तुलाराम पाण्डे

नमुना बन्दै नरहरिनाथ

शिक्षा क्षेत्र सुधारमा नरहरिनाथ गाउँपालिका नमुना स्थानीय तह बन्न थालेको छ । अनिवार्य, आधारभूत तथा नि:शुल्क शिक्षा लागू सुनिश्चित भएको गाउँपालिका घोषणा गर्न सफल नरहरिनाथले बहुअपांगता भएका बालबालिकालाई घरमै शिक्षक राखेर पढाउने ब्यवस्था गरेको छ ।

१७ विद्यालयमा छैनन् शिक्षक 

बन्गाडकुपिण्डे नगरपालिका ४, देउलीस्थित बाललीला प्राथमिक विद्यालयमा दरबन्दीका शिक्षक संख्या शून्य छ । ६० विद्यार्थी अध्ययनरत विद्यालय ३ कार्यालय सहयोगीले धान्दै आएका छन् । ९ वर्षअघि बाँमेमा स्थापना गरिएको भगवति प्राविको अवस्था पनि उस्तै छ । 

गाउँ फर्किनेलाई बाजाले स्वागत

महाबैका २६ वर्षीय लोकजंग सिंह १६ वर्षपछि दसैं मनाउन घर फर्किएका छन् । सशस्त्र द्वन्द्वका कारण गाउँमा पढ्ने वातावरण नभएपछि बुबा रनबहादुरसँगै भारतको हृषिकेश पुगेका उनी यसपालिको दसैं घरपरिवारसँग बसेर मनाउँदै छन् । ‘पहिले गाउँघर अशान्ति थियो, अब त शान्ति छायो, दसैं पनि रमाइलोसँग मनाउने हो,’ उनले भने, ‘गाउँमा दाजुलाई खसीको व्यवस्था गर्न भनिसकेको छु ।’ 

स्याउ ढुवानीमा सास्ती

तिलागुफा नगरपालिकाका टेकबहादुर शाहीको बगैंचामा एक हजार स्याउका बिरुवा हुर्किएका छन् । ०५७ मा कर्णाली अञ्चल विशेष कृषि विकास कार्यक्रम सुरु भएयता स्याउ रोप्न थालेका हुन । चार वटा बगैंचामा स्याउका बिरुवा फल्न थाले पनि उत्पादित स्याउ सडकसम्मै झार्न उनलाई सकस छ ।

तल खोला, माथि पहिरो

निरन्तरको झरीपछि भर्तागाड उर्लिदा र जथाभाबी पहिरो खस्दा सुभकालिका गाउँपालिकाका बिभिन्न बस्तीमा पुग्न कठिनाइ भएको छ । गाउँपालिकाको केन्द्रमा सडक पुर्‍याउन जथाभाबी डोजर प्रयोग गरिएपछि गाउँ पुग्न सास्ती भएको हो ।

तुलाराम पाण्डेका लेखहरु :

जो कहिल्यै जुत्ता लाउँदैनन्

गाडी नचढी मान्छेका दैनिकी चल्छ चल्दैन ? यो जमानामा पनि जुत्ता–चप्पल नलगाउने पनि कोही होलान् ? प्रश्न अलि अनौठो जस्तो लाग्न सक्छ  । तर, अझै पनि गाउँघरतिर औंलामा गन्न सकिनेका संख्यामा जुत्ता–चप्पल नलगाउनेहरू छन्  ।

श्रम रोजगार बैंक : युवालाई गाउँमै भ्याइनभ्याइ

कपुर महतारा रोजगारीका लागि मलेसिया गए । तीनवर्षे सम्झौता सकिएपछि दोहोर्‍याएर जाने मन गरेनन् । किन त ? ‘विदेशमा दुःख धेरै, पैसा थोरै,’ उनले भने । अर्को कारण पनि छ, गाउँमै रोजगारी । रास्कोट नगरपालिकाद्वारा सञ्चालित श्रम रोजगार बैंकमा आबद्ध उनी महिनामा ३० देखि ४० हजार रुपैयाँसम्म कमाउँछन् ।

प्रतिनिधित्व बढ्यो, विभेद घटेन

नरहरिनाथ–१ का ५७ वर्षीय डिल्ली कामीलाई घरमा काम गर्न नआएको भन्दै गत माघमा स्थानीय चन विष्ट र उनका भाइ नरेन्द्रले कुटपिट गर्दा एउटा दाँत भाँचियो । आँखा, छाती र खुट्टामा चोट लाग्यो । कुटपिटको ३ दिनपछि आफन्तले बोकेर सदरमुकाम मान्म पुर्‍याई प्रहरीमा उजुरी दिए पनि अन्तिममा मिलापत्र गर्नुपर्‍यो । 

कालीकोटका दलित समुदाय भन्छन् : संविधान आएपछि प्रतिनिधित्व बढ्यो, विभेद घटेन

संविधानले दलित प्रतिनिधित्व बढाए पनि दलित समुदायको बाहुल्य रहेको कालिकोटमा जातीय विभेद यथावत् छ । ९ वटै स्थानीय तहमा महिलासहित दुई दलित प्रतिनिधि निर्वाचित भएका छन् ।

न्याय माग्दै देवतालाई भाकल

न्यायका लागि अदातल पुग्न नसक्ने ग्रामीण क्षेत्रका बासिन्दा भाकलसहित देवताको थान (मन्दिर) पुग्ने गरेका छन् । गाउँमा हुने सानातिना चोरी, जग्गाका साँध सिमाना, गाली बेइज्जती, थिचोमिचो र कुटपिटका घटनामा न्याय माग्दै स्थानीयले देवीदेवतालाई भाकल गर्ने गरेका हुन् ।