भारतको विश्वकप सफलताका सूत्रधार- खेलकुद - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

भारतको विश्वकप सफलताका सूत्रधार

शर्मालाई भारतीय टिमसम्म पुर्‍याउन कसैले सबैभन्दा ठूलो सहयोगी भूमिका खेलेका थिए भने ती सदाबहार नायक दिलीप कुमार थिए ।
हिमेश

काठमाडौँ — भारतले सन् १९८३ को विश्वकप क्रिकेट के जित्यो, त्यसको प्रभाव अनगिन्ती रहे । भारतमै त्यसअगाडि क्रिकेटको व्यावसायिक जग बसेको थिएन । त्यसैले भन्ने गरिन्छ, अहिलेको भारतीय क्रिकेट जे जस्तो छ, त्यही सफलतामा टिकेको छ ।

भारतीय क्रिकेटको समर्थक हुनका लागि पनि त्यो एउटा विश्वकप पर्याप्त हुन सक्छ । धेरैले त्यो विश्वकप प्रत्यक्ष हेर्न नपाएका हुन सक्छन्, तर त्यसका किस्सा–कहानी सुनेर धेरै भारतीय क्रिकेटको प्रशंसक बने ।

त्यही विश्वकप विजयी भारतीय टिमका एक सदस्य यशपाल शर्माको हालै निधन भएको छ । त्यस विजयी भारतीय टिमका सदस्यहरूको आफ्नै अलग ह्वाट्सएप समूह रहेको छ । त्यसमा कीर्ति आजादले मंगलबार शर्माको निधन भएको सूचना पहिलोपल्ट हाले । लगभग दुई घण्टासम्म कसैले प्रतिक्रिया दिन सकेनन् । सबै स्तब्ध थिए । मर्निङवाकबाट फर्केयता उनलाई हृदयाघात भएको थियो । उनी ६६ वर्षका थिए ।

तथ्यांकको जालो बुन्ने हो भने उनले ३७ टेस्ट खेले अनि ४२ एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय । पछि उनी भारतीय टिमको छनोटकर्ता बने । उनकै कमिटीले सन् २०११ को विश्वकप विजयी भारतीय टिम छनोट गरेको थियो । तर उनलाई सबैले सम्झने भनेको त्यही १९८३ को विश्वकपमा भारतलाई उपाधि दिलाउन खेलेको सूत्रधारको रूपमै हो । उनले इंग्ल्यान्डविरुद्धको सेमिफाइनलमा निर्णायक सावित ६१ रनको इनिङ्स खेलेका थिए, जसलाई भारतीय एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट इतिहासको उत्कृष्ट प्रदर्शनमध्ये एक मानिन्छ ।

उक्त विश्वकप सफलतापछि एक–एक खेलाडी सबैको मुखमा झुन्डिएको नाम भएको थियो । त्यसले भौगोलिक सीमा तोड्न धेरै मिहिनेत गर्नुपरेन । नेपालमै पनि सन् ८० पछि जति क्रिकेट खेलका पारखी भए, ती सबैले कुनै न कुनै मोडमा शर्माबारे पक्कै धेरै सुनेको हुनुपर्छ । अधिकांश समय मन्द मुस्कानमा रहने शर्मा आफैं आफ्नो समयको क्रिकेटबारे मज्जाले सुनाउने दखलता राख्थे । त्यसैले पनि १९८३ को विश्वकपमा भारतीय टिमको यात्राबारे धेरैले उनकै मुखबाट सुनेको हुनुपर्छ ।

अझ भनौं, हामीले त्यस विश्वकपबारे जे जति सुनेका छौं, त्यसमध्ये अधिकांश शर्माले भनेका हुन् । पछिल्लो जुन अन्त्यतिर मात्रै उक्त विश्वकप विजयी टिमका कप्तान कपिल देवले नयाँदिल्लीमा एक ‘जमघट’ आयोजना गरेको थियो । विश्वकप सफलता सम्झेर खुसियाली मनाउने अवसर थियो । त्यो टिमका कसैले पनि त्यो अवसर छुटाएनन् । सबै खुसीसाथ सहभागी थिए । यिनै खेलाडीमध्ये सबैभन्दा फिट र युवा देखिन्थे शर्मा ।

उनी आफ्नो स्वास्थ्य, खानपिनलाई लिएर खुबै होसियार रहन्थे । उनमा कुनै प्रकारको खराब बानी थिएन । तर दुर्भाग्य सबैभन्दा पहिला उनकै निधन भयो । शर्मालाई लिएर प्रायः चर्चा हुने दुई घटना छन् । जुन भारतीय क्रिकेटबारे सामान्य जानकारी राख्ने नयाँ नहुन सक्छ । यी यस्ता दुई घटना हुन्, जसको फेरि फेरि दोहोर्‍याएर चर्चा गर्दा यसको रोमाञ्च फिटिक्कै कम हुने गर्दैन । अझ मज्जा आउने गर्छ ।

जस्तो, पहिलो घटना । शर्मा आफैं के स्विकार्थे भने उनलाई भारतीय टिमसम्म पुर्‍याउन कसैले सबैभन्दा ठूलो सहभागी भूमिका निभाएका थिए भने ती सदावहार नायक दिलीप कुमार थिए । संयोग, उनको पनि केही दिनअगाडि मात्र निधन भएको थियो । भएको के थियो भन्दा अन्य सयौं भारतीय क्रिकेट खेलाडीले जस्तै सन् ८० तिर शर्माले पनि रणजी ट्रफी खेल्थे । उनी पन्जाबका खेलाडी थिए । उत्तर प्रदेशविरुद्धको एउटा खेल त्यो बेला मुम्बईमा चलिरहेको थियो ।

त्यो खेललाई हेर्न दिलीप कुमार मैदानसम्म पुगेका थिए । त्यही खेलको दुवै इनिङ्समा शर्माले शतक बनाएका थिए । उनको खेलबाट दिलीप कुमार खुबै प्रभावित भए । त्यतिबेला भारतीय क्रिकेट भन्नु नै एक प्रकारले मुम्बईको क्रिकेट थियो । सिनेमाकर्मीहरूको मुम्बई क्रिकेटवृत्तसँग राम्रो गहिरो सम्बन्ध थियो । दिलीप कुमारले भारतीय क्रिकेट बोर्डलाई सिफारिस गरेछन् । शर्मा राम्रा खेलाडी हुन्, उनलाई भारतीय टिममा राख्नुपर्छ । त्यसको केही वर्षमै उनी साँच्चै भारतीय टिममा परे नै ।

अब दोस्रो घटना । सन् १९८४ मा भारतमा शिखविरुद्ध ठूलो दंगाफसाद चलेको थियो । पुनामा हुनुपर्ने खेल रद्द भएपछि नर्थ जोनका केही खेलाडी दिल्लीसम्म चार दिन लगाएर ट्रेनमा फर्किरहेका थिए । त्यही बेला केही प्रदर्शनकारीले त्यस टिमका तीन शिख खेलाडीलाई पनि आक्रमण गर्ने प्रयास गरे । त्यो समय नै निकै भयावह थियो । जताततै काटमार चलिरहेको थियो । साँच्चै बीभत्स स्थिति थियो । यही बेला शर्माले चेतन चौहानसँग मिलेर टिममा रहेका तीन शिख खेलाडीको बचाउ गरे । शर्मा कतिसम्म निडर थिए भने उनले आफ्ना शिख साथीको बचाउ गर्न भीडसँगै विवाद पनि गरे । यसरी उनीहरूले बचाएका एक शिख खेलाडीमा नवोजित सिद्दु पनि पर्छन् । स्थिति निकै नाजुक भएपछि शर्माले ती शिख खेलाडीलाई आफ्नो कम्पार्टमेन्टमा लुकाएर राखेका थिए । जतिबेलासम्म ती खेलाडी सुरक्षित दिल्ली पुगेनन्, शर्माले राहत महसुस गरेनन् ।

प्रकाशित : श्रावण ४, २०७८ ०८:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘जुडो नै एकमात्र खुसी’

हिमेश

काठमाडौँ — टोकियो ओलम्पिकमा खेल्ने वाइल्ड कार्ड पाएपछि नेपाली जुडो खेलाडी सोनिया भट्टलाई यो कतै सपना त होइन जस्तो लागिरहेको छ । सबै खेलाडीको साँच्चै सपना हुने गर्छ ओलम्पिक खेल्ने ।

सोनिया भर्खर १९ वर्षकी भइन् । किशोरी नै छन् उनी । उनलाई दुई दिन भयो, बोल्नै गाह्रो भएको । त्यो पनि खुसीले । सोनियाका बुबा सुरेश भट्ट साउदी अरेबियामा छन् । बुबालाई फोनबाटै खुसीको समाचार बल्लतल्ल सुनाइहालिन् 

उताबाट बुबाको उत्तर आयो, ‘अब देशका लागि केही गरेर देखाउने समय आएको छ नानु ।’ सोनियाका लागि जुडो नै एकमात्र खुसी हो । अब यही खुसी दिने खेलको मद्दतमा उनले विश्व खेलकुदको महाकुम्भमा आफ्नो चुतौती पेस गर्ने भएकी छन् । उनी भन्छिन्, ‘म देशका लागि सक्दो राम्रो प्रदर्शन गर्ने प्रयासमा हुनेछु ।’
ओलम्पिकमा जुडो खेल फेरि एकपल्ट त्यही देश (जापान) मा फर्कंदै छ, जहाँ यसको जन्म भएको थियो । टोकियो ओलम्पिक २०२० अबको २५ दिनपछि सुरु हुँदै छ ।

जापानले प्रायः गर्व गर्ने गर्छ, जुडो आफ्नै खेल हो भनेर । यही जुडो र टोकियो ओलम्पिकको सेरोफेरोमा नेपाली खेलकुदले सोनियाको निहुँमा मीठो समाचार सुन्न पाएको हो । नेपाली राष्ट्रिय जुडो खेलाडीमाझ सोनिया कान्छीमा पर्छिन् । उनीभन्दा पाका खेलाडी धेरै छन् । तर, ओलम्पिकको वाइल्ड कार्ड उनले नै पाइन् । त्यसैले सबैले भन्न थालेका छन्, ‘सोनिया जत्तिको भाग्यमानी कोही छैनन् ।’ सोनियालाई पनि लाग्न थालेको छ, आफू साँच्चै भाग्यमानी पो छु कि ?

कान्छी खेलाडीमध्ये एक भएपछि उनले जुडो खेल्न थालेको ९ वर्ष भइसकेको छ । उनी भर्खर १० वर्षकी थिइन्, नेपालगन्ज खजुराको घरअगाडि नै जुडोको डोजो थियो । अरूले जुडो खेलेको हेर्दाहेर्दै उनी त्यसमै आकर्षित भइन् । यो जापानी मार्सल आटर्स खेलकै एउटा ठूलो विशेषता हो, प्रतिद्वन्द्वी खेलाडीलाई हावामा उचालेर पछार्ने । प्राविधिक भाषामा ‘थ्रो’ भन्दा हुन्छ यसलाई । सोनियाको खेलमा सबैभन्दा बलियो पक्ष पनि यही रहको छ ।

सुरुआती दिनमा आमा पार्वती भट्टलाई आफ्नो छोरीलाई कसैलाई यसरी नै पछारेर घाइते बनाउला भन्ने ठूलो डर थियो । त्यसैले सुरुआती दिनमा आमाले उनलाई सक्दो जुडो खेल्न दिइनन् । तर सोनियाले आफ्नो जिद्दी छोडिनन् । छोरीले विस्तारै सफलता प्राप्त गरेपछि आमाको मन फेरियो । सोनिया ४८ केजी तौल समूहमा दुईपल्टका राष्ट्रिय च्याम्पियन हुन् । पछिल्लो दक्षिण एसियाली खेलकुदमा पनि उनले कांस्य पदक जितेकी छन् ।

अब यिनै आमा भन्छिन्, ‘छोरीले हामी सबैको नाम राखिन् ।’ अहिले सोनिया नेपाल पुलिस क्लबमा आबद्ध छन् । दुई वर्ष भयो, नेपाल ओलम्पिक कमिटीको ओलम्पिक छात्रवृत्तिमा रहेर उनले अभ्यास र प्रशिक्षण गरिरहेको । नेपाल जुडो संघका दीपकहर्ष वज्राचार्य मान्छन्, सोनियाले नेपालका लागि अझै लामो समय खेल्न सक्छिन् । त्यसैले सोनियाबाट नेपालले धेरै आस गर्न सक्छ । भलै ओलम्पिकमा केही चमत्कार नहोला । तर सोनिया त्यहाँबाट फर्केपछि परिपक्व खेलाडी हुनेछन् र अझ राम्रो गर्नेछन् ।

नेपाली जुडो एउटा परिवार
नेपाली जुडोको एउटा ठूलो विशेषता हो । यससँग आबद्ध खेलाडी, प्रशिक्षक र पदाधिकारी भावनात्मक रूपमा निकै नजिक छन् । पाका खेलाडीका रूपमा सोनियालाई मनपर्ने दिदी–दाइ खेलाडी धेरै छन् । तर ओलम्पिक खेल्ने वाइल्ड कार्ड उनलाई नै प्राप्त भयो । उनी भन्छिन्, ‘म सबै नेपाली जुडो खेलाडीको ओलम्पिक खेल्ने सपना प्रतिनिधित्व गरेर जापान जानेछु । मेरो दिदी–दाइ सबै खेलाडीप्रति मेरो ठूलो सम्मान र माया छ । मलाई उहाँहरू सबैको आशीर्वाद चाहिन्छ ।’

नेपालमा भर्खर जुडो खेल्न सुरु गर्दा उनको सुरुआती प्रशिक्षक थिए, दलबहादुर गुरुङ । सोनिया यी सबैका ‘दले गुरु’ प्रति नतमस्तक छन् । अहिलेकी प्रशिक्षक देवु थापा भनेपछि त उनी हुरुक्कै हुन्छिन् । सोनिया भन्छिन्, ‘मेरो त कामना नै छ, देवु गुरु जस्तो हुन पाउँ भनेर ।’ प्रशिक्षक थापा जुडोका लागि मात्र होइन, समग्र नेपाली खेलकुदकै लागि पनि प्रेरणा हुन् । सन् २०१० मा ढाकामा भएको दक्षिण एसियाली खेलकुदका क्रममा उनी लिफ्टबाट खसेर नराम्रोसँग घाइते भएकी थिइन् ।

तर उनले हरेश खाइनन् । चोट बोक्दै नेपालका लागि खेलिन् । त्यो अदम्य साहसको कथा थियो । सोनियालाई यो कथाले खुबै प्रेरित गर्ने गर्छ । जुडोमै उनको सबैभन्दा नजिकको मिल्ने साथी छ । उनको नाम हो, रेखा सुनार । सोनिया र रेखाले एकै दिन जुडो खेल्न सुरु गरेका थिए । उनीहरू टोलमा सँगै हुर्केका साथी हुन् । सातौं राष्ट्रिय खेलकुदमा उनी आफ्नै साथीलाई हराएर विजेता बनेकी थिइन् । त्यतिबेला रेखाले खुसी हुँदै सोनियालाई अँगालो हालिन् र भनेकी रहेछन्, ‘तिम्रो जित त मेरो पनि हो ।’

खेलकुदले कसैलाई सिकाउने अमूल्य शिक्षा भनेको यस्तै हो । सोनिया आफैं पनि उत्तिकै भलाद्मी छन् । आफूलाई कुनै न कुनै मोडमा सहयोग गर्ने सबैप्रति आभारी छन् । उनी भन्छिन्, ‘म यहाँसम्म पुग्नुमा धेरैको हात छ । ती सबैप्रति मेरो आभार छ । म सबै जुडो खेलाडी र प्रशिक्षकलाई धन्यवाद दिन चाहन्छुं । नेपाल जुडो संघ र नेपाल ओलम्पिक कमिटीले पनि मलाई वाइल्ड कार्ड दिलाउन जति सहयोग गरेको छ, त्यो गुण म बिर्सन चाहन्न ।’

तस्बिरहरू : हेमन्त श्रेष्ठ/कान्तिपुर

प्रकाशित : असार १४, २०७८ १०:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×