भत्ता नपाउँदा राउटेको दसैं खल्लो- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार

भत्ता नपाउँदा राउटेको दसैं खल्लो

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — दसैं नजिकिँदै छ । ग्रामीण भेगमा पनि चहलपहल बढिसकेको छ । ५५ वर्षिय दुर्गादेवी राउटेलाई दसैं कसरी मनाउने भन्ने चिन्ता छ । पिठो चामलसमेत सकिन लागेको छ । साँझ बिहानको छाक टार्न पनि समस्या भएकी उनलाई दसैंको चहलपहलले झनै चिन्तित बनाएको हो ।

भीमदत्त नगरपालिका–९ मटेनामा बाटो छेउमै उनीहरूको बसोबास छ । यहाँ बसोबास गर्ने राउटे परिवारको आम्दानीको स्रोत सरकारले उपलब्ध गराएको सामाजिक सुरक्षा भत्ता हो । त्यसैबाट परिवारको गुजारा चलाउने गरेको दुर्गादेवी बताउँछिन् । भत्ता पनि समयमा नपाइने भएकाले समस्या हुने गरेको उनले बताइन् ।

‘भत्ताको पैसा पिठो चामलमै ठिक्क हुन्छ, के लाउने केले दसैं मनाउने ?’ उनले भनिन्, ‘हाम्रा लागि छाक टार्न जहिल्यै गाह्रो छ । ‘१२ वर्षअघि डडेलधुराको जोगबुडा क्षेत्रको आमपानीबाट बसाइँ सरेर यहाँ आएको र दुर्गादेवीको परिवार सामुदायिक वन छेउमै बसिरहेको छ ।

‘यस वर्ष सामाजिक सुरक्षा भत्ता पनि पाइएको छैन । केन्द्रबाटै भत्ता नआएका कारण वितरण हुन नसकेको हो,’ भीमदत्त नगरपालिका–९ का वडाध्यक्ष राम नाथले बताए । उनका अनुसार गत आर्थिक वर्षसम्म बालबालिकालाई २ हजार र युवा तथा वृद्धहरूलाई ३ हजार सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाइन्थ्यो । यस वर्ष भत्ता बढे पनि आएको छैन । भीमदत्त नगरपालिकाले बैंकमार्फत सामाजिक सुरक्षा भत्ता वितरण गर्दै आएको छ । उक्त वडामा मटेना र खल्ला मसेट्टीमा गरेर १२ परिवार राउटेको बसोबास छ ।

दुर्गादेवीका छोरा मोहन काम खोज्दै दिल्लीसम्म पुगे । तर बोलीभाषाको समस्याका कारण दुई महिनामै फर्किए । सामान्य लेखपढसमेत नगरेका उनी अहिले गाउँमै केही ज्याला मजदुरीका काम पाए गर्छन् । काम नपाए घरमै बस्छन् । ‘योभन्दा त जंगलमै राम्रो थियो, आफ्नो पेसा गरेर गुजारा चलेको थियो,’ मोहन भन्छन्, ‘हामीलाई गाउँमा बसाएर हातखुट्टा बाँधेजस्तै भयो ।’ उनले नयाँ सीप सिक्न नसकेको र पुर्खाले गरिआएको कामसमेत गर्न नसकेको बताए ।

दुर्गादेवीका ४ छोरा, २ छोरी, दुई बुहारी र १ नातिनी गरी १० जनाको परिवार छ । उनीहरू सबै बेरोजगार छन् । आर्थिक समस्याकै कारण कान्छो छोरा मोहनको पढाइ छुट्यो । ३ कक्षासम्म मात्रै पढेका उनले नेपाली सेनामा भर्नाका लागि आवेदन दिएका छन् । ‘म पनि काम खोज्दै भारतको महाराष्ट्रसम्म पुगें,’ मटेनाकै पदम राउटेले भने, ‘बोलीभाषाकै समस्याले पाएको काम पनि छाडेर आएँ ।’ उनले गाउँमा ज्याला मजदुरीको कामसमेत नपाइने भएकाले समस्या भएको बताए ।

सांसद विकास कोष र नगरपालिकाको सहयोगमा बस्नका लागि दुईकोठे घर बनाइएको छ । तर उक्त घर बनेको जमिन पनि राउटे परिवारको नाममा छैन । सामुदायिक वनछेउमै रहेका घर कतिबेला छाड्नुपर्ने तयो पनि निश्चित छैन । पदम राउटेलाई आफ्ना पुर्खाले गर्ने कामबारे थाहा भए पनि त्यसबारे कुनै सीप छैन । काठका भाँडाकुँडा बनाउने, तिनै बिक्री गरेर घर परिवारको गुजारा चलाउने गर्थे । जंगलमा तरुल र कन्दमूल खाएरै गुजारा चल्थ्यो । तर अब पहिले जस्तो छैन । मानवबस्तीमै बसेपछि सबै परिवर्तन भएको छ । पहिलेजस्तो जंगलमा कन्दमूल पाइँदैन ।

फेरि सामुदायिक वनहरूले जंगलमा पस्न पनि दिँदैनन् । ‘हामीहरू परिवर्तन हुन चाहेर पनि सकिरहेका छैनौं,’ पदम भन्छन्, ‘सरकारले हाम्रा लागि खासै काम पनि गरिदिएन ।’ उनका अनुसार सरकारले दिने भत्ता पनि समयमा नपाउँदा गुजारा चलाउनै मुस्किल हुने गर्छ । पदम सीप सिकेर गाउँमै स्वरोजगार बन्न चाहन्छन् । तर त्यसका लागि उनीसँग न त पुँजी छ । न सरकारी कार्यालयमा पुगेर केही भन्न सक्ने क्षमता नै ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७८ १३:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रौनक छैन अछामका गाउँमा

मेनुका ढुंगाना

अछाम — अछामका गाउँहरूमा यतिखेर चाडपर्वको समयमा कतै चहलपहल छ भने कतै सुनसान छ । पढाइ र रोजगारीका लागि काठमाडौं, नेपालगन्ज र धनगढी गएकाहरू फर्किंदा चहलपहल बढेको छ । कोरोना संक्रमणमा घर फर्केकाहरू धमाधम कामको खोजीमा भारत जान थालेपछि गाउँघर सुनसान हुन थालेको छ । कोरोना संक्रमणपछि आर्थिक अवस्था कमजोर भएका परिवारको भारतको रोजगारी गुमेर बिचल्ली भएको छ ।

मंगलसेन नगरपालिका–५ की पार्वती विकका छोरा र श्रीमान् कामको खोजीमा भारत गएको एक महिना भयो । चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा उनले छोरा र श्रीमान्लाई भारत नजान कर गरिरहेकी थिइन् । तर, आर्थिक अवस्था दिनप्रतिदिन कमजोर हुन थालेपछि उनी भारत पस्न बाध्य भए । ‘कोरोनाको डरले गत वर्ष घर आएका थिए । अहिले कोरोनाको संक्रमण कम भएको खबर पाएपछि फेरि उतै गइसके,’ पार्वतीले भनिन्, ‘घरमा कोही नहुँदा चाडपर्व नआए पनि हुन्थ्योजस्तो लाग्छ । घरमा जति छौं, सबैलाई एक्लो महसुस भएको छ ।’

पुरुष मात्रै होइन, पछिल्लो समयमा पुरुषसॅंगै अछामका महिलाहरू पनि रोजगारीको सिलसिलामा भारततर्फ जान थालेपछि बालबालिका र र वृद्धवृद्धा गाउॅंमा एक्लै हुन थालेका छन् । उनीहरू सहाराको खोजीमा छन् । चाडपर्वमा उनीहरू एक्लो मात्रै हुँदैनन्, न्यास्रो मान्दै दिन बिताउँछन् । खेतबारीमा उत्पादन नहुने अन्य रोजगारीका अवसर गाउॅ पाउन मुस्किल भएको भन्दै कोरानाको संक्रमणपछि महिलाहरू पनि भारततर्फ कामका लागि जान थालेका हुन् ।

छोरीको सहारामा बस्दै आएकि साँफेबगर नगरपालिका –११ डाॅडा गाउॅंकी ७६ वर्षीया धनी विक अब एक्लो कसरी बस्ने भन्ने चिन्तामा छिन् । एक मात्र छोरी भएकी धनी अब एक्लो भइन् । छोरीको घरमा बस्दै आएकी उनलाई अब सहारा पाउनै मुस्किल छ । ‘छोरी खिमा कामको खोजीमा भारत गइन् । उनका छोराछोरी गत पुसमा नै गइसके अब म एक्लो घरमा भए,’ गहभरि आँशु निकाल्दै धनीले भनिन्, ‘सन्तानको सुख सयलमा रमाउने रहर मेरो अधुरै रह्यो ।’ रातो रङमा चामल मुछ्दै छोरीको बिदाइका लागि अक्षता बनाउदासम्म उनका आँखाबाट आँसु बगिरहे । दसैंको बेला भारत जानेहरूलाई साँफेबगर बसपार्कसम्म पुर्‍याउनका लागि डाँडागाउँमा पुगेको जिपमा बिदाइ गर्दा आमा छोरी मात्र होइन अन्य यात्रुका आँखाबाट आँसु बग्दै थियो ।

सोहि गाउँकी रम्भा विकका छोरा, बुहारी, नातिनातिना सबै भारत गएका छन् । उमेरको उत्तरार्द्धमा छोराछोरी भारत लागेपछि उनी कष्टकर जीवन बिताउँदै आएकी छन् । दुई/तीन वर्षअघिसम्म खेतीपाती लगाउन दसैंको समयमा घर आउने उनका छोराबुहारी योपटक भने दसैंको बेला भारत गए ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७८ १३:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×