रबाट एचटू–ए रकेटमार्फत ‘होप’ प्रक्षेपण गरेको हो । उक्त मिसनले मंगलग्रहको मौसम र जलवायुबारे अध्ययन गर्ने जनाइएको छ । त्यसैगरी, चीनले सुरक्षात्मक आवरणयुक्त ६ चक्के रोबोट बोकेको ‘लङ मार्च–५’ रकेट चीनको हैनान द्वीपस्थित वेनचाङ अन्तरिक्ष केन्द्रबाट प्रक्षेपण गरेको हो । अभियानलाई ‘तियावेन–१ (स्वर्गलाई प्रश्न)’ नाम दिइएको छ । तियावेन–१ ले भूगर्भको अध्ययन गर्ने जनाइएको छ ।

त्यस्तै, मंगलग्रहको प्राचीन इतिहास अध्ययन गर्ने उद्देश्यले अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासाले पनि यसै बर्ष एक यान प्रक्षेपण गरेको छ । फ्लोरिडास्थित केनेडी स्पेस सेन्टरबाट प्रक्षेपण ‘रोभर पर्सिभरेन्स’ ले मंगलग्रहको ‘गेल क्रेटर’ नामक खाल्डोको ताल तथा पानीको अस्तित्वबारे अधययन गर्नेछ ।

प्रहरीद्वारा अश्वेत मारिएपछि अमेरिकाभर प्रदर्शन

प्रहरी नियन्त्रणमा अश्वेत नागरिकको हत्या भएपछि सुरु भएको प्रदर्शन अमेरिकाभर चर्कियो । कम्तीमा प्रदर्शन अनियन्त्रित भएपछि अमेरिकाका ४० सहरमा कर्फ्युसमेत जारी गरियो । कतिपय राज्यमा प्रहरी र प्रदर्शनकारीबीच गोली हानाहानसमेत भएको थियो । प्रहरी अधिकारी डेरेक सोभिनको ज्यादतीका कारण जर्ज फ्लोयडको ज्यान गएपछि त्यसको विरोधमा प्रदर्शन चर्केको हो ।

भारतमा किसान आन्दोलन

सरकारले ल्याएका कानुनले आफ्नो पेसा संकटमा परेको भन्दै भारतीय किसानहरूले सुरु गरेको आन्दोलन अझै जारी छ । सरकारले ल्याएका नयाँ कानुनहरूले उद्योगी व्यवसायीलाई खुसी पारिएको किसानको आरोप छ । प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले भने ती कानुनहरू किसानको हितमा भएको दाबी गर्दै आएका छन् । नयाँ कानुनले दर्ता भएका मन्डीबाहिर पनि कृषकहरूले सामग्री आफूखुसी बेच्न पाउनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । त्यसले राज्यभित्र र राज्यबाहिर पनि किसानको उत्पादन बिक्रीको बाटो खुला गर्नेछ । तर उक्त कानुनका कारण मन्डीमार्फत राज्यले गर्ने आम्दानी गुम्ने र अन्ततः किसानहरूले न्यूनतम मूल्य नपाउने विरोधीहरूले दाबी गरेका छन् ।

पानीजहाज अड्केपछि सुइज नहरको जलमार्ग अवरुद्ध

इजिप्टको सुइज नहरमा मालवाहक पानीजहाज अड्किएपछि विश्वकै व्यस्त व्यापारिक जलमार्ग ६ दिन अवरुद्ध भयो । ‘एभर गिभन’ पानीजहाजलाई १४ वटा ठूला डुंगाको सहयोगले ६ दिन लगाएर सुरक्षित रूपमा निकालिएको हो ।

तस्बिर : रोयटर्स

करिब ४ सय मिटर लामो तथा ५९ मिटर चौडाइ भएको मालवाहक पानीजहाज अचानक आएको हवाहुरीका कारण तेर्सिएको हो । मार्ग अवरुद्ध भएपछि ३६९ भन्दा बढी पानीजहाजहरू अड्किएका थिए ।

शासन सत्ता लम्ब्याउँदै पुटिन

रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले सन् २०३६ सम्म सत्तामा रहने बाटो खुल्ने विधेयकमा गत साता हस्ताक्षर गरेका छन् । विधेयकमा हस्ताक्षर गरेपछि उनी अझै दुई कार्यकाल राष्ट्रपति पदमा रहन सक्नेछन् ।

तस्बिर : रोयटर्स

गत वर्षको जनमत संग्रहमार्फत संशोधन गरिएको संवैधानिक व्यवस्थाले उनलाई थप दुई कार्यकाल राष्ट्रपति बन्ने बाटो खोलिदिएको थियो । संवैधानिक सुधारसम्बन्धी जनमतसंग्रहमा पुटिनले करिब ७८ प्रतिशत मत पाएपछि उनले आफूअनुकूलको कानुन ल्याएका हुन् । नयाँ कानुनमा राष्ट्रपतिको कार्यकाल पनि ४ वर्षबाट बढाएर ६ वर्ष बनाइएको छ ।

चीनले बढायो हङकङमा नियन्त्रण

चीनले हङकङमाथि आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्न चुनावसम्बन्धी कानुनमा व्यापक हेरफेर गरेको छ । नयाँ कानुनमा हङकङको एसेम्ब्लीमा प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित सांसदको संख्या लगभग आधा घटाइएको छ । त्यसका साथै सांसदहरूलाई बेइजिङप्रति बफादार बनाउन उम्मेदवारी दिनुअघि एउटा परीक्षण समितिले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ । आलोचकहरूले नयाँ कानुनले हङकङमा स्वतन्त्रताको अन्त्य हुने र संसद्‍मा विपक्षीको उपस्थिति नहुने चेतावनी दिएका छन् । नयाँ नियमअनुसार हङकङको संसद्मा अब २० जना सांसद मात्र प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित हुने जनाइएको छ ।

जापानको प्रधानमन्त्रीमा योसिहिडे सुगा

यस वर्ष जापानको नयाँ प्रधानमन्त्रीमा योसिहिडे सुगा निर्वाचित भए । पूर्वप्रधानमन्त्री सिन्जो आबेले स्वास्थ्यका कारण पदत्याग गर्ने घोषणा गरेपछि उनको उत्तराधिकारीका रूपमा सुगा छानिएका हुन् ।

तस्बिर : रोयटर्स

आबेको मन्त्रिपरिषद्मा मुख्यसचिवका रूपमा रहेका सुगा दोस्रो वरीयतामा थिए । लामो समयदेखि अस्वस्थ भएपछि आबेले जनतासँग माफी माग्दै गत महिना देशको कार्यकारी पद छाड्ने घोषणा गरेका थिए । आबेका निकटतम सहयोगीसमेत मानिने सुगाले उनका नीतिहरूलाई नै निरन्तरता दिँदै आएका छन् ।

न्युजिल्यान्डमा आर्डर्नको ऐतिहासिक जित

न्युजिल्यान्डमा यस वर्ष भएको संसदीय चुनावमा प्रधानमन्त्री जसिन्डा आर्डर्नले ऐतिहासिक जित हासिल गरिन् । आर्डर्नको मध्य वामपन्थी लेबर पार्टीले ४९ प्रतिशत, नेसनलले २८ प्रतिशत मत पाए भने अन्य मत ग्रिन, न्युजिल्यान्ड फस्टलगायत साना दलले बाँडेका छन् ।

चुनावी परिणामअनुसार आर्डर्न पुनः प्रधानमन्त्री चयन भइन् । उनी सन् २०१७ मा ३७ वर्षको उमेरमा प्रधानमन्त्री नियुक्त भएका थिइन् । हरेक तीन वर्षमा हुने संसदीय निर्वाचनमा यस पटक १७ वटा राजनीतिक दलले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए ।

इन्डोनेसिया र इस्ट टिमोरमा भीषण बाढीपहिरो

इन्डोनेसिया र इस्ट टिमोरमा गत साता गएको भीषण बाढीपहिरोका कारण सय जनाभन्दा बढीको ज्यान गएको छ । कम्तीमा ७० जना अझै बेपत्ता छन् । मृतकमध्ये १ सय ३० जना इन्डोनेसियाली हुन् । त्यस्तै, इस्ट टिमोरका अधिकारीहरूले बाढीपहिरोका कारण २७ जना मृत्यु भएको पुष्टि गरेका छन् । मृतकमध्ये अधिकांश राजधानी दिलीका बासिन्दा हुन् । वर्षायाममा इन्डोनेसियामा बाढीपहिरो सामान्य भए पनि यसपटक बढी क्षति पुगेको जनाइएको छ ।

अलिबाबामाथि पौने ३ अर्ब जरिवाना

चिनियाँ नियामक निकायले विश्व चर्चित ई–कमर्स कम्पनी अलिबाबामाथि २ अर्ब ७५ करोड डलर जरिवाना गरेको छ । एकाधिकार नियमहरू उल्लंघन गरेको भन्दै चीन सरकारले अलिबाबामाथि कारबाही गरेको हो ।

चीनको नियामक निकाय ‘बजार नियमनसम्बन्धी राज्य प्रशासन (एसएएमआर)’ ले गत डिसेम्बरमा अलिबाबामाथि सुरु गरेको अनुसन्धानका आधारमा उक्त जरिवाना गर्नुपरेको निष्कर्ष सार्वजनिक गरेको छ ।

संसद्‍मा बुर्काको बहस

स्विट्जरल्यान्डका बहुमत जनताले बुर्का तथा नकाबजस्ता मुस्लिम महिलाहरूले लगाउने मुहार ढाक्ने पोसाकको पहिरनमा प्रतिबन्ध लगाउने प्रस्तावको पक्षमा मतदान गरेका छन् । दक्षिणपन्थी दल स्विस पिपल्सले ‘अतिवाद रोकौं’ भन्ने नाराका साथ उक्त प्रस्ताव अघि सारेपछि त्यसबारे जनमतसंग्रह गरिएको हो । जनमतसंग्रहबाट पारित भएपछि अब उक्त प्रतिबन्ध स्विस संविधानमा उल्लेख गरिनेछ ।

जापानी राहदानी सबैभन्दा बलियो

संसारभरिका पासपोर्ट (राहदानी) हरूको एक सर्वेक्षणले जापानको राहदानी सबैभन्दा बलियो देखाएको छ । ‘हेन्ली पासपोर्ट इन्डेक्स’ ले संसारका कति मुलुकहरूले भिसा नलगाएरै ती मुलुकमा प्रवेश गर्न दिन्छन् भन्ने आधारमा उक्त सूची तयार गरेको हो । त्यस्तै सिंगापुर दोस्रो र दक्षिण कोरिया तथा जर्मनी तेस्रो स्थानमा छन् । जापानी नागरिकहरूले पहिले नै भिसा नलगाई संसारका १ सय ९१ मुलुकहरूको भ्रमण गर्न पाउँछन् । सर्वेक्षण गरिएका १ सय १० मुलुकमध्ये अफगानिस्तान सबैभन्दा पुछारमा (१ सय १० औं स्थानमा) छ ।

सम्झनामा भारतीय अभिनेता

भारतका चर्चित तथा अब्बल सिने अभिनेता इरफान खानको यसै वर्ष निधन भयो । ठूलो आन्द्रामा संक्रमण भएपछि अस्पताल भर्ना भएका खानको ५३ वर्षको उमेरमा मुम्बईको कोकिलाबेन धिरुभाइ अस्पतालमा अप्रिल २९ मा निधन भएको हो ।

त्यस्तै फिल्म ‘छिछोरे’ बाट चर्चित बनेका भारतीय अभिनेता सुशान्तसिंह राजपुतले यसै वर्ष आत्महत्या गरे । उनले मुम्बईको बान्द्रास्थित आफ्नै अपार्टमेन्टमा आत्महत्या गरेका हुन् । सन् २०१३ मा ‘कोई पो चे’ मार्फत बलिउडमा पाइला राखेका सुशान्तले ‘शुद्ध देशी रोमान्स’, ‘पिके’, एम.एस.धोनी : द अन्टोल्ड स्टोरी’ लगायतमा अभिनय गरेका थिए ।

-(एजेन्सीहरूको सहयोगमा)

प्रकाशित : चैत्र ३१, २०७७ ०९:०६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ट्रम्पको अपरिपक्‍व कूटनीति : झन् बिग्रँदै चीनसँगको सम्बन्ध

कोरोना भाइरसबारेको आरोप–प्रत्यारोपसँगै सुरु भएको पछिल्लो विवाद अर्थतन्त्र र चुनावी मुद्दामा मात्र केन्द्रित नभई नयाँ शीतयुद्धसम्म पुग्न सक्‍ने देखिएको छ ।
बुद्धिसागर मरासिनी

काठमाडौँ — व्यापार युद्धका कारण चिसिएको चीन र अमेरिकाबीचको सम्बन्ध कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) का कारण झन् बिग्रँदै गएको छ ।पछिल्लो समय दुई देशबीचको सम्बन्ध थप बिग्रनुमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई बढी जिम्मेवार ठानिएको छ ।

खासगरी कोभिड–१९ लाई ट्रम्पले ‘चिनियाँ भाइरस’ का रूपमा व्याख्या गरिदिएपछि चिढिएको चीन हालैका दिनमा अमेरिकाप्रति झन् बिच्किएको छ ।

अमेरिकामा कोभिड–१९ को नियन्त्रण तथा रोकथामका नीतिका कारण राष्ट्रपति ट्रम्पको आलोचना हुने गरेको छ । तर उनले भने महामारी रोक्न समयमै आवश्यक पहल नगरेकोमा बारम्बार चीनको आलोचना गर्दै आएका छन् । ‘यो स्रोतमै रोकिनुपर्थ्यो । चीनमै रोकिनुपर्थ्यो । तर त्यसो भएन,’ ट्रम्पको भनाइ छ ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले कोभिड–१९ चीनको प्रयोगशालामा निर्माण गरिएको दाबी गर्दै आएका छन् । कोभिड १९ को भाइरस चीनको प्रयोगशालामा बनाइएको आफूसँग ठोस प्रमाण रहेको बारम्बार बताउने गरे पनि सार्वजनिक गर्न भने सकेका छैनन् ।

अमेरिकी गुप्तचर संस्थाको प्रतिवेदनविपरीत उनले कोभिड–१९ चीनको वुहानस्थित प्रयोगशालाबाट चुहिएको दाबी गरेका हुन् । हुबेई प्रान्तको राजधानी वुहानमा गत वर्षको डिसेम्बर ३१ मा पहिलोपटक कोभिड–१९ को संक्रमण देखिएको थियो ।

नेसनल इन्टेलिजेन्स ब्युरोले केही दिनअघि भाइरसको उत्पत्तिबारे अनुसन्धान भइरहेको बताएका थिए । ब्युरोका निर्देशकले प्राप्त तथ्यका आधारमा कोभिड–१९ को भाइरस प्रयोगशालामा बनाइएको नदेखिएकामा आफू विश्वस्त रहेको बताइसकेका छन् । तर ट्रम्प यसमा टसमस छैनन् ।

‘प्रयोगशालामै तयार पारिएको कसरी दाबीका साथ भन्न सक्नुहुन्छ ?’ भन्ने पत्रकारले राखेको प्रश्नमा गतसाता उनी अनकनाएका थिए । ‘मैले तपाईंलाई भन्न मिल्दैन, तपाईंलाई जानकारी दिन मलाई अनुमति छैन,’ उनको भनाइ थियो ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री माइक पोम्पियोले पनि भाइरसको संक्रमण फैलिनुमा चीन जिम्मेवार रहको बारम्बार दोहोर्‍याउँदै आएका छन् । उनले कोभिड–१९ को भाइरस कसरी फैलियो भन्नेमा चीनले स्पष्ट जवाफ दिनुपर्ने बताएका थिए ।

चीनको अपारदर्शी व्यवहारकै कारण भइरसले महामारीको रुप लिएको उनको दाबी छ । तर कोभिड–१९ को भाइरस प्रयोगशालामा तयार पारिएको ठोस प्रमाण छैन । विश्वका वैज्ञानिकहरूले पनि चमेरोबाट कुनै समुद्री जीव हुँदै मानिसमा संक्रमण सरेको बताउँदै आएका छन् ।

अमेरिकाका एक वरिष्ठ जनस्वास्थ्यविद्ले प्राप्त तथ्यहरुका आधारमा कोभिडको भाइरस प्रयोगशालामा बनाइएको नदेखिएको बताइसकेका छन् । ट्रम्प प्रशासनका कोरोना भाइरस कार्यदलका सदस्य समेत रहेका डा. एन्थोनी फाउचीले भाइरस प्राकृतिक रुपमै उत्पन्न भएको बताएका छन् ।

चीनले पनि कोभिड–१९ को भाइरस प्रयोगशालामा तयार पारिएको भन्ने अमेरिकी आरोप बारम्बार अस्वीकार गर्दै आएको छ । भाइरस नियन्त्रणका लागि असफल भएकाले मानिसहरूको ध्यान अन्तै मोड्न आफूमाथि आरोप लगाइएको प्रतिक्रिया जनाएको छ ।

चीनको विदेश मन्त्रालयले विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) लाई उद्धृत गर्दै भाइरस प्रयोगशालामा नबनाइएको बताइसकेको छ । डब्लूएचओले कोभिड–१९ को भाइरस प्रयोगशालाबाट चुहिएको बारे कुनै प्रमाण नभेटिएको प्रस्ट पारिसकेको छ । साथै, उसले भाइरसको उत्पत्तिबारे आधारहीन आरोप नलगाउन सबैलाई चेतावनी दिँदै आएको छ ।

चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता झाओ लिझाङले बेइजिङमा गत साता पत्रकारहरुसँग भनेका थिए, ‘कोरोना भाइरस प्रयोगशालामा उत्पत्ति भएको कुनै प्रमाण नभेटिएको डब्लूएचओका अधिकारीले बारम्बार भनिरहेका छन् ।’

डब्लूएचओका भनाइका कारण रुष्ट अमेरिकी राष्ट्रपतिले उसलाई दिँदै आएको आर्थिक सहयोग बन्द गर्ने घोषणा गरिसकेका छन् । डब्लूएचओले चीनप्रति सदाशय देखाएको तथा कोभिड–१९ को संक्रमणबारे समयमै ठोस सूचना नदिएको ट्रम्पको आरोप छ । तर संगठनका प्रमुखले यसको खण्डन गर्दै आएका छन् ।

त्यसैगरी, गत साता बेलायतस्थित चिनियाँ राजदूतले पनि कोरोना भाइरसबारे चीन ‘खुला र पारदर्शी’ रहेको जनाउँदै अमेरिकाले गलत आरोप लगाएको बताएका थिए । लिउ सियाओमिङले आरोप–प्रत्यारोपले दुई देशबीचको सम्बन्धमा तगारो मात्र तेर्सिने बताए । ‘अमेरिकाले आरोप त चीनलाई लगाउन सक्छ, सारा विश्वलाई नै लगाउन सक्छ,’ उनले भनेका छन्, ‘यदि अमेरिकाले चीनलाई शत्रु ठान्छ भने त्यो उनीहरूको गलत निसाना हो ।’

कोरोना भाइरसबारे चीनले हालसम्म परिपक्व कूटनीति प्रदर्शन गरिरहेको छ । उसले आफ्ना कूटनीतिक माध्यमलाई परिचालित गर्दै ‘पर्ख र हेर’ को रणनीतिमा देखिएको छ । अझ राष्ट्रपति सी चिनफिङले त यसबारे सार्वजनिक रुपमा हालसम्म कुनै टिप्पणी नै गरेका छैनन् ।

तर यस मामिलामा अमेरिका भने अपरिपक्व देखिएको छ । ट्रम्पले त नोभेम्बरमा हुने राष्ट्रपतीय चुनावमा आफूलाई पराजित गर्न चीन लागिपरेको आरोपसमेत लगाउन भ्याइसकेका छन् । चीनले कोभिड नियन्त्रणका लागि चालेका कदम त्यसको प्रमाण भएको उनको दाबी छ ।

‘चीनले मलाई हराएर डेमोक्र्याटिक उम्मेदवारलाई जिताउन प्रयास गरिरहेको छ । के–के हुन्छ म हेर्दै छु,’ समाचार संस्था रोयटर्ससँगको अन्तर्वार्तामा राष्ट्रपति ट्रम्पले गतसाता भनेका थिए, ‘चीनले डेमोक्र्याटिक पार्टीका जो बाइडन अमेरिकाको राष्ट्रपति बनून् भन्ने चाहन्छ ।’

तर अमेरिकाभित्र भने भाइरस नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी कदम नचालेको भन्दै ट्रम्प निकै आलोचित छन् । कोरोनाविरुद्ध ह्वाइटहाउसको गलत र राष्ट्रपति ट्रम्पको अदूरदर्शी नीतिका कारण अमेरिकी जनताले दुःख मात्र पाएका छैनन् अर्थतन्त्रसमेत निकै प्रभावित भएको छ । बेरोजगारीको संख्या इतिहासकै बढी अर्थात् करिब ६ करोड ९० लाख पुगेको छ । तीमध्ये करिब ३ करोड ३० लाखभन्दा बढी ६ सातायता बेरोजार बनेका संघीय सरकारको तथ्यांकले देखाएको छ ।

पछिल्लो समयमा देशमा देखिएका समस्याबाट बच्न तथा दोस्रो कार्यकाल पदमै रहिरहन ट्रम्पले आरोपहरू बेइजिङतिर तेर्स्याएका कतिपय विश्लेषकहरूको दाबी छ । सतहमा भाइरसको महामारी देखिए पनि अर्थतन्त्र र राष्ट्रपतीय चुनाव नै प्रमुख मुद्दाका रूपमा देखिएका छन् ।

चीनविरोधी अभिव्यक्ति र गतिविधिले अमेरिकामा चुनाव जित्न सहज हुने आकलन ट्रम्पको छ । पेउ रिसर्च सेन्टरले हालै गरेको सर्भेमा ६६ प्रतिशत अमेरिकी चीनको विपक्षमा देखिएका छन् जुन १५ वर्षयताकै बढी हो ।

अमेरिकी अर्थतन्त्र सन् १९३० यता सबैभन्दा बढी प्रभावित भएको छ । तीन महिनाको तथ्यांकअनुसार विश्वकै ठूलो अर्थतन्त्रमा ४ दशमलव ८ प्रतिशतको गिरावट आउने देखिएको छ । विवाद बढ्दै जाँदा चीनभन्दा अमेरिकालाई बढी हानि हुने अमेरिकी अर्थशास्त्री डा. स्टेफन एस रोचको भनाइ छ । उनका अनुसार अमेरिकाले चीनबाट आयात हुने सामानको अभाव झेल्नुका साथै तेस्रो ठूलो तथा तीव्र वृद्धि भइरहेको बजार गुमाउनेछ ।

त्यसका साथै दुई देशबीचको सम्बन्ध थप बिग्रेको खण्डमा यसको असर अर्थतन्त्र र चुनावी मुद्दाभन्दा परसम्म पनि पुग्ने आकलन गरिएको छ । त्यसो भएको खण्डमा नयाँ शीतयद्ध सुरु हुने र विश्व शक्तिको सन्तुलनमा समेत परिवर्तन ल्याउन सक्ने रोचको विश्लेषण छ । त्यसैले गलत कुरामा गर्व गर्ने र चर्को स्वरमा अरूलाई गाली गर्नुको साटो विवाद अन्त्यका लागि आवश्यक पहल गर्नु नै राष्ट्रपति ट्रम्पका लागि बुद्धिमानी पूर्ण हुने देखिन्छ ।

प्रकाशित : वैशाख २७, २०७७ १८:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×