सिमीमा समृद्धि खोज्दै जुम्ली किसान- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सिमीमा समृद्धि खोज्दै जुम्ली किसान

डीबी बुढा

जुम्ला — जुम्ला तिला १ का महेन्द्रबहादुर बुढाको गुजारा सिमी खेतीबाटै चल्छ । उनी सिमी उब्जनी गरेर बर्सेनि न्यूनतम १० क्विन्टल बेच्छन् । प्रतिकेजी २ सय २० रुपैयाँले बेचे । १० क्विन्टल बेच्दा उनले २ लाख २० हजार रुपैयाँ कमाए । सिमीबाट कमाएको रुपैयाँले घरको आवश्यकता पूरा गरे । उनले भने, ‘सिमी खेतीको राम्रो सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो । यहाँका किसानको विकास सिमी खेतीबाट नै हुन्छ ।’

सिमीको दाल जुम्लाको हरेक घरमा पाक्छ । गेडागुडी त खोजीखोजी खाने गर्छन् । सदरमुकाम खलंगाका झन्डै आधा दर्जन ठाउँमा ‘गेडा चाउचाउ’ पकाएर खुवाउँछन् । जुम्लामा पाइने गेडा चाउचाउ ब्रान्ड बनिसकेको छ ।

सिमीको उत्पादन निकै कम हुँदा मूल्य आकासिएको छ । कालिकोटका व्यापारी ग्रामीण बस्तीमा पुगेर सिमी खरिद गरेर लैजान्छन् । जुम्ली सिमी कर्णालीका जिल्लालगायत सुर्खेत,नेपालगन्ज, काठमाडौं, पोखरा, चितवन, बुटवलको बजारसम्म पुग्छ ।

केही किसान मिलेर सिमी संकलन गरेर बजारसम्म लैजाने गरेका छन् । केहीले राम्रो मूल्य पाएको खण्डमा घरमै बेच्छन् । महेन्द्रले भने, ‘अहिले सिमी र यार्साको मूल्य उस्तै उस्तै लाग्न थालिसक्यो । यार्सा टिप्न पाटन जानुभन्दा घरमै बसेर मनग्गे सिमी उत्पादन गर्नुमा नै बढी फाइदा छ ।’

पछिल्लो समयमा सिमीको माग नेपाली बजारमा बढेको छ । सिमी उत्पादन धेरै हुँदा १६० रुपैयाँ प्रतिकेजीमा बिक्ने जुम्ली सिमी अहिले २२० सम्म पुगेको छ । सिमीले मूल्य पाउन थालेपछि बाँझो बारी सबैतिर सिमी छर्न थालिएको छ । किसानको सिमीप्रतिको लगाव देखेपछि प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना कार्यन्वयन इकाई जुम्लाले यस क्षेत्रलाई सिमी जोनका रुपमा अघि बढाएको छ ।

सिमी खेती गर्ने किसानका लागि प्रतिकेजी सिमीमा ५० प्रतिशत अनुदान दिने व्यवस्था गरेको छ । सिमी खेती प्रविधि, सिमी खेतीबाट हुने फाइदा र सिमी खेती गर्ने तरिका र सिमीको मूल्य तोक्नेलगायत विषयमा सजग गर्न थालिएको स्याउ सुपरजोन जुम्लाका कार्यालय प्रमुख गंगाकुमारी पोखरेलले जानकारी दिइन् ।

उनका अनुसार तिला १ र २ मा सिमी जोन कार्यक्रम सुरु भएको छ । व्यावसायिक रुपमा सिमी खेती गरेर किसानलाई आर्थिक रुपमा आत्मनिर्भर बनाएर जनजीवन सहज बनाउन लागि परेको उनले बताइन् ।

सिमी जोन क्षेत्रमा रातो, कालो, सेतो, गाढा रातो, छिप्रे, रातोसेतो, कालोसेता भएको सिमी उत्पादन हुन्छ । तर किसान स्थानीय जातको सिमी नै मन पराउँछन् । स्थानीय जातको सिमी तौल बढी भएको,उत्पादन धेरै दिने,स्वादिलो र पोषणको मात्रा पनि निकै बढि भएकाले किसानको रोजाइमा स्थानीय जातको सिमी परेको छ ।

स्याउ सुपरजोन कार्यालयले सिमी किसानलाई एकै ठाउँमा बोलाएर सिमीको मूल्य निर्धारणको काम गरेको छ । पहिलो पटक किसान आफैंले सिमीको मूल्य तोकेका छन् । गाढा रातो सिमी प्रतिकेजी १८० र अन्य सबैप्रकारको सिमी प्रतिकेजी २ सय रुपैयाँ मूल्य तोकिएको हो ।

सिमीमा लाग्ने रोगकिराको प्रकोपदेखि सिमी खेतीको प्रभावकारिताबारे समेत किसानलाई सहजीकरण गर्दै आइराखेको प्रमुख पोखरेल बताउँछिन् । अहिले जुम्ली सिमी सदरमुकाम खलंगामा खोलिएका हरेक कोसेली घरमा पाइन्छ । जुम्लामा सिमी खरिद गर्न आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको भिड नै देखिन्छ ।

जुम्ला तिला १ मा सिमी जोन समन्वय समिति बनेको छ । समितिले सिमीको उत्पादन, बजारीकरण, मूल्य निर्धारण र रोगकिराको प्रकोप, समाधानका उपायबारे छलफल चलाउँछ । सुपरजोनका कार्यालय प्रमुख पोखरेलले सिमीमा किसानलाई आत्मनिर्भर बनाएर आयआर्जनका क्रियाकलापमा संलग्न गराउने लक्ष्य रहेको बताइन् ।

जुम्लाको एक नगरपालिकासहित ७ गाउँमा सिमी धेरै फल्छ । एक घरमा न्यूनतम ३ क्विन्टलदेखि २० क्विन्टलसम्म उत्पादन हुने गरेको छ । मौसममा किसानले एक बोरा सिमी दिएर दुई बोरा चामल साट्छन् । जुम्लामा सिमीको राम्रो सम्भावना छ । आर्थिक समृद्धिको बलियो आधार पनि सिमी नै हो ।

जिल्ला कृषि विकास कार्यालय जुम्लाको तथ्यांकअनुसार २१ हेक्टरमा सिमी खेती हुन्छ । प्रतिहेक्टर २ मेट्रिकटन सिमी उत्पादन हुन्छ । जुम्ली सिमी नेपालका सबै बजारसम्म पुग्छ । विदेशी बजारसम्म पुग्न सकिएको छैन । स्थानीय जातको कालो सिमीको उत्पादन धेरै हुन्छ । बर्सेनि ४ हजार मेट्रिकटन सिमी उत्पादन भएकोमा ३ हजार मेट्रिकटन सिमी जिल्ला बाहिर निर्यात हुने गरेको छ ।

जुम्लाको सिमी बाली उच्च मूल्यको बाली हो । कम खर्चमा धेरै उत्पादन गर्न सकिने बाली भएकाले किसान आकर्षित गर्न सकिने आधार छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ १७, २०७९ १०:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

साइकलमा ‘ग्रेट हिमालय ट्रेल’

यात्रामा ४० दिनपछि सिन्धुपाल्चोकको भोटेकोसी आइपुगेका लामा भन्छन्, ‘म हिमालका बासिन्दाको कथा भन्छु’
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — ग्रेट हिमालयन ट्रेल अर्थात् पाकिस्तान, भारत, नेपाल, भुटान र चीनको तिब्बत जोड्ने हिमाली बाटो । हाइ अल्टिट्युडको यात्रा पछ्याउनेहरूका लागि यो साहसिक पदमार्ग मात्र हो । यो कुनै सडक वा गोरेटो रहेको सजिलो रुट होइन । नेपालमा पूर्वदेखि पश्चिमसम्मका उच्च हिमाली शृंखलाहरू समेटिएको ‘ग्रेट हिमालय ट्रेल’ साइकलमा छिचोल्न निस्किएका छन् मंगलकृष्ण लामा ।

मेचीको हिमाली क्षेत्रबाट ४० दिनमा सिन्धुपाल्चोकको भोटेकोसी आइपुगेका उनले आफ्नो यात्राको एक तिहाइ (३८ प्रतिशत) पूरा गरेका छन् । उत्तरपूर्वबाट थालेको यात्रामा उनले ५ हजारदेखि ६ हजार मिटर उचाइमा रहेका शेर्पिनी कोल, वेस्ट कोल, आम्बुलाप्चा, टासी लाप्चाजस्ता निकै जोखिमपूर्ण हिमाली क्षेत्रहरूको करिब ४ सय किलोमिटर पार पार गरेका छन् । यस क्रममा उकालीओराली हुने यात्रामा ३८ हजार मिटर (लगभग ४ पटकसम्म सगरमाथा चढेको उचाइ) यात्रा गरेको उनले बताए ।

नुवाकोट ककनीका ३७ वर्षीय लामाले नेपालको भूभाग भएर गरिने उच्च हिमाली क्षेत्रको यात्रा ‘जीएचटी अन ह्वील्ज’ परियोजनाका साथ गत चैत १८ मा सुरु गरेका हुन् । ७० दिनमा हुम्लाको हिल्सासम्मको १ हजार ७ सय किलोमिटरको दूरी पूरा गर्ने लक्ष्यका साथ कञ्चनजंघाको उत्तरी मोहडा बेसक्याम्पबाट उनले एक्लै यात्रा थालेका हुन् । भोटेकोसीस्थित लास्ट रिसोर्टमा शनिबार कान्तिपुरसँगको कुराकानीमा उनले यात्रा निकै कठिन रहेको सुनाए । यसका बाबजुद पनि हिमाली क्षेत्रको भू–बनोट, पर्यावरण, जनजीवन, संस्कृति र त्यस क्षेत्रमा साइकलका लिएरै गर्न सकिने सम्भाव्य मार्गहरू पहिचानमा पाएको सफलताले भने उनी उत्साहित छन् ।

‘कञ्चनजंघाको बेसक्याम्पबाट पहिलो दिन बिहान ८ बजेदेखिको सुरुवाती यात्रामा नै मौसमले साथ दिएन,’ उनले भने, ‘बाक्लो हुस्सुले बाटो देखिएन । कति ठाउँमा हिँड्ने बाटोको संकेत चिह्न नभएर हिउँको बाटोमै अलपत्र परें ।’ कतिपय ठाउँमा हिउँ पगालेर चिया खाँदै यात्रालाई निरन्तरता दिएको उनले सुनाए । खाना उपलब्ध नहुने कतिपय ठाउँमा उनले तोङ्बा बनाएपछि बाँकी छोडिने कोदो खाएर जीउमा शक्ति सञ्चयसमेत गरे । उनका अनुसार झन्डै ४ हजार ८ मिटर उचाइको घुन्सा हुँदै नाङ्गोला, ओलाङ्चुङ्गोला क्षेत्रमा उनलाई ज्यान जोगाउनै हम्मेहम्मे नै पर्‍यो । निरन्तर आइरहने पहिरो, न्यून तापक्रम र अनकन्टार ठाउँमा उनी कयौं रात जागै बसे । उनलाई काठमाडौंबाटै निरन्तर नक्सा तथा नेटवर्कमार्फत परियोजनाकै पवन ढकालले सम्पर्क गरिरहे । कैयौं ठाउँमा सम्पर्कविहीन भएर पनि यात्रालाई निरन्तरता दिएको लामाले सुनाए ।

डेढ दशकदेखि नै माउन्टेन गाइड हुँदै उच्च हिमाली क्षेत्रमा उनले आफूलाई बाइक रेसरका रूपमा स्थापित गरिसकेका छन् । एक दशकअघि नै देखेको ‘ग्रेट हिमालय ट्रेल’ को सपना समग्र आठ भागमा तीन भाग पूरा हुँदै गर्दा उनी अझ उत्साहित र सजग भएका छन् । यस पटक ‘ग्रेट हिमालय ट्रेल’ का उपयुक्त मार्ग खोजी गरेर साइकल लिएर अन्य पर्यटकका लागि पथप्रदर्शक बन्ने उनको सपना छ । कुनै पनि जोखिम यात्राका पैसा, समय र आँट चाहिने बुझेका उनले आर्थिक समस्याले निकै गाँजेको दुःखेसो गरे । उनले भने, ‘मेरो यात्रा मेरा लागि नभएर देश र पर्यटन क्षेत्रका लागि हो । मैले समय र आँट त गरें तर आर्थिक रूपमा निकै गाह्रो परेको छ ।’

केही निजी संस्था र व्यक्तिगत रूपमा संकलन गरिएका सहयोगबाट नै मंगलकृष्णले यात्रा जारी गरेको परियोजनाका अध्यक्ष राल्बा लामाले बताए । उनका अनुसार पर्यटन क्षेत्रसँग जोडिएका पर्यटन बोर्डलगायत संस्थाले आर्थिक सहयोग गर्ने सम्झौता गरेका थिए । तर सहयोग भने प्राप्त भएको छैन । मंगलकृष्णले सुरु गरेको यात्रालाई जसरी पनि पूरा गर्न परियोजना लागि परेको संयोजक प्रशान्त श्रेष्ठले सुनाए । मंगलकृष्णले सोमबारदेखि पश्चिममा यात्रा सुरु गरेका छन् । भोटेकोसी लिस्ती हुँदै उनी गोसाइँकुण्ड, स्याफ्रुबेंसी, लाङटाङ भएर डोल्पा, जुम्ला र हुम्लाको हिल्सामा पुग्नेछन् । लाङटाङ यात्रालाई भने उनले जोखिमका रूपमा लिएका छन् ।

राजधानीभन्दा पर हिमाली जनता र त्यहाँका दुःख, अभावलाई उनले भिडियो फुटेजमा कैद गरेर राखेका छन् । ‘हिमाली जिल्लाहरूको आफ्नै जिउने तरिका रहेछन् । उनीहरूको जीवनशैली र संस्कृति निकै नौला छन् । सायद कतिले काठमाडौं, नेपाल देश हाम्रो भन्ने महसुस गरेकै छैन रहेछ,’ उनले यात्रानुभव सुनाए । यात्राका सबै विवरण पुस्तक, डकुमेन्ट्रीका ल्याउने उनको समूहले लक्ष्य बनाएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १७, २०७९ १०:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×