अपांगता भएकालाई घरमै शिक्षा- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अपांगता भएकालाई घरमै शिक्षा

तुलाराम पाण्डे

कालीकोट — घरको आँगन कट्न नसक्ने तिलागुफा–८ ओखरभित्ताका १७ वर्षीय शंकर न्यौपानेले अहिले घरमै पढ्ने सुविधा पाएका छन् । ५ वर्षको उमेरमा खुट्टा पोलिएर अपांगता भएका उनले पहिलोपटक घरमै अक्षर चिन्ने र लेख्ने मौका पाएका हुन् ।

‘घरमै विद्यालय’ अवधारणाअनुसार शिक्षक विद्यादेवी न्यौपानेसँग पढ्दै तिलागुफा–८, ओखरभित्ताका शंकर न्यौपाने । तस्बिर : तुलाराम पाण्डे/कान्तिपुर

दुई वर्षदेखि उनको घरमा दैनिक ५ घण्टा स्थानीय शिक्षिका विद्यादेवी न्यौपानेले कक्षा लिइरहेकी छन् । शारीरिक अपांगताका कारण हिँडडुल गर्न नसक्ने शुभकालिका–४ की ९ वर्षीया निशा हमालले पनि घरमै पढ्ने सुविधा पाएकी छन् ।

तिलागुफा नगरपालिका र शुभकालिका गाउँपालिकाका ७ अपांगता भएका बालबालिकालाई सहयात्रा परियोजनाले घरमै पढाउने व्यवस्था मिलाएको हो । विद्यालय जान नसक्ने बालबालिकालाई घरमै शिक्षक पठाएर पढाउन थालिएको परियोजनाले जनाएको छ । परियोजनाले दैनिक ५ घण्टा पढाउने शिक्षकलाई मासिक ६ हजार पारिश्रमिकसहित बालबालिकाका लागि शैक्षिक सामग्री र स्टेसनरी सहयोग गरिरहेको छ । घरमै शिक्षक आएर पढाउन थालेपछि शंकरले सामान्य अक्षर चिन्न, पढ्न र लेख्न थालेका छन् । ‘गरिबीका कारण थप उपचार गर्न सकिएन,’ उनकी ४० वर्षीया आमा शान्ताले भनिन्, ‘छोराले पढेको हेर्ने ठूलो रहर थियो, बल्ल पूरा भयो ।’ मजदुरी गरेर परिवार पाल्ने उनका बुबा मोतीप्रसाद भारतमा छन् ।

हमालका अभिभावकले उनलाई नैनेलदेव आधारभूत विद्यालयमा कक्षा २ भर्ना गरेका छन् । हिँडडुल गर्न कठिन भएकाले घरमै पढेर जाँच दिने तयारीमा रहेको उनले बताइन् । उनको दायाँ खुट्टा चल्दैन । ‘घरमा पढ्न पाउँदा खुसी छु,’ उनले भनिन्, ‘अशक्त भए पनि सकेजति पढ्ने धोको छ ।’

दृष्टिसम्बन्धी अपांगता भएकी सुकाटियाकी १० वर्षीया राधिका खत्रीले पनि घरमै कक्षा लिइरहेकी छन् । पालिकालाई आधारभूत तथा अनिवार्य शिक्षा सुनिश्चित भएको स्थानीय तह घोषणा गर्न ‘घरमै विद्यालय’ अवधारणा प्रभावकारी देखिएको शुभकालिका गाउँपालिका अध्यक्ष खडानन्द चौलागाईंले बताए । ‘विद्यालय बाहिर अपांगता भएका बालबालिका मात्र छन्,’ उनले भने, ‘घरमै विद्यालय सञ्चालन गर्दा सबैलाई समेट्न सकिएको छ ।’

शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइका अनुसार कालीकोटमा २ प्रतिशत अपांगता भएका बालबालिका विद्यालय बाहिरै छन् । भूगोल कठिन हुँदा पनि बालबालिकालाई विद्यालय पुर्‍याउन नसकिएको एकाइ प्रमुख महेश देवकोटाले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७८ ०८:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अस्पताल भरिन लाग्दा पनि तयारी सुस्त

जनशक्ति र पूर्वाधार व्यवस्थापनमा सरकारको ध्यान नपुग्दा बिरामीले उपचार नै नपाउने जोखिम कोरोना संक्रमणको दर तीव्र गतिमा बढे पनि नियन्त्रण र उपचारका लागि गतिलो तयारी हुन सकेको छैन ।
प्रदेश ब्युरो

काठमाडौँ — भारतमा तीव्र गतिमा बढेको संक्रमणले सबैजसो प्रदेश प्रभावित भए पनि रोकथाम, नियन्त्रण र उपचारका लागि गर्नुपर्ने तयारी सुस्त छ । संक्रमितको उपचारका लागि व्यवस्थापन गरिएका उपत्यका बाहिरका अस्पताल तथा स्वास्थ्य केन्द्र पनि भरिन थालेका छन् । जनशक्ति र पूर्वाधार व्यवस्थापनमा चासो नपुग्दा बिरामीले उपचार नै नपाउने जोखिम देखिन थालेको छ । 

नेपालगन्जको भेरी अस्पतालमा आइतबार कोरोना संक्रमण परीक्षण गराउन पुगेका सर्वसाधारणको भीड । तस्बिर : रुपा गहतराज/कान्तिपुर


प्रदेश १ मा आइतबार एकै दिन ४३ जना संक्रमित थपिएका छन् । सामाजिक विकास मन्त्रालयका अनुसार विराटनगरमा मात्रै १२ महिला र १५ पुरुषसहित २७ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ । प्रदेश १ मा सक्रिय संक्रमितको संख्या २ सय ६६ पुगेको छ । शंकास्पदको ९ वटा ल्याबमा स्वाब परीक्षण भइरहेको छ । कोशीको कोभिड–१९ अस्पतालमा १ सय ८० शय्या, झापाको मेची अस्पतालमा ७५ र मातहतका सबै अस्पतालमा १०/१० शय्या कोरोना संक्रमितको उपचारका लागि व्यवस्था छ ।

कोसी अस्पतालको कोभिड–१९ उपचार केन्द्रमा १० आईसीयू र ५ भेन्टिलेटर, बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान धरानमा ३० आईसीयू र १० भेन्टिलेटर, मेची अस्पतालमा ४ आईसीयू, विराट मेडिकल शिक्षण अस्पतालमा आईसीयू ५० र भेन्टिलेटर १६, नोबेल अस्पताल विराटनगरमा आईसीयू ९ र भेन्टिलेटर ५ र न्युरो अस्पताल विराटनगरमा आईसीयू ७ र भेन्टिलेटर ४ छ । ४ जना संक्रमितको आईसीयूमा उपचार भइरहेको छ ।

भरिँदै कोरोना अस्पताल

एकाएक संक्रमण बढेसँगै धनगढीको कोरोना अस्पताल र आइसोलेसन भरिभराउ हुन थालेका छन् । सुदूरपश्चिममा चैत मध्यदेखि संक्रमितको संख्या बढेको हो । आईसीयू र भेन्टिलेटरमा राखेर उपचार गर्नुपर्ने बिरामीको संख्या बढेको चिकित्सकहरूले बताएका छन् ।

धनगढीस्थित सेती प्रादेशिक अस्पतालमा आइतबार २१ जना संक्रमितको उपचार भइरहेको छ । अस्पतालका सूचना अधिकारी दिलीप श्रेष्ठका अनुसार २ जना भेन्टिलेटर र ६ जना आईसीयूमा उपचाररत छन् । ११ जनालाई अक्सिजन दिनुपरेको छ । सुदूरपश्चिम स्वास्थ्य निर्देशनालयका अनुसार आइतबार २२ जना संक्रमित थपिएका छन् ।

कन्सल्ट्यान्ट फिजिसियन डा. नीराजनदत्त शर्मा पौडेलका अनुसार कोरोना संक्रमणका बिरामीहरूको अवस्था तुलनात्मक रूपमा पोहोरभन्दा फरक छ । अधिकांशमा निमोनिया देखिएको छ । बिरामीको फोक्सोको तल्लो भाग बढी प्रभावित हुने गरेको पाइएको छ । ‘चलनचल्तीमा रहेका र विगतमा चलाउने गरेका औषधिहरूले अहिलेका बिरामीलाई निको हुने मात्रा निकै कम छ,’ डा. पौडेलले भने, ‘उपचारमा कठिनाइ भइरहेको छ ।’ निर्देशनालयका अनुसार सुदूरपश्चिममा सक्रिय संक्रमितको संख्या २ सय १६ पुगेको छ । प्रदेशका १८ वटा सरकारी स्वास्थ्य संस्थामा भेन्टिलेटरको संख्या २५ र आईसीयूको संख्या २९ छ । तीमध्ये १५ आईसीयू र १० वटा भेन्टिलेटर सेती अस्पतालमा छ । टीकापुर, बझाङ, दार्चुलाको गोकुलेश्वरमा एउटा पनि आईसीयू र भेन्टिलेटर छैन ।

प्रदेशभर हाल ८७ स्थानमा २ हजार १ सय ७८ आइसोलेसन शय्या रहेको निर्देशनालयले जनाएको छ । संक्रमण बढेसँगै प्रदेश सरकारले सेती प्रादेशिक अस्पतालमा ५० शय्याको कोरोना अस्पताल निर्माण प्रक्रिया अघि बढाएको छ । यसअघि धनगढी र महेन्द्रनगरमा ५० शय्याको अस्पताल छ । कैलाली, कञ्चनपुर, बैतडी र दार्चुला जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय मातहतमा आइसोलेसन सेन्टर निर्माण गर्न लागिएको स्वास्थ्य निर्देशनालयका स्वास्थ्य निरीक्षक हेमराज जोशीले बताए ।

स्रोतसाधन छ, जनशक्ति छैन

गण्डकी प्रदेशले ११ वटै जिल्ला अस्पतालमा आफ्नै अक्सिजन प्लान्टसहितको आईसीयू सञ्चालन गर्न बजेट छुट्यायो । अक्सिजन प्लान्ट बन्यो तर त्यसलाई सञ्चालन गर्ने दक्ष जनशक्तिको अभाव भयो । प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालयको अस्पताल विकास तथा चिकित्सा सेवा महाशाखा प्रमुख डा.रामबहादुर केसीका अनुसार म्याग्दी, बागलुङ, पर्वत, स्याङ्जा जिल्ला अस्पताल, पूर्वी नवलपरासीको मध्यबिन्दु अस्पताल र पोखराको मातृशिशु मितेरी अस्पतालमा अक्सिजन प्लान्टसहितको आईसीयू व्यवस्था भइसकेको छ ।

विशेषज्ञ जनशक्तिको अभाव भएपछि प्रदेशले स्टाफ नर्सलाई तालिम दिएर ती प्लान्ट सञ्चालनमा ल्याएको छ । तनहुँ, गोरखा, लमजुङ, मुस्ताङ र मनाङमा निर्माणाधीन छन् ।

प्रदेश मातहतकै शिशुवाको संक्रामक तथा सरुवा रोग अस्पतालमा जनशक्ति नहुँदा अक्सिजन प्लान्ट, आईसीयू र भेन्टिलेटर सञ्चालनमा छैनन् । अक्सिजन प्लान्टका लागि हरेक अस्पतालमा एक विशेषज्ञ चिकित्सक, एक एनेस्थेसिया र २ स्टाफ नर्स आवश्यक पर्छ ।

प्रदेशले २१ जना विशेषज्ञ चिकित्सकको विज्ञापन खुलाए पनि कसैको आवेदन परेन । ‘अहिले स्टाफ नर्सलाई नै तालिम दिएर काम चलाउनुपरेको छ,’ डा.केसीले भने । प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालयका अनुसार प्रदेशका अस्पतालका २ सय ४१ आईसीयू शय्यामध्ये ५५ र ६२ भेन्टिलेटरमध्ये ४ मात्रै प्रयोगमा छन् । संक्रमित ४ जना पोखराको मेडिप्लस अस्पतालको आईसीयू र एक जना धौलागिरि अस्पतालको भेन्टिलेटरमा छन् । हाल कास्कीमा ४ सय ९ सक्रिय संक्रमित छन् । कास्कीपछि बागलुङमा सक्रिय संक्रमित ५६, तनहुँमा, पूर्वी नवलपुर र स्याङ्जामा १२–१२, पर्वतमा ८, म्याग्दीमा ४ र गोरखामा एक जना सक्रिय संक्रमित छन् । यीमध्ये ४ सय ६८ संक्रमित होम आइसोलेसनमा छन् । लमजुङ, मनाङ र मुस्ताङमा भने संक्रमण देखिएको छैन ।

कर्णालीमा शनिबारसम्म ७६ जना सक्रिय संक्रमित आइसोलसनमा छन् । प्रदेश स्वास्थ्य सेवा निर्देशनालयका अनुसार सुर्खेतका ६१ जना होम आइसोलसनमा छन् । प्रदेश अस्पतालको आईसीयूमा ८ जनाको उपचार भइरहेको कोरोना फोकल पर्सन डा. केएन पौडेलले बताए । कर्णालीमा चैतदेखि भने संक्रमितको संख्या बढेको निर्देशनालयका सूचना अधिकारी नोधनारायण चौधरीले बताए । प्रदेश अस्पतालमा ३० बेड आईसीयू र ८ वटा भेन्टिलेटर तयारी अवस्थामा छन् । पूर्वाधार थप्नेबारेमा छलफल भइरहेको उनले बताए ।

शंकास्पदहरू परीक्षणका लागि नआएपछि जुम्लामा जाँच रोकिएको छ । कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानले अहिले सातामा दुई दिन कोरोना परीक्षण गरिरहेको निमित्त निर्देशक डा. हरिहर देवकोटाले बताए । अहिले मंगलबार र शुक्रबार पीसीआर परीक्षण भइरहेको छ । ‘शंकास्पद व्यक्ति नै नदेखिएपछि परीक्षण कम भएको हो,’ उनले भने । भारतमा संक्रमण बढेसँगै कामका लागि गएकाहरू घर फर्किन थालेका छन् । भारतबाट बबई र कुइने नाका हुँदै दैनिक करिब २ सय जना कर्णाली भित्रिरहेको जिल्ला स्वास्थ्य सेवा कार्यालयले जनाएको छ । एक महिनाको अवधिमा भारतबाट करिब ५ हजार जना भित्रिएको कार्यालय प्रमुख चेतनिधि वाग्लेले बताए ।

एकै दिन दुई संक्रमितको मृत्यु

दैलेखमा एकै दिन दुई संक्रमितको मृत्यु भएको छ । शनिबार दुल्लु अस्पतालमा ३८ वर्षीय पुरुष र उपचारका लागि नेपालगन्ज पुगेकी ६८ वर्षीया महिलाको मृत्यु भएको हो । रोजगारीका लागि मजदुरी गर्न भारत पुगेका दुल्लु–२ का ३८ वर्षीय युवक ५ दिनअघि फर्किएका थिए । भारतमै संक्रमण देखिए पनि उनले कसैलाई भनेका थिएनन् । गम्भीर अवस्थामा अस्पताल पुगेका उनको उपचारको क्रममा मृत्यु भएको दुल्लु अस्पतालकी डा. रञ्जना रोकायले बताइन् । संक्रमितको मृत्युपछि ५ स्वास्थ्यकर्मी आइसोलेसनमा बसेका छन् ।

त्यस्तै नारायण–१ की ६७ वर्षीया वृद्धाको नेपालगन्जस्थित भेरी अस्पतालमा मृत्यु भएको स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । कोभिड–१९ संकट व्यवस्थापन केन्द्रका फोकल पर्सन तेजबहादुर ओलीले जिल्लामा शंकास्पद बिरामीको मात्र परीक्षण भइरहेको बताए । ‘किट अभाव छ, पीसीआर ल्याब चलाउन पर्याप्त बजेट छैन,’ उनले भने ।

रुकुम पश्चिममा एन्टिजेन परीक्षण भइरहेको छ । जिल्ला अस्पतालमा ५ जनाको परीक्षणमा २ जनाको रिपोर्ट पोजिटिभ आएको छ । संक्रमित ५३ वर्षीय पुरुषको अवस्था गम्भीर भएपछि सुर्खेत पठाइएको छ ।

प्रदेश २ मा संक्रमण बढे पनि अस्थायी राजधानी जनकपुरमै उपचारको सुविधा छैन । झन्डै १५ लाख जनसंख्या भएको धनुषा र महोत्तरीलाई लक्षित गरी महोत्तरीको जलेश्वरमा ५० बेडको कोरोना अस्पताल छ । प्रादेशिक अस्पताल जनकपुरका मेडिकल सुपरिन्टेन्डेन्ट डा. प्रमोदकुमार यादवका अनुसार हाललाई जलेश्वरमा आइसोलेसन सेन्टर सञ्चालन गरिएको छ ।

प्रादेशिक जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाका प्रमुख डा. श्रवणकुमार मिश्रका अनुसार शनिबार पर्सामा ५७, सर्लाहीमा १०, धनुषामा ७ जना कोरोना संक्रमित फेला परेका थिए । गौरमा १५ जनाको पीसीआर परीक्षण गर्दा १० जना, वीरगन्जमा ९४ जनाको परीक्षण गर्दा ५७ जना र जनकपुरमा २२ जनाको परीक्षणमा सात संक्रमित फेला परेको उनले बताए ।

-देवनारायण साह (मोरङ), अर्जुन शाह (धनगढी), दीपक परियार (पोखरा), प्रकाश बराल (बागलुङ), चाँदनी कठायत (वीरेन्द्रनगर), ज्योति कटुवाल (दैलेख), हरि गौतम (रुकुम पश्चिम), श्यामसुन्दर शशि (जनकपुर), शंकर आचार्य (पर्सा)

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७८ ०८:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×