भीरको घाँसले ज्यानकै जोखिम

वसन्तप्रताप सिंह, तृप्ति शाही

(बझाङ) र (बैतडी) — गत चैतमा बझाङको बित्थडचिर–१ भन्नेगडाका हरिस बोहराले पत्नी डम्मरालाई गुमाए । छिमेकी जिल्ला बैतडीको बाँगासल्ला भीरमा घाँस काट्दाकाट्दै चिप्लिएर १९ वर्षीया डम्मराको मृत्यु भयो । एकातिर पत्नी वियोग, अर्कातरि २६ महिने छोरा हुर्काउन  उनलाई अहिले ठूलो पीर छ ।  

ZenTravel

Meroghar

भीरमा घाँस काट्ने क्रममा लडेर ज्यान गुमाउने परिवारकी तेस्री महिला हुन् डम्मरा । त्यही भीरबाट लडेर ०६० सालमा हरिसकी आमा रत्नादेवी र ०७१ मा भाउजू देवीको मृत्यु भएको थियो । उक्त भीर र आसपास क्षेत्रमा पाँच वर्षयता वित्थडचिर र बझाङको चौखामका गरी १७ जनाभन्दा बढीले ज्यान गुमाइसकेको वित्थडचिर गाउँपालिका उपाध्यक्ष जानकी बोहराले बताइन् ।

‘घाँस काट्ने क्रममा एक/दुई जना नमरेको कुनै वर्ष छैन,’ उनले भनिन्, ‘कुनै–कुनै महिना त त्यही भीरबाट खसेर मर्नेको संख्या तीन–चार जनासम्म पुग्छ ।’ बझाङ सदरमुकाम चैनपुरसँगै जोडिएको पानकोटको भीरबाट लडेर ज्यान गुमाउनेको संख्या पनि उस्तै छ । ‘१८ वर्षमा पानकोटको भीरबाट २३ जना लडेर मरिसके,’ हेमन्तवाडाकी सुशीला खड्काले भनिन् ।

बझाङ र बैतडीमा घाँससँग ज्यान साट्नेहरूको संख्या योभन्दा कहालीलाग्दो छ । जुनसुकै गाउँमा गए पनि घाँसकै कारण दुई–चार जनाको मृत्यु नभएको कहीँ भेटिँदैन । असोजमा मात्र बझाङमा ४ र बैतडीमा ३ जनाले ज्यान गुमाइसके । बझाङमा ३ वर्षयता घाँस काट्ने क्रममा मृत्यु हुनेको संख्या ४१ छ । यिनमा ६ जना पुरुष र ३५ जना महिला छन् ।

घाँस काट्ने क्रममा भीर र रूखबाट लडेर मृत्यु भएकाको सबै अभिलेख प्रहरी कार्यालयमा नआउने भएकाले संख्या अझै बढी हुन सक्ने प्रहरी अधिकृतहरूको भनाइ छ । बझाङका डीएसपी गणेश बम भन्छन्, ‘यसरी मृत्यु भएका अधिकांशका परिवारले प्रहरीलाई खबर नै गर्दैनन् । आफ्नै तरिकाले गाउँमै दाहसंस्कार गर्ने भएकाले यकिन संख्या भन्न गाह्रो छ ।’ यसरी दुर्घटनामा परेकाहरूको पोस्टमार्टम नै नगरी दाहसंस्कार गरिने भएकाले सबै घटनाहरू दर्ता नहुने बैतडीका डीएसपी डिल्ली नारायण पाण्डेय बताउँछन् ।

घाँस काट्न गएकी श्रीमतीको लडेर ज्यान गएपछि ६ वर्षमुनिका ३ छोराछोरी हुर्काइरहेका जयपृथ्वी नगरपालिकाको कैलाशका पुड्के खड्काले भने, ‘गाइवस्तु नपालौं भने पनि भएन । सजिलो ठाउँमा घाँंस पाइँदैन । घाँसकै लागि सालिन्दा ३/४ जनाले ज्यान गुमाइरहेका हुन्छन् ।’ लुल्लुरेडाँडामा घाँस काट्ने क्रममा उनकी श्रीमती किडीको लडेर मृत्यु भएको थियो । उक्त भीरबाट खसेर २ वर्षयता गाउँका ६ जनाले ज्यान गुमाइसकेको उनले बताए ।

सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाका बासिन्दा कृषि र पशुपालनमा निर्भर छन् । अधिकांशका गोठमा एक हल गोरु र एक दुहुनो गाई वा भैंसी हुन्छ । घाँस सहजै पाइँदैन । महिलाले भीर भीर घाँसका लागि ज्यान जोखिममा पार्नै पर्ने बाध्यता रहेको बैतडीको पञ्चेश्वर गाउँपालिकाकी कौशिल्या भण्डारी बताउँछिन् ।

‘महिलाको लागि सबैभन्दा ज्यानको जोखिम हुने भनेको गर्भवती र सुत्केरी बेलामा हो, त्यस्ता बेला पनि घाँस काट्न जानै परेको छ,’ अधिकारकर्मी उमा केसी भन्छिन् । घाँस खेतीका लागि वर्सेनी कार्यक्रम आएपनि प्रभावकारी हुन नसकेको भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशुसेवा विज्ञ केन्द्रका प्रमुख पशुपति नाथले बताए ।


प्रकाशित : कार्तिक ३, २०७६ १०:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

मिल्यो भूमि बाँडफाँट

हरि गौतम

(रुकुमपूर्व) — मुलुकमा ७५ जिल्ला हुनुअगावै सुरु भएको सीमा विवाद बल्ल समाधान भएको छ । नेपालमा ३६ जिल्ला हुँदादेखिको सीमासम्बन्धी विवाद अहिले साबिक रुकुम प्रदेश ५ र कर्णाली प्रदेशमा विभाजित भएपछि समाधान भएको हो । 

साबिकका पाल्पा र सल्यान जिल्लाबीच सीमा विवाद सुरु भएको थियो । सार्वजनिकलाई व्यक्तिगत बनाउने प्रयास भएपछि दुवै जिल्लाले उक्त जग्गा सार्वजनिक भएको र आफ्नो क्षेत्रभित्र पर्ने दाबी गर्दै आएका थिए । उक्त विवाद ३६ जिल्ला हुँदा सुरु भएको थियो । जिल्लाको संख्या ७५ भएपछि विवादित जमिन साबिक रुकुम जिल्लामा परेको थियो । तत्कालीन राजा महेन्द्रले ०१८ सालमा नेपालका ३६ जिल्लालाई बढाएर ७५ घोषणा गरेका थिए ।

रुकुम जिल्लाका साबिक शोभा र साँख गाविसबाट सीमा विवाद सुरु भएको हो । एउटै जिल्ला भएपछि विवाद उत्कर्षमा नपुगे पनि उक्त क्षेत्र ‘झ’मै थियो । स्थानीय तहको निर्वाचन र साबिक रुकुम दुई जिल्ला बनेपछि उक्त विवाद फेरि सतहमा आयो । उक्त क्षेत्र रुकुम पूर्वको सिस्ने गाउँपालिका–६, रुकुम पश्चिमको मुसीकोट नगरपालिका–८ मा रहेको छ । गाउँ, टोल, वडा, जिल्लामात्र नभई प्रदेशको सीमा भएपछि विवाद बढ्दै गएको हो ।

दुवै जिल्ला, स्थानीय तह, वडा, गाउँ तथा टोलका बासिन्दाको छलफलले उक्त विवाद समाधान गरेको छ । सिस्ने गाउँपालिका–६, खोपीचारमा दुवै जिल्लाका प्रतिनिधिले विवादका विषयमा छलफल गरेका थिए । छलफलपछि उक्त ठाउँलाई आधा–आधा बनाएर सीमा निर्धारण गरिएको छ । ‘झ’ रहेको भनिएको उक्त क्षेत्र प्रदेश ५ को रुकुम पूर्वतिर ९५ मिटर र कर्णाली प्रदेशको रुकुम पश्चिमतिर ९५ मिटर बाँडफाँट गरिएको छ । दुवै जिल्लाका नापी कार्यालयका प्राविधिकले कीला ठोकेर सीमा निर्धारण गरेका हुन् ।

‘दुवै प्रदेशमा पर्ने जिल्लाका प्रतिनिधिबीचको छलफलले लामो समयदेखिको विवाद समाधान गरेको छ,’ जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख गजेन्द्रबहादुर ओलीले भने, ‘उक्त क्षेत्रको दूरी नापेर बराबर गरी साँध सीमा निर्धारण भएको छ ।’ सीमा विवादकै कारण गाउँदेखि स्थानीय सरकारसम्मको तिक्तता बढ्दै गएपछि विवाद समाधानका लागि छलफल थालिएको उनले बताए ।

दुवै जिल्लाका प्रतिनिधि विवादित क्षेत्र आधा बनाउन तयार भएपछि सीमा विवाद समाप्त भएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी मोहनप्रसाद अर्यालले बताए । दुवै प्रदेश र जिल्ला स्तरीय टोलीबीचको नीतिगत सहमतिअनुसार सीमा विवाद समाप्त भएको उनले बताए । स्थानीय तह सक्रिय भएपछि सीमा विवाद बल्झिएको थियो । दुवै स्थानीय तहले एकले अर्कालाई सीमा मिचेको आरोप लगाउँदै आएका थिए ।

प्रकाशित : कार्तिक ३, २०७६ १०:५४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×