चेसको वृत्त फैलाएका जोशी- खेलकुद - कान्तिपुर समाचार

चेसको वृत्त फैलाएका जोशी

‘राजेशहरि जोशीको निधन नेपाली चेसका लागि ठूलो क्षति हो । सम्भवतः उनी जत्तिको व्यक्तित्व नेपाली चेसले पाउने छैन ।’
हिमेश

काठमाडौँ — फुटबल र क्रिकेट त त्यसै भइहाले, नेपाली मिडियामा प्रायः यिनै दुई खेल बढी छाउने गर्छ । पछिल्लो समय भलिबल भयो । त्यसपछि ? ठ्याक्कै उत्तर दिन गाह्रो हुनसक्छ, तर त्यसको नजिक पुग्ने खेल हो, चेस (बुद्धिचाल) ।

यसमा ग्ल्यामर छैन । न त यसले कुनै ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय उपलब्धि नै हात पारेको छ । तर नेपालमा यो चलायमान खेल हो । यो खेलमा केही न केही भइरहन्छ । यसको कारण हो, यो खेललाई असाध्यै माया गर्ने केहीको पागलपन ।

यस्तै नेपाली चेसलाई असाध्यै माया गर्नेमा पर्थे राजेशहरि जोशी । उनको पृष्ठभूमि खेलाडीको होइन । उनी पदाधिकारीका रूपमा नेपाली चेसमा प्रवेश गरे, यसलाई एउटा उचाइ दिए । अहिले यिनै जोशी एकाएक हराएका छन् । हराएको के अर्थमा भने नेपाली चेसलाई स्तब्ध पार्दै नेपाल बुद्धिचाल संघका पूर्वअध्यक्ष जोशीको आइतबार निधन भयो । उनी ६३ वर्ष थिए । अझै धेरै गर्नसक्थे नेपाली चेसमा । पाटन सुन्धारास्थित घरमा छँदै आइतबार साँझ हृदयघात भएको थियो ।

भनिन्छ, चेस त्यस्तो एकमात्र खेल हो, जससँग एकपल्ट नजिक हुनुपर्छ, त्यसपछि टाढा हुन सकिन्न । यसैमा झुम्मिने हुन्छ । त्यो पनि एकोहोरो । केही नभए पनि १५ वर्षअगाडि उनी औपचारिक रूपमा नेपाली चेससँग जोडिएका थिए, मकवानपुर चेस संघको उपाध्यक्ष भएर । त्यतिबेला नेपालमा पहिलोपल्ट रेटिङ प्रतियोगिता भएको थियो । उनी यसै अवसरमा यो खेलसँग जोडिए । २०६४ सालमा उनी पहिलोपल्ट चेस संघको अध्यक्ष भए ।

उनले दुई कार्यकाल नेपाली चेसको नेतृत्व गरे । उनको अध्यक्षता २०७२ सालसम्म चलेको थियो । ‘नेपाली चेसका लागि यो नै त्यो समय हो, जतिबेला यसले उडान लिएको थियो । एक प्रकारको निर्णायक परिवर्तनबाट गुज्रिएको थियो,’ अनुभवी खेलाडी तथा चेस व्यक्तित्व सुजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठ मान्छन् । नेपाली चेस संघको आधिकारिक इतिहास पनि धेरै लामो छैन । नेपाल बाघचाल र बुद्धिचाल संघ २०३५ सालतिर अस्तित्वमा आएको थियो, ०४९ पछि चेसको मात्र आफ्नै अलग संघ बन्यो । त्यसयता अहिलेसम्म पाँच अध्यक्ष बने । जोशी चौथो अध्यक्ष थिए । उनले नेपाली चेसमा कायापलट गरे ।

‘जोशीको निधन नेपाली चेसका लागि ठूलो क्षति हो । सम्भवतः उनी जत्तिको व्यक्तित्व नेपाली चेसले पाउने छैन,’ श्रेष्ठ मान्छन् । मखन चेस क्लबका श्रेष्ठको यो दाबी ठीक पनि हो । यो के अर्थमा भन्दा जोशीले नेपाली चेसवृत्तलाई ठूलो पारे । त्यो भनेको अन्तर्राष्ट्रियकरण गरे । एकप्रकारले उनमा पर्याप्त कूटनीतिक चलाखी थियो, नेपाली चेसका लागि त्यसको भरपूर प्रयोग गरे ।

चेस संघका अध्यक्ष छँदा एक प्रसंगमा जोशीले यस संवाददातासँग भनेका थिए, ‘नेपाली चेसलाई विकास गर्नु छ भने घरमै मात्र सीमित रहेर हुन्न । नेपाली चेसले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध पनि उत्तिकै मजबुत बनाउनुपर्छ ।’ हो पनि । यसैक्रममा उनी एसियाली जोनल–३.२ को एक कार्यकालका लागि अध्यक्षसमेत बने । भारत छाडेर यसमा दक्षिण एसियाली देश सदस्य हुने गर्छन् । नेपाली चेसका कोही व्यक्ति त्यति ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय पदमा पुगेको यो एक्लो उदाहरण हो ।

पछिल्लो समय उनी अन्तर्राष्ट्रिय चेस महासंघको इथिक्स कमिटीका सदस्य पनि थिए । उनको अध्यक्ष कार्यकालमा दुई ठूला प्रतियोगिता नेपालमा भए । पहिलो त ग्रान्ड मास्टर्सको प्रतियोगिता थियो भने अर्को एसियाली जोनलकै । उनको पालामा नेपाली खेलाडीको अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता पनि बाक्लो रह्यो । मनीष हमाल फिडे मास्टर भएको उनकै कार्यकालमा हो । उनले नेपाली आर्बिटरको विकासका लागि उत्तिकै भूमिका खेले ।

पेसाले इन्जिनियर र नेपाली सहकारीमा पनि उत्तिकै दख्खल तथा योगदान दुवै रहेका जोशीको अर्को एउटा ठूलो विशेषता छ । त्यो उनले नेपाली चेसमा व्यक्तिगत रूपमा लगानी गरे, त्यसको प्रतिफल खोजेनन् । व्यक्तिगत रूपमा उनी उत्तिकै भलाद्मी थिए । प्रायः उनको मुहार हँसिलो रहने गर्थ्यो । नेपाली चेससँग लामो समयदेखि कुनै न कुनै रूपमा आबद्ध ज्ञानेन्द्र खाइजुले ठीकै भनेका छन्, जोशीको निधन भनेको नेपाली चेसले अभिभावक गुमाएजस्तै हो । नेपाली चेस उनीप्रति सधैं ऋणी रहनेछ ।

प्रकाशित : असार १, २०७८ ०९:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भारतीय सडकले नेपाली भूमिमा पुर्‍याएको क्षतिबारे परराष्ट्रबाट निर्देशन आएको छैन : आचार्य

देवेन्द्र भट्टराई

काठमाडौँ — भारतले बनाइरहेको धारचुला–लिपुलेक सडकका कारण नेपाली भूभाग र दशगजा क्षेत्रमा समेत क्षति आइपरेको बारे प्रामाणिक सूचना आए पनि परराष्ट्र मन्त्रालय र दिल्लीस्थित नेपाली दूतावास ‘बेखबर’ छन् ।

परराष्ट्रमन्त्रीमा गत शुक्रबार नियुक्त रघुवीर महासेठले सोमबार अपराह्नसम्म पनि मन्त्रालयको वस्तुस्थितिबारे ‘ब्रिफिङ’ मा व्यस्त रहेको जानकारी दिएका छन् भने परराष्ट्र प्रवक्ता सम्पर्कमा आउनै चाहिनन् । ‘यो त पुरानै कुरा हो, नयाँ कुराका रूपमा केही आएको छैन, न कुनै ‘इन्स्ट्रक्सन’ आएको छ, महाकाली क्षेत्रमा ठूला चट्टानहरू खसेको र त्यसले हाम्रो बाटोलाई अवरुद्ध गरेकोबारे विगतमा पनि जानकारी आएकै हो, अहिलेको पछिल्लो सूचना भने केही आएको छैन,’ दिल्लीस्थित राजदूत नीलाम्बर आचार्यले कान्तिपुरसँग भने ।

नेपालको दार्चुला जिल्लाअन्तर्गत लिपुलेक जोड्ने भारतीय सडकले दार्चुलाको व्यास–२ स्थित कल्जु क्षेत्रको बाटो भत्किएको बारे गत बुधबार नै सूचना सार्वजनिक भइसकेको छ । तर, यो पछिल्लो स्थितिबारे परराष्ट्र मन्त्रालय र दिल्लीस्थित दूतावास बेखबर छन् । यस सम्बन्धमा काठमाडौंबाट परराष्ट्र मन्त्रालयले कुनै प्रकारको सूचना वा आदेश नदिएको बताउँदै राजदूत आचार्यले भने, ‘कुनै त्यस प्रकारको इन्स्ट्रक्सन आएमा थाहा पाइहाल्नुहुन्छ नि ।’ द्विदेशीय सीमा विवाद र बहसका मामिलामा तत्काल कुनै प्रकारको दुईपक्षीय ‘वार्ता’ को सम्भावना आफूले नदेखेको उनले बताए ।

भारतीय रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले गत वर्ष वैशाख २६ मा बोर्डर रोड अर्गनाइजेसन (बीआरओ) ले निर्माण गर्न लागेको मानसरोवरसम्म जोड्ने ७८ किलोमिटर लामो सडकको ‘भर्चुअल’ उद्घाटन गरेका थिए । त्यही सडकको प्रगतिमा सन्तोष मान्दै गत शुक्रबार रक्षामन्त्री सिंहले ‘बीआरओको उल्लेखनीय उपलब्धि’ भनेर सराहना गरेका थिए ।

जबकि यही साता मात्रै भारतीय पक्षबाट द्विदेशीय दशगजा सीमावर्ती सडकमा विस्फोट गराइने क्रममा नेपाली भूभागमा रहेको घोडेटो बाटो पुरिएको छ । जबकि यो राष्ट्रिय संवेदनशीलताका विषयमा बोल्न भनेर दार्चुलास्थित जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई अख्तियारी दिइएको छ तर केन्द्रमा सरोकारसम्बद्ध परराष्ट्र वा गृह मन्त्रालय भने मौन छन् ।

भारतले १९ किलोमिटर भूभागमा नेपालको जानकारी र अनुमतिबिनै बाटो बनाएको बारे तत्कालीन परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले संसद्को अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध समितिमा जानकारी दिइसकेका छन् । गत वर्ष वैशाख २६ मा भारतीय रक्षामन्त्रीले नेपाली भूमि हुँदै कैलाश मानसरोवर जाने भारतीय सडकको शिलान्यास गर्नासाथै नेपालबाट परराष्ट्र मन्त्रालयले ‘कूटनीतिक नोट’ पठाउँदै उक्त गतिविधिमा आपत्ति जनाएको थियो ।

सम्बन्धित समाचार

प्रकाशित : असार १, २०७८ ०८:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×