धन कमाउन बिदेसिए, फर्किन पाएनन्- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार

धन कमाउन बिदेसिए, फर्किन पाएनन्

प्रदेशका ६० प्रतिशत युवा रोजगारीका लागि भारत र तेस्रो मुलुकमा
गत वर्ष मात्रै ४० कामदारको मृत्यु
चाँदनी कठायत

वीरेन्द्रनगर — सात वर्षअघि मलेसिया पुगेका लेकबेंसी–१ लेखफर्साका बमबहादुर खड्का दसैंमा घर आउने तयारीमा थिए । लामो समयदेखि तलब रोकेको कम्पनीले दसैं मनाउन बिदा पनि दिइसकेको थियो । तर गत जुलाई २३ मा उनलाई कोरोना संक्रमण भयो ।

गम्भीर अवस्थाका खड्कालाई कम्पनीले अस्पताल लैजान वास्ता नगरेपछि ५० वर्षीय उनले होम आइसोलेसनमै ज्यान गुमाए । ‘समयमै उपचार पाएको भए बुबा बाँच्नुहुन्थ्यो,’ छोरा भरत खड्काले भने, ‘पहिले नै घर पठाइदिएको भए पनि बुबाले यस्तो स्थितिको सामना गर्नुपर्थेन ।’

धन कमाएर परिवारलाई खुसी दिने आसमा परदेसिएका धेरै नेपाली परिबन्धमा परी विदेशी भूमिमै मृत्युवरण गर्न बाध्य छन् । ६ वर्षअघि घरमा वृद्ध रोगी बुबाआमा, २ छोरा र श्रीमती छाडेर मलेसिया गएका सुर्खेतका ३६ वर्षीय हस्तबहादुर थापाले आफू सुत्ने कोठामै आत्महत्या गरे । उनका भिनाजु झकबहादुर रजालीका अनुसार कोरोना संक्रमित भएपछि उनी मानसिक तनावमा थिए । आफूसँगै काम गर्ने साथीको कोरोना संक्रमणका कारण मृत्यु भएपछि उनको मनमा आफू पनि मर्छु कि भन्ने डर पैदा भयो । अन्ततः उनले गत भदौ ११ मा झुन्डिएर आत्महत्या गरे । ‘बुबाआमा निकै बिरामी हुनुहुन्छ,’ भिनाजु रजालीले भने, ‘छोरा घर फर्किएपछि उसकै मुख हेर्ने धोको भएको सुनाइरहनुहुन्थ्यो तर उनी आएनन्, मृत्युको खबर मात्रै आयो ।’

सल्यानका उदीराम विकको गत वर्ष माघमा दुर्घटनामा परी साउदी अरबमा मृत्यु भयो । ६ वर्षअघि कामको सिलसिलामा साउदी पुगेका उनको मृत्यु के कारणले भयो भन्ने खुल्न सकेको छैन । अघिल्लो दिन कामबाट फर्किएर सुतेका ३३ वर्षीय उनी बिहान कोठामा मृत अवस्थामा फेला परे । विकले घरमा जन्मिएको नयाँ सन्तानको अनुहारसमेत हेर्न पाएनन् । मृत्यु भएको ४ महिनापछि उनको शव नेपाल आयो । श्रीमान्को मृत्युले विक्षिप्त बनेकी मुनाको पनि एक महिनापछि मृत्यु भयो । ‘यस्तो वज्रपात त कसैलाई नपरोस्,’ उनका आफन्त तुलाराम परियारले भने, ‘आफ्नै देशमा कमाइ गरी खाने ठाउँ सरकारले बनाइदिए मेरो भाइजस्ताले विदेशमै ज्यान गुमाउन पर्थेन ।’ हरेक दिन विदेशमा मृत्यु भएको खबर सुनिरहँदा पनि सरकारले स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्न ठोस कदम नचालेको उनको गुनासो छ ।

यही सूचीमा पर्छन्, दैलेखको चामुण्डाबिन्द्रासैनी–६ का ३३ वर्षीय हिमबहादुर शाही । छोराछोरीलाई राम्रो शिक्षा दिने र परिवारलाई सुख दिने सपना बोकेर मलेसिया गएका उनी पनि कहिल्यै नफर्किने गरी टाढा भए । शाहीले बेलाबेलामा श्रीमती र छोराहरूसँग फोनमा कुराकानी गरिरहन्थे । गत वर्ष असोज २३ मा बिहान श्रीमती लक्ष्मीसँग फोनमा कुरा गर्दा व्यस्त र तनावमा भएको बताएका उनको फोन केही घण्टामै अफ भयो । भोलिपल्ट नै परिवारले उनको मृत्युको खबर पाए । ‘घर त फर्किनुभयो तर प्राण त्यागेर काठको बाकसमा आउनुभयो,’ भक्कानिँदै लक्ष्मीले भनिन्, ‘आफ्नै ठाउँमा राम्रो काम भएको भए विदेशिनु पनि पर्थेन, अकालमै ज्यान पनि गुम्ने थिएन ।’

स्वदेशमा रोजगारी नहुँदा कर्णालीका ६० प्रतिशत युवा भारत तथा तेस्रो मुलुकमा छन् । तर रोग, दुर्घटना, आत्महत्यालगायत कारण केहीको परदेशमै ज्यान गइरहेको छ । वैदेशिक रोजगार बोर्डका अनुसार आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा ७ सय ५५, २०७४/७५ मा ८ सय २२ र २०७५/७६ मा ७ सय ५३ नेपालीले विभिन्न देशमा ज्यान गुमाएका छन् । गत वर्ष कर्णालीका ४० जनाको विभिन्न देशमा मृत्यु भएको थियो । जसअनुसार सल्यानका १७, सुर्खेतका ११, दैलेखका ६, रुकुम, कालीकोट र जाजरकोटका २/२ जना छन् । विभिन्न देशमा १ सय ४३ जना नेपाली अंगभंग तथा गम्भीर बिरामी भएर बसेका छन् ।

विदेशमा मृत्यु भए पनि परिवारले चाँडै शव ल्याएर दाहसंस्कार गर्न नपाउने अवस्था रहेको नागरिक अगुवा घनश्याम केसी बताउँछन् । ‘कसैका परिवारले ढिलै भए पनि शव देख्न पाउँछन्,’ उनले भने, ‘कसैको शव नै नआउँदा यत्तिकै दाहसंस्कार गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।’ कोरोनाले मृत्यु भएपछि लेकबेंसीका बमबहादुर खड्का र हस्तबहादुर थापाको मलेसियामै दाहसंस्कार भयो । ‘कोरोना लागेको भनेर शव ल्याउन दिएनन्,’ हस्तबहादुरका भिनाजु झकबहादुर भने, ‘जुन दिन उता शव जलाएको खबर आयो त्यही दिन हामीले पनि यता शवबिनै दाहसंस्कार गर्‍यौं ।’

प्रकाशित : आश्विन ५, २०७८ ११:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सुदूरपश्चिममा सवारी दुर्घटनामा ५ वर्षमा ८४३ को मृत्यु

चालकको लापरबाही, सडकको दुरवस्था, मौसम, यान्त्रिक गडबढीलगायत कारण बर्सेनि दुर्घटना बढ्दो
अर्जुन शाह

धनगढी — सुदूरपश्चिममा बर्सेनि सडक दुर्घटना हुने क्रम बढ्दो देखिएको छ । दुर्घटनामा मृत्यु र घाइते हुनेको संख्या पनि बढेको देखिन्छ । पछिल्लो ५ वर्षमा भएका सडक दुर्घटनामा ८ सय ४३ जनाले ज्यान गुमाएका प्रदेश प्रहरी कार्यालयको तथ्यांक छ । कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष ०७३/७४ देखि ०७७/७८ सम्म ठूला–साना गरी १ हजार ५ सय ३० वटा दुर्घटना भएका छन् ।

०७३/०७४ मा १ सय ८४ दुर्घटना भएकोमा १ सय ३२ जनाको मृत्यु र ३ सय ४७ जना घाइते भएका थिए । ०७४/७५ मा दुर्घटनाको संख्या घटे पनि मृत्यु संख्या भने बढेको छ । यो वर्ष १ सय ६४ दुर्घटनामा १ सय ५८ जनाको मृत्यु भएको थियो । यसैगरी, ०७५/७६ मा २ सय ३४ दुर्घटनामा २ सय २३ जनाले ज्यान गुमाएका थिए । जसमध्ये १ सय ४२ पुरुष, ४७ महिला र ३४ बालबालिका छन् । ०७६/७७ मा ३ सय ८६ र ०७७/७८ मा ५ सय ६२ सवारी दुर्घटना भएका छन् । जसमा क्रमशः १ सय ४३ र १ सय ८७ जनाको मृत्यु भएको तथ्यांक छ । पाँचै वर्षमा मोटरसाइकल सबैभन्दा धेरै दुर्घटनामा परेको देखिन्छ ।

सडक दुर्घटना बढ्नुमा सवारी चालकको लापरबाही नै प्रमुख कारण रहेको ट्राफिक प्रहरीले औंल्याएको छ । ट्राफिक नियमविपरीत तीव्र गति, जथाभावी ओभरटेक, चालक निदाउने, मादक पदार्थको सेवनलगायत कारणले सवारी दुर्घटना हुने गरेको पाइएको प्रदेश प्रहरी प्रमुख वामदेव गौतम बताउँछन् । ‘दुर्घटनामा कतिपय अवस्थामा यात्रुहरूको पनि कमजोरी रहने गरेको देखिएको छ,’ उनले भने, ‘यान्त्रिक गडबडी पनि दुर्घटनाको अर्को कारण हो । क्षमताभन्दा बढी भार बोक्नु, सवारीसाधन पुराना हुनु तथा ब्रेकफेल हुँदा पनि दुर्घटना भएको पाइन्छ ।’

दुर्घटनाको अर्को कारणमा मौसम पनि हो । कुहिरो लाग्नु, वर्षा हुनु, बाढीपहिरोका कारणले पनि सवारी दुर्घटना भइरहेका छन् । सडकको दुरवस्था पनि दुर्घटनाको मुख्य कारणमै पर्ने गौतमको भनाइ छ । उनका अनुसार सुदूरपश्चिममा अधिकांश सडकहरू जोखिमयुक्त छन् । ‘खाल्डाखुल्डी, हिलो र धुलोका कारण तथा ग्रामीण क्षेत्रमा मापदण्डविपरीत मनपरी खनिएका सडकमा दुर्घटनाको दर बढी छ,’ उनले भने, ‘तराई क्षेत्रका सडकमा भने छाडा चौपायाले पनि दुर्घटना बढाएको देखिन्छ ।’

प्रहरी तथा प्रशासनले दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि विभिन्न संयन्त्र परिचालन तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रम गरिरहेको बताए पनि बढ्दो दुर्घटनाको तथ्यांकले त्यसको प्रभावकारिता न्यून मात्रै रहेको देखाउँछ । प्रहरीले भने मुख्य राजमार्गहरूमा सीसीटीभी क्यामेरा जडान गर्ने, दुर्घटनाग्रस्त क्षेत्रमा त्यसको जनाउ दिनेगरी सांकेतिक बोर्ड राख्ने, समयसमयमा चालक र यात्रुसमेतलाई विभिन्न ट्राफिक नियमसम्बन्धी जानकारी तथा तालिम दिने काम गरिरहेको दाबी गरेको छ ।

१३८ सीसीटीभी क्यामेरा जडान

पछिल्लो पटक मात्रै चिसापानीस्थित कर्णाली पुलदेखि महाकालीको गड्डाचौकी र अत्तरियादेखि धनगढीसम्मको १ सय ८ किलोमिटर सडकमा सीसीटीभी क्यामेरा जडान गरिएको छ । राजमार्गमा हुने दुर्घटना तथा आपराधिक क्रियाकलाप नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले प्रदेशको आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयले क्यामेरा जडान गराएको हो । आइतबारदेखि क्यामेरा सञ्चालनमा ल्याइएको मन्त्रालयका प्रवक्ता मोहनराज जोशीले जानकारी दिए । उनका अनुसार राजमार्गमा संवेदनशील क्षेत्र छनोट गरी १ सय ३८ सीसीटीभी क्यामेरा जडान गरिएको छ । १२ वटा स्टेसन राखिएको छ । चिसापानी, लम्की, बौनिया, सुख्खड, चौमाला, अत्तरिया, कञ्चनपुरको झलारी इलाका प्रहरी कार्यालयले त्यसको निगरानी गर्नेछन् ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय कैलाली र कञ्चनपुरमा क्यामेराको मोनिटर राखिएको छ । सम्बन्धित प्रहरी कार्यालयले त्यसको निगरानी गर्नेछन् । धेरै भीडभाड हुने स्थान, चौराहा, दोबाटो, सार्वजनिक सम्पत्ति रहेको क्षेत्र, सरकारी कार्यालय रहेका संवेदनशील ठाउँ हेरी ७ स्थानमा रोटेड (घुम्ने) क्यामेरासमेत राखिएको प्रवक्ता जोशीले बताए । ‘अब अपराध गर्नेको मनमा पनि सीसी क्यामेरा छ भन्ने डर हुनेछ,’ प्रदेश ट्र्राफिक कार्यालयका प्रमुख गौतमले भने, ‘यसबाट राजमार्गमा हुने दुर्घटना र अपराध नियन्त्रणमा निकै योगदान पुग्नेछ ।’

मन्त्रालयले आर्थिक वर्ष ०७७/७८ को कार्यक्रमअन्तर्गत उक्त योजना अघि बढाएको हो । मन्त्रालयका सचिव चूडामणि पौडेलका अनुसार उक्त योजना कार्यान्वयन गर्न १ करोड ७१ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन ५, २०७८ ११:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×