वायु प्रदूषणले बिरामी बढे- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

वायु प्रदूषणले बिरामी बढे

‘राति झ्याल–ढोका लगाएर सुत्यो भने सास फेर्न सकिँदैन, झ्याल–ढोका बन्द नगरे कोठा धूलैधूलोले भरिन्छ’
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — आकाशमा धूलोजन्य तुवाँलो बाक्लिदै गएपछि चैत दोस्रो सातादेखि बझाङमा राम्रोसँग घाम लागेको छैन । बाक्लो धूलो र तुवाँलोका कारण स्थानीयमा श्वासप्रश्वासलगायत विभिन्न स्वास्थ्य समस्या देखिन थालेको छ । भिजिविलिटी कम हुँदै गएका कारण हवाई यातायात पनि बन्द भएको छ ।

बझाङ सदरमुकाम चैनपुरको आकाशमा देखिएको बाक्लो तुवाँलो। तस्बिर : वसन्तप्रताप सिंह/कान्तिपुर

‘यत्रो उमेर भयो, यति बाक्लो तुँवालो लागेको कहिल्यै देखिनँ’ जयपृथ्वी नगरपालिका– १, कैलासका ७८ वर्षीय भिकु खड्काले भने, ‘दिउँसै रात परेजस्तो हुन थालेको छ । यसरी तुवाँलो लाग्छ होला भनेर मैले त सोचेको पनि थिइनँ ।’ उनले २०५४/०५५ सालतिर ठूलो खडेरी पर्दा आकाशमा बाक्लो तुवाँलो लागेको सम्झना भए पनि अहिलेको अवस्थाको जस्तो नभएको बताए । ‘त्यतिबेला बिहानतिर तुवाँलोले घाम मधुरो देखिए पनि दिउँसो झलमल्ल भैहाल्थ्यो । अहिले त हड (शरीरमा) घाम नलागेकै दुई हप्ताभन्दा बढी भैसक्यो’ उनले भने ‘राति झ्याल–ढोका लगाएर सुत्यो भने सास फेर्न सकिँदैन । झ्याल–ढोका बन्द नगरे भने कोठा धूलैधूलो भरिन्छ ।’

बाक्लो तुवाँलोका कणहरू घरका कोठाभित्र पनि पस्ने भएकाले पानी र खानेकुराको भाँडामा पनि धूलो जम्ने गरेको र घरभित्र राखिएका लत्ताकपडा र सामानहरूमा पनि धूलो जम्न थालेको छ । ‘पानी र खानेकुरा छोप्न बिर्सियो भने एकै छिनमा एक तह धूलो जमिसकेको हुन्छ । झ्याल–ढोका राम्रोसँग बन्द नगर्दा कोठाभरि धूलैधूलो हुन्छ । यस्तो त कहिले देखेकी थिइनँ’ जयपृथ्वी नगरपालिकाकी लक्ष्मी खड्काले भनिन् ।

स्वस्थ मानिसलाई राति सुत्दा पनि उकुसमुकस भएर सास फेर्न गाह्रो हुने, खोकी लाग्ने, आँखा, नाक र घाँटी पोल्ने, खर्खराउनेजस्ता समस्या भैरहेको स्थानीयले बताउन थालेका छन् । तुवाँलोले बाक्लिँदै जान थालेपछि विभिन्न समस्या लिएर स्वास्थ संस्थामा पुग्नेहरूको भीड पनि बढ्न थालेको स्वास्थ्यकर्मीहरूले बताएका छन् । ‘अहिले श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या लिएर आउनेको संख्या पहिलाको भन्दा दोब्बर छ,’ कैलास स्वास्थ्य चौकीका इन्चार्ज कमलराज जोशीले भने ‘बालबालिका र बृद्धबृद्धाहरूलाई त झन बढी जोखिम छ । निमोनिया र दमका रोगीहरू पनि बढिरहेका छन् । यो सबैको कारण वायु प्रदूषण नै हो ।’ उनले चैत पहिलो हप्तासम्म यस्ता समस्या लिएर आउनेहरू दैनिक चार पाँच जनाको हाराहारी हुने गरेकोमा दोस्रो हप्तादेखि २० जनाभन्दा माथि हुने गरेको बताए ।

धूलो र तुवाँलोको कारण जिल्ला अस्पताललगायत जिल्लाभरिका सबै स्वास्थ्य संस्थाहरूमा श्वासप्रश्वास, आँखा र छालासम्बन्धी बिरामीको संख्या एक्कासि बढ्न थालेको जिल्ला अस्पताल बझाङले जनाएको छ । वायुमण्डलमा प्रदूषित हुँदा रुघाखोकीलगायत घाँटी र फोक्सोको संक्रमण बढेका बिरामीहरू साविकभन्दा २५ प्रतिशतले बढिरहेको जिल्ला अस्पताल बझाङका प्रमुख डाक्टर सन्दीप ओखेडाले बताए । यस्तै आँखा चिलाउने, रातो हुने, आँसु आउने र आँखामा विभिन्न खालका संक्रमण भएका बिरामीको संख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको उनले जानकारी दिए । तुवाँलोकै कारण छाला चिलाउने, रातो हुने, एलर्जी हुने खालका बिरामी पनि बढिरहेको उनको भनाइ छ ।

वायु प्रदूषणको जोखिमबाट बच्न सकभर घरबाट बाहिर ननिस्किने, निस्कनैपर्दा मास्क र चस्मा प्रयोग गर्ने, जीउ ढाकिने खालको लुगा लगाउनुपर्ने उनको सुझाव छ । यस्तो अवस्थामा हावामा अक्सिजनको मात्रा कम हुने हुनाले हुरी चलेको अवस्थामा बाहेक झ्याल–ढोका बन्द नगर्न उनले सुझाए । विभिन्न ठाउँमा लागेको डढेलोका कारण वायुमण्डल नराम्ररी प्रभावित भएको र जोडले हावा नचल्दा र पानी नपर्दा धूवाँ र फोहोरका कणहरू घनीभूत रुपमा जम्मा भएका कारण बाक्लो तुवाँलो लागेको जानकारहरू बताउँछन् ।

उडान बन्द

तुवाँलोले आकाश ढाकेपछि हवाई सेवा पनि बन्द भएको छ । हवाई सेवा बन्द हुँदा जिल्लामा उपचार हुन नसकेर जिल्लाबाहिर रिफर गरिएका गम्भीर प्रकृतिका बिरामीहरूलाई बढी समस्या भएको छ ।

भीएफआर (आँखाले हेरेको भरमा गरिने उडान) प्रणालीबाट नियमित उडान गरिरहेको एक मात्रै कम्पनी समिट एयरले मौसमकै कारण नियमित उडान भर्न नसकेको जनाएको छ । भिजिविलिटी (नाङ्गो आँखाले देखिने क्षेत्रको दायरा) कम हुँदै गएका कारण विमान उडान र अवतरण गर्न कठिन भएकाले नियमित उडानहरू रद्द भैरहेको बझाङ विमानस्थल प्रमुख एयर ट्राफिक कन्ट्रोलर महेन्द्र सिंहले बताए ।

‘भीएफआर फ्लाइटका लागि कम्तीमा पनि ५ किलोमिटर सराउन्डिङ भिजिबिलिटी आवश्यक हुन्छ तर बाक्लो तुवाँलोका कारण भिजिबिलिटी १५ सय मिटरभन्दा पनि कम छ’ उनले भने ‘यस्तो अवस्थामा उडान गर्न नमिल्ने भएकाले मौसम सफा नहुन्जेल विमानस्थल नखोल्ने निर्णय गरेका छौ ।’ उनले उडान भर्नका लागि जहाजहरू तयारी अवस्थामा रहेकोले मौसममा सुधार हुनेबित्तिकै नियमित उडान हुने बताए ।

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७८ १२:१७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कुञ्चा सर्न बाटोकै समस्या

मनोज बडू

दार्चुला — ब्यास गाउँपालिका–१ छाङरु र तिंकर थातथलो भई बर्सेनि चिसो छल्न बेंसी झरेका ब्यासी सौका समुदायको कुञ्चा (बसाइसराइ) सर्ने समय सुरु भएको छ । तर, पुर्ख्यौली गाउँ पुग्न भने अझै बाटोको समस्या छ ।

ब्यास गाउँपालिका–६ मा बाटो मर्मत गर्दै कामदार । तस्बिर : मनोज बडू/कान्तिपुर

हिमाली गाउँमा चिसो मौसममा बस्न नसकिने हुनाले यहाँका स्थानीय हिउँदका ६ महिना बेंसी झर्छन् । गर्मीयामको सुरु भएसंँगै वैशाख पहिलो सातादेखि उच्च लेकाली भेगको छाङरु र तिंकरका बस्ती फर्कने गर्छन् । परम्परादेखि चल्दै आएको लेक र बेशीको बसाइसराइलाई सौका समुदाय ‘कुञ्चा सर्ने’ भन्छन् ।

दार्चुला सदरमुकामबाट व्यासतर्फ जान उनीहरूले प्रयोग गर्ने घारेटो बाटोको तीन ठाउँमा समस्या छ । बर्सेनि यो बाटोमा सरकारको विभिन्न निकायले लगानी गर्दै आए पनि कुञ्चा आउने जाने समयमा सधैंजसो अवरुद्ध हुने गरेको स्थानीय बताउँछन् । ‘थातथलो कुञ्चा लैजाने समय भइसक्यो, गाउँ जाने बाटोको समस्या छ’ तिंकरका स्थानीय दानसिंह तिंकरीले भने, ‘बाटोको लागि सरकारले बर्सेनि खर्च गरेको हुन्छ । ब्यासीहरूले आउनेजाने बेलामा १५/१६ बर्षदेखि बाटोको समस्याले पिरोल्ने गरेकोछ ।’

गत वर्ष ब्यासको घोरेटो बाटो मर्मत र पुनर्निमाणमा तीनै तहका सरकारले करिब डेढ करोड बजेट खर्च गरेको छ । तर, कुञ्चा लैजान भने सेनाले हालै निर्माण सम्पन्न गरेको घोरेटो बाटोबाहेक तम्बाकु, बयलीधार र बुँदीको पहिरोले तीन ठाउँमा आउजाउ गर्न अझ समस्या रहेको उनले बताए ।

केन्द्र सरकारमार्फत सेनाले १ करोड ८ लाख, सुदूरपश्चिम सरकारको ३० लाख र ब्यास गाउँपालिकाको १६ लाख घोरेटो बाटो मर्मत र पुनर्निर्माणमा बजेट खर्च गरिएको छ । भारतले महाकाली किनारै किनार लिपुलेक सडक निर्माणका कारण ब्यासको घोरेटो बाटो भत्केको स्थानीयको भनाई छ । दुम्लिङ्देखि घाटीबगडसम्म ब्यास गाउँपालिकाले बाटो मर्मत र निर्माण कार्यमा बर्षेनी बजेट विनियोजन गरेर खर्च गर्दै आएको छ । गत बर्षबाट ब्यास जान रित्तो मानिसलाई हिड्ने सक्ने अवस्थाको बाटो बनेको छ । जनावर र भारी बोकेर हिड्न समस्या रहेको तिंकरीको भनाई छ । उनले भने, ‘ब्यास जान अधिकांश ठाउँमा भिरको बाटो छ । भिरमा बोकेको भारी पहाडमा ठोक्किने समस्या छ । केही ठाउँमा जनावरको भारि खोलेर मानिसले बोकेर मात्र लैजानुपर्ने अवस्था छ ।

मानिसहरूलाई भारि बोक्दा जोखिम मोलेर हिड्नुपर्छ ।’ ब्यास घोरेटो बाटो महाकालीको कटान र पहिरोले बर्षेनी अवरुद्ध हुने गरेको छ । यो बाटोमा उपभोक्ता समितिमार्फत काम गरिदै आएको हुनाले कमसल सामान र अनुगमनको पाटो फितलो हुँदा बजेटको सही सदुपयोग हुन नसकेको स्थानीय दिपेन्द्र ऐतवालको भनाई छ । उनले भने, ‘यो बाटो निर्माण गर्न ठेकेदार प्रयोग गर्नुपर्ने र ठेकेदार पनि ब्यास बाहिरको हुनुपर्छ ।’ चैतपछि ३ हजार मिटरभन्दा माथिको उचाईमा बस्ने पशुचौपाया बाटोको समस्याका कारण उच्च लेकाली क्षेत्रमा जान पाएका छैनन् ।

मंसिरमा वेशी झरेका ब्यासका पशुपौचायाहरू वैशाख पहिलो हप्ताभित्र ब्यास पुगिसक्ने भए पनि कुञ्चा सर्न नपाउँदा वेशीमा गर्मीले पशुचौपायालाई समस्या भएको छ । सदरमुकाम खलंगामा गर्मी बढेसँगै चिसोमा बस्ने पशुचौपाया, चौरी झुपु, घोडा खच्चड गाई भैसी समस्यामा परेको स्थानीय बताउँछन् । १०/१२ डिग्री तापक्रममा बस्ने जनावर ३०/३२ डिग्रीमा बस्नुपर्दा गर्मि सहन नसकेर केहीले महाकाली किनारको छाया पर्ने ठाउँमा राख्ने गरेको स्थानीय चन्द्रसिंह बुढाथोकीले बताए ।

यसपालि वेशीमा वैशाख सुरुमै धेरै गर्मी बढेको छ । यस गर्मीले हिमालमा बस्ने चौरीगाई लगायतका बाक्लो रौ भएका जनावरलाई यहाको गर्मी सहनै मुस्किल हुने गरेको छ । गर्मि बढ्दै गए एक/दुई दिनमै धेरैका चिसोमा बस्ने जनावर खतरा बढेको ब्यासका स्थानीयको भनाई छ । एक हप्तादेखि गर्मि धेरै बढेको हुनाले जनावर नै मर्ने स्थिति नजिक पुगिसकेको हुनाले स्थानीय चिन्चित हुन थालेका छन्।

सौका समुदायको परम्परादेखि वेशी–हिमाल बसाइसराइ यिनै जनावरहरूको सहायताले चलेको हो । सौकाहरूले अन्य बस्तुभाउ पाल्ने गरेको पनि हिमाल वारपार व्यापारका लागि झुप्पु, चौरीगाईबाट ढुवानी गराउने बुढाथोकीको भनाई छ । ब्यास बसाई सर्दा कुञ्चासँगै सौका समुदायले वेशीबाट सामान लगेर चीनको ताक्लाकोट बजारमा विक्री गर्ने र वेशी फर्कदा उताबाट सामान ल्याएर व्यापार गर्ने गरेका छन् ।

दार्चुलाका सौका समुदाय परम्परागत रुपमा बर्षको न्यानोका ६ महिना ब्यास र चिसोका ६ महिना वेशी खलंगामा बसोबास गर्दै आएका छन । वेशी हिमाल बसाई सर्नलाई स्थानीयमा कुञ्चा सार्ने भनिन्छ । द्वन्द्वकाल अघिसम्म नेपालकै बाटो आवतजावत गर्न मिल्ने भएपनि त्यसयता बाटो मर्मत नहूँदा समस्या छ । कुञ्चा सार्ने भरपर्दो बाटो नहुँदा स्थानीय भारतको बाटो प्रयोग गरी आवतजावत गर्दै आएका छन् । शुक्रबार भारतीय बाटो हुदै छाङरु एक परिवार कुञ्चा थातथलोका लागि हिंडेको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७८ १२:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×