जो साढे ४ दशकदेखि भारी बोकिरहेछन्- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

जो साढे ४ दशकदेखि भारी बोकिरहेछन्

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — पुरानो खैरो कोट । गलामा रातो गलबन्दी । शरीरका अन्य कपडा पनि पुराना र मैला छन् । ६० वर्षका नरवीर सार्की गड्डाचौकी नाकामा आफ्नो टोलीका अन्य साथीलाई पर्खिंदै गरेको भेटिए । यता साथीलाई कुर्दा उता भारतको उत्तराखण्डमा पर्ने हल्द्वानी जाने बस छुट्ने पिरलो थियो उनलाई । यो हतारो अहिलेको मात्रै होइन, साढे ४ दशकदेखि निरन्तर छ ।

बाजुराको गोत्रीका सार्की तिहार मनाउन घर आएका थिए । तिहारसंँगै गहुँ छर्ने काम पनि सकिएपछि फेरी काममा फर्किन लागेका हुन् । ‘१४/१५ वर्षको उमेरदेखि हल्द्वानी जान लागेको हुँ, अहिलेसम्म पनि यो क्रम टुटेको छैन,’ सार्कीले भने, ‘यत्रो जीवन बोजा (भारी) बोक्ने र रोडको काममै बित्यो ।’

साढे ४ दशक मजदुरी गरेर उनले धैरै ठूलो आर्थिक उन्नति केही गर्न सकेका छैनन् । दुई नाली जमिनमा मात (जग्गाधनीलाई पैसा दिएर कमाउने) हालेका छन् । घरको खर्च चलाएका छन् । परिवारलाई खाना र नाना पुर्‍याएका छन् । ‘घर बनाएँ, कपडाको टालो हालें, मात हालें, सबै यही कामबाटै पुगेको छ,’ उनले भने, ‘घरमा खान पुग्ने जमिन छ तर लाउन त भारतै जानुपर्छ ।’ सुरुमा हल्द्वानी पुगेपछि उनले भारी बोक्न थाले । कहिलेकाहीं ज्याला मजदुरी पनि गर्थे । ‘दिनमा ५/१० रुपैयाँ कमाइ हुन्थ्यो । त्यसैबाट बस्ने खानेदेखि सबै खर्च चलाउनुपर्थ्यो,’ उनले सम्झिए । अहिले सडक निर्माणमा मजदुरी गर्छन् । दिनमा साढे ५ सय देहाडी (दैनिक ज्याला) बुझ्छन् ।

गोत्रीकै ६० वर्षीय औस्या विष्टले पनि काम खोज्दै भारत पस्न थालेको ३ दशकभन्दा बढी भइसक्यो । उनी पनि हरेक वर्ष चाडपर्वका बेला घर आउने र खेतीपातीको काम सकेर फेरी काममै फर्कने गर्छन् । यस पटक तिहारमा घर आउन पाएनन् । तिहारपछि घर आएका उनी गहुँ छरेर फेरी पारि जान लागेका हुन् । ‘बचपनमै भारत जान लागेको अहिले पनि त्यही काम छ, त्यस्तै आउने जाने चलिरहेको छ,’ उनले भने, ‘जिन्दगी पुरै भारी बोक्नमै बित्यो, बोजो बोक्दा बोक्दै कपालका रौं झरिसके ।’ बुढेसकालले छोप्दा ठूलो भारी बोक्न नसक्ने भएका छन् । त्यही भएर अहिले सडक तथा घर निर्माणको काममा मजदुरी गर्छन् ।

धुपे सार्की र प्रेमबहादुर विष्ट पनि उनीहरूसँगै थिए । बिहीबार घरबाट हिँडेका उनीहरू शनिबार महेन्द्रनगर पुगेका हुन् । हल्द्वानीमै काम गर्ने १५/२० जनाको टोली गोत्रीबाट सँगै हिँडेको हो । उनीहरू सबै ५०–६० वर्ष उमेरका छन् । ‘अब त घरमा बस्न मन पनि लाग्दैन,’ धुपे सार्कीले भने, ‘यो अम्मल भइसक्यो ।’ उनका ५ छोरा–छोरी छन् । घरमा खान लाउन पुग्ने जमिन छ । तर छोराछोरीको पढाइ, लुगाफाटो र नुनतेलका लागि भने भारत पस्नुपर्ने बाध्यता छ । ‘खान त पुग्छ टालो के ले हाल्ने ?,’ उनले भने, ‘टालो हाल्नकै लागि भए पनि बोजो नबोकी नहुने ।’

उनीहरूजस्तै दसैंतिहार मनाउन घर आएका नेपाली कामदारहरू पुनः रोजगारीका लागि भारत फर्किन थालेका छन् । चाडपर्व र खेतीपातीको काम सकिएपछि उनीहरू काम खोज्दै भारत पस्न थालेका हुन् । चिसो बढ्दै छ । केही दिनमा उत्तर भारत पुरै शीतलहर र हिमपातले चिसिन्छ । यस्तो अवस्थामा समेत नेपाली कामदारहरू काम खोज्दै उत्तराखण्ड र हिमाञ्चलका पहाड छिचोल्दै छन् ।

प्रकाशित : मंसिर १४, २०७८ १३:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सैनिक संग्रहालयमा अंग्रेज–नेपाल युद्ध झल्कने सामग्री

माधव अर्याल

पाल्पा — यहाँ निर्माण गरिएको सैनिक संग्रहालयको नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति महारथी प्रभुराम शर्माले मंगलबार उद्घाटन गरेका छन् ।

सैनिक संग्रहालय पाल्पा दरबार संग्रहालयको माथिल्लो तलामा नेपाली सेनाले निर्माण गरेको हो । गोरखदल गणको अगुवाईमा निर्माण भएको संग्रहालयको प्रधानसेनापति शर्माले उद्घाटन गर्दै संग्रहालयले यस भेगको सैनिक इतिहास मात्र होइन सेनाका विषयमा जानकारी लिन सकिने बताए । उनले पाल्पामा सैनिकबीच राम्रो सम्बन्ध भएकाले पनि नमना काम भएको बताए ।

दरबारमा संग्रहालयमा निर्माण भएको सैनिक संग्रहालयमा सेनाको इतिहासका साथै वीर गोर्खा फौज र अंग्रेज सेनाबीच विक्रम संवत् १८७१ मा भएको लडाइँलाई स्मरण गराउने सामग्री राखिएको छ । तत्कालीन समयमा गोर्खा फौजले इस्ट इन्डिया कम्पनीका अंग्रेज फौजलाई हराएको जितगढी, नुवाकोट गढी किल्लाका सम्झनामा समाग्रीहरु राखिएको गोरखदल गणका गणपति सेनानी जनककुमार बस्नेतले बताए ।

संग्रहालयमा राखिएका दस्तावेजले इतिहासको खोजी गर्न थप मद्दत मिल्ने इतिहासविद् निर्मल श्रेष्ठले बताए । संग्रहालय र यस परिसर अब खोजकर्ता र जिज्ञासुहरुलाई राम्रो अध्ययनको थलो बन्ने उनले बताए । ‘नेपालीका लागि मात्र हैन, विदेशी अध्ययन, खोजकर्ताहरुका लागि समेत नेपाली सेनाको विषयमा थप कौतुहलता जगाउनेछ,’ उनले भने ।

निर्माणकर्ता गोरखदल गणका गणपति बस्नेतले झन्डै १ करोड २५ लाख लागतमा पाल्पा दरबार संग्रहालयमा सैनिक संग्रहालय निर्माण भएको जानकारी दिए । आन्तरिक सजावट, योद्धाहरुको खोजी गरेर राखिएका तस्बिर, पदक, अन्य निर्माणमा प्रदेश सरकार र तानसेन नगरपालिकाले पनि लगानी गरेको छ ।

संग्रहालयभित्र वृतचित्रमार्फत नेपाल–अंग्रेज युद्धको ऐतिहासिक सामरिक महत्व प्रर्दशन गर्न सकिने थिएटरपनि निर्माण भएको छ । तत्कालीन समयमा सेनाले प्रयोग गरेका घरेलु हातहतियार, तोप, गोला, दस्ताबेज, युद्धकालीन समयमा घरेलु सेना र अंग्रेज सेनाको पोशाक प्रदर्शनलगायत संग्रहित गरी राखिएको गोरखदल गणका गणपति बस्नेतले बताए ।

नेपाल एकीकरणका समयमा कर्णेल उजिरसिंह थापाको फौजले अंग्रेज फौजलाई नुवाकोट जितगढी युद्धमा हराएको इतिहास छ । आधुनिक हतियारसहित आएको अंग्रेज फौजलाई एकीकरणमा रहेका गोर्खाका राजा पृथ्वीनारायण शाहको गोर्खाली फौजले नुवाकोटगढीमा घरेलु हतियार र रैथाने झारपात, अरिंगालको गोलाको मद्दत लिएर युद्धमा पराजित गरी धपाएर विजयी प्राप्त गरेको इतिहास छ । गोर्खाली फौजको नेतृत्व कर्णेल उजिरसिंह थापाले गरेको इतिहासमा उल्लेख छ ।

सेनालाई सरकारबाट प्राप्त विभिन्न जिम्मेवारी झल्किने गरी दुई वटा साना तथा ठूला सिसाको फ्रेमभित्र फोटो प्रिन्ट गरी बरन्डाको भित्तामा प्रदर्शनीका लागि राखेर वीर वैभव मार्ग निर्माण गरिएको छ । सेनाका ऐतिहासिक बहादुर वीर योद्ध पूर्वजहरु (पृथ्वीनारायण शाह) वीर योद्धहरु (कालु पाँडे, रामकृष्ण कुँवर, वंशराज पाण्डे, केहरसिंह बस्नेत, अभिमानसिंह बस्नेत र दामोदर पाण्डे) लगायतको तस्बिर राखिएको छ । सेनाका परमाधिपतिहरुको तस्बिर, कमान्डर ईन चिफ र प्रधानसेनापतिहरुको पनि तस्बिर सजाइएको छ । राष्ट्रपतिहरु (परमाधिपति) र फिल्डमार्सलहरुको तस्बिर पनि छ ।

नेपाल एकीकरणको सिलसिलामा तथा एङ्लो नेपाल वारमा प्रयोग भएका किल्ला तथा गढीहरु समावेश गरी निर्माण गरिएको छ । वि.सं.१८७१ मा उजिरसिंह थापाको नेतृत्वमा फौज तैनाथ रहेका विषयलाई उजागार गरिएको छ । नेपाल र कम्पनी सरकारबीच वि.सं.१८७१–७२ मा युद्ध भएको थियो । नेपालको जित पश्चात जितगढीको नाममा नामाकरण भएको जीतगढीको संग्रहालयमा जानकारी राखिएको छ । पूर्वखोला–६, मा रहेको बाकुमगढी सेनराजा भन्दा पहिले थुम्केराजाको पालामा निर्माण भएको थियो । नेपाल एकिकरणमा (१८४०) गोर्खाली फौज सेनापति काजी अभिमानसिंह बस्नेत, अम्मरसिंह थापा, सरदार तिलोचन खवासको नेतृत्वमा आएको फौज र पाल्पाली सेन राजा महादत्तको फौजबीच घमासान युद्ध भएको थियो ।

गोर्खाली फौजको जितपछि नेपाल दरबारबाट गोर्खाली फौज फिर्ताको आदेशपछि पाल्पाली राजाकै कब्जामा गएको इतिहास छ । यस्तो विषयलाई पनि संग्रहालयमा राखिएको छ । पश्चिम नेपाल एकीकरणको दौरान तथा अंग्रेज नेपाल युद्धको समयमा प्रयोग भएका युद्ध सामाग्रीहरु तथा प्रतिक बनाई संग्रहालयमा प्रदर्शनमा राखिएको छ । सेनाको ऐतिहासिक तथा हाल प्रयोग भएका पोशाकहरु तथा सरकारबाट सेनालाई प्राप्त आभूषण तथा विभूषण संकलन गरी प्रदर्शनीमा राखिएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर १४, २०७८ १३:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×