मौरीपालनबाट आम्दानी- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार

मौरीपालनबाट आम्दानी

सबै खर्च काटेर वार्षिक ४ देखि ६ लाखसम्मको फाइदा हुने किसानको अनुभव
तृप्ति शाही

बैतडी — बैतडीमा मौरीपालन व्यवसायबाट कृषकहरू मनग्य आम्दानी गर्दै आएका छन् । जिल्लामा आधुनिक र परम्परागत मौरीपालन व्यवसाय गरिरहेका किसानहरूको राम्रो कमाइ हुने गरेको हो ।

दशरथचन्द नगरपालिका–५ पल्लाचौडालीका वासुदेव भट्टले २०५९ बाट मौरीपालन गर्न सुरु गरेका थिए । १ घारबाट मौरी पाल्न सुरु गरेका उनीसँग अहिले ३ सय हाराहारीमा मौरीका घार छन् । उनी महसँगै मौरीको घार पनि बेच्छन् ।

मौरीपालनबाट हुने आम्दानीमा सन्तुष्ट रहेका भट्टले भने, ‘लगानी कम लाग्ने र आम्दानी धेरै हुने व्यवसाय हो यो ।’ घर खर्च गरेर वार्षिक ८ लाख बढी बचत हुने गरेको उनले बताए । धेरै मेहनत पनि गर्न नपर्ने व्यवसायबाट यति आम्दानी हुनु भनेको आफूहरूका लागि धेरै सहज काम भएको उनको भनाइ थियो ।

सोही ठाउँका सुदर्शन लेखकले मौरी पालन व्यवसाय गर्न थालेको २० वर्ष भयो । यो अवधिमा धेरै राम्रो कमाइ भएको उनले बताए । सुरुमा १ घारबाटै मौरीपालन सुरु गरेका उनीसँग अहिले १ सय घार मौरी छन् । खटिएर गर्न सक्ने हो भने मौरीपालन व्यवसायमा राम्रो भएको उनको अनुभव छ । सबै खर्च काटेर वार्षिक ४ देखि ६ लाखसम्मको फाइदा हुने गरेको उनले बताए । लगानी थोरै भए पनि आम्दानी धेरै हुने भएकाले मौरीपालन व्यवसायबाट किसानहरू खुसी रहेको उनको भनाइ थियो ।

गाउँमा प्रशस्त चिउरीका रूखहरू भएकाले कृषकलाई चरनको पनि समस्या छैन । उनीहरूले मौरी चराउनकै लागि गाउॅबाट अन्त लैजानुपर्ने अवस्था छैन । कृषक भट्टले भने, ‘गाउँ छोडेर धेरै मान्छे तराई झरेपछि गाउॅमा जंगल विस्तार भएको छ । मौरीका लागि उपयुक्त बोटबिरुवाहरू गाउँमै छन् । त्यसैले चरनका लागि समस्या छैन ।’ आफूहरूले यो वर्ष ३३ सय बोट चिउरीका वृक्षरोपण गरेको पनि उनले बताए । अहिले यो व्यवसायबाट आम्दानी राम्रो भएपछि गाउँमा एक सहकारी नै दर्ता गरेर मौरीपालन व्यवसाय सुरु गरेको उनले बताए । ४ सय ६८ जना सदस्य आबद्ध रहेको सहकारीका ४ सय कृषकले मौरीपालन व्यवसाय सुरु गरेका उनले बताए ।

मौरीपालन गरिरहेका सबै कृषकहरूले राम्रो आम्दानी गरिरहेका कृिष ज्ञान केन्द्र बैतडीले जनाएको छ । जिल्लामा ३ हजार ७५० आधुनिक मौरी घारहरू छन् । परम्परागत मुडे र खोपे घारहरू ८ हजार जति छन् । २३ सय कृषकहरूले परम्परागत रूपले मौरीपालन व्यवसाय गरिरहेका छन् । ४ सयले आधुनिक रुपमा व्यवसाय गरिरहेको कृषि ज्ञान केन्द्रको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।

वार्षिक ४० टन परम्परागत घारबाट र २७ टन आधुनिक घारबाट मह उत्पादन हुने गरेको कृषि ज्ञान केन्द्र बैतडीका प्रमुख दिलबहादुर सिंहले बताए । ६५ देखि ७० टनसम्म जिल्लामा एक वर्षमा मह उत्पादन हुने गरेको उनले बताए । प्रतिकेजी १ हजारको दरले मह बिक्री हुने गरेको भन्दै उनले भने, ‘मह खपतका लागि समस्या भने छैन । उत्पादन भएको महभन्दा माग बढी नै हुने गरेको छ । मूल्य पनि राम्रो भएकोले कृषकहरूले आम्दानी मनग्य गरिरहेका छन् ।’

जिल्लाको दशरथचन्द नगरपालिकाको सदरमुकाम आसपासको क्षेत्र, दोगडाकेदार गाउँपालिका र सिगास गाउँपालिकाको ढुंगाड क्षेत्रमा कृषकहरूले मौरीपालन व्यवसाय बढी गरिरहेका छन् । मौरीपालन व्यवसायतर्फ किसानहरू आकर्षित पनि भएको ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन १०, २०७८ ११:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एकीकृत बस्ती सुनसान

केदार शिवाकोटी

दोलखा — भीमेश्वर नगरपालिका—१ पानीपोखरी पुग्नेलाई राता जस्तापाताले सिँगारिएका एकनास घरहरूले लोभ्याउँछ । आकर्षक देखिने पानीपोखरी बस्ती जिल्लाको पहिलो एकीकृत नमुना बस्ती हो । त्यहाँ पुगेर धेरैले तस्बिर खिच्ने र घुम्ने गर्छन् । बस्ती पुग्ने धेरैको एउटै प्रश्न हुन्छ, किन सुनसान ?

भूकम्पले जमिन चिरिएर थातथलोमा बस्न अयोग्य भएपछि राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले पहिलो पटक एकीकृत नमुना बस्तीको अवधारणा ल्यायो । सीमान्तकृत थामी समुदायका लागि बस्ती स्थानान्तरण गरेर चिटिक्क परेको एकीकृत नमुना बस्ती बन्यो । तर यहाँ भूकम्पपीडित बस्दैनन् । उनीहरू पुरानै चिरिएको जोखिमयुक्त थातथलोमा बसिरहेका छन् । एकीकृत बस्तीका अधिकांश घरमा ताला लागेको छ ।

सुरुमा ८४ परिवारका लागि आवास बनाइने भनिएको थियो । निर्माणमा ढिलाइ भयो, घर पनि ५५ परिवारका लागि मात्र बन्यो । दुई घर दलित समुदाय रहेको उक्त बस्तीमा अन्य सबै थामी समुदायका छन् । नमुना बस्तीमा हाल ८ परिवारमात्रै बस्ने गरेका स्थानीय भोला थामीले बताए । ‘अरू उतै खेतीपाती गरेर बसेका छन्, दसैंमा आउँछन् होला ।’ ठूलो पानी पर्‍यो भने राति बास बस्न आउने गरेका छन् । ‘रोजगारी छैन, भएको खेतीपाती बस्तुभाउ सबै उतै छ,’ उनले सुनाए, ‘ढिलो बस्ती बनेकाले कतिले उतै पनि घर बनाएका छन् ।’

पानीपोखरी एकीकृत बस्तीबाट बोसिम्पा पुग्न ४५ मिनेट लाग्छ । एकीकृत बस्तीका सबैलाई सरकारले लालपुर्जासमेत बनाइदिएको छ । १० वर्षसम्म उक्त बस्तीमा बनेका घर बेचबिखन गर्न नपाउने सर्तमा बस्ती स्थानान्तरण भएको हो । ६ वर्ष बित्दासमेत बस्ती अझै पूरा हुन सकेको छैन । अधिकांशका घर बने पनि ढोका, खापा, झ्याल हालिएको छैन, जसका कारण स्थानीय बस्तीमा आउन नसकेको भक्तबहादुर थामीले बताए । ‘३ लाखमा घर बन्छ भने, तर सबैको घर १० लाख रुपैयाँभन्दा कममा बनेन,’ उनले गुनासो गरे, ‘बस्तीका सबै ऋणमा डुबेका छन्, छानामात्रै छाएको घरमा कसरी बस्न सकिन्छ ?’ घर बनाउन प्राधिकरणले ३ लाख र नगरपालिकाले ३० हजार रुपैयाँ दिएको थियो । अपुग रकम स्थानीयले नै हालेका हुन् ।

दक्ष कामदार र प्राविधिकहरू नआएपछि स्थानीयले अर्मपर्ममा काम गरेर आफ्नो घर निर्माण गरेका ज्ञानकृष्ण थामीले बताए । ‘अर्मपर्ममा बस्तीका घर बनायौं,’ उनले भने, ‘बस्ती बन्न समय लाग्छ, आर्थिक अभावले झन् समस्या परेको छ ।’

एकीकृत बस्ती बन्ने भनेपछि खुबै हौसिएका उनी घर बनाउँदा ऋण लागेपछि निराश बनेका छन् । जग्गा सम्याउनेदेखि भेल तर्काउन नालालगायतका एकीकृत बस्ती आकर्षण बनाउन बगैंचासहितका संरचना बनेका छन् ।

जिल्ला कार्यान्वयन इकाइ आवास तथा अनुदान व्यवस्थापनका प्राविधिक रामशरण न्यौपानेले भने एकीकृत बस्तीको काम सकिएको बताए । अधिकांश स्थानीयलाई थातथलो नै प्यारो लागेकाले बस्तीमा नआएको उनको भनाइ छ ।

‘हामीले बस्तीका सबै संरचना तयार पारिदिएका छौं,’ उनले भने, ‘रोजगारी र खेतीपातीकै लागि थातथलोमै बस्ने गर्दा बस्ती सुनसान छ ।’ नमुना बस्तीमा सडक, विद्युत्, खानेपानी, बालउद्यानलगायतका पूर्वाधार बनेका छन् । नजिकै विद्यालय र स्वास्थ्य चौकीसमेत छन् ।

प्रकाशित : आश्विन १०, २०७८ ११:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×