बन्धकीमा जग्गा लिई सामूहिक खेती- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बन्धकीमा जग्गा लिई सामूहिक खेती

सम्झना रसाइली

तनहुँ — सामुदायिक वनमा आवद्ध विपन्न उपभोक्तालाई बन्धकीमा खेत खरिद गरी सामूहिक खेती गर्न दिइएको छ । म्याग्दे गाउँपालिका–१ गुणादीस्थित बाराही सामुदायिक वनले विपन्न उपभोक्ताको आयआर्जन वृद्धि गर्ने उद्देश्यसाथ गाउँमा बाँझो रहेको खेत बन्धकीमा खरिद गरी सामूहिक खेती कार्यक्रम सञ्चालन गरेको हो ।

तनहुँको म्याग्दे गाउँपालिका–१ बाराही सामुदायिक वनद्वारा बन्धकीमा लिएको खेतमा धान रोप्दै समितिका सदस्य । तस्बिर सौजन्य : डिभिजन वन कार्यालय, तनहुँ

सेवा सुविधाको खोजीमा युवा सहर(/बजार केन्द्रित हुन थालेका छन् । गाउँघर छोड्न नसकेका विपन्न समुदाय आफ्नो खेतबारी नहुँदा ज्याला मजदुरी गरी जीविकोपार्जन गर्दै आएका छन् । गाउँमा बाँझै बसेका खेतीयोग्य जमिनलाई उपयोगमा ल्याई विपन्न समुदायको जीवनस्तरमा परिवर्तन ल्याउने लक्ष्यसाथ सामुदायिक वनले सामूहिक खेती प्रणालीमा जोड्दै लगिएको अध्यक्ष मुक्तिनाथ थापाले बताए ।

‘बाँझो खेत बन्धकीमा लिएर गरिब तथा विपन्न समुदायलाई आयआर्जनसँग जोड्ने काम गरेका छौं,’ थापाले भने, ‘वनले ३६ रोपनी खेत ५ वर्षका लागि ८ लाख २५ हजार रुपैयाँ बन्धकीमा खरिद गरी विपन्न समुदायका उपभोक्तालाई सामूहिक खेती गर्न लगाएको हो ।’ व्यक्तिको जग्गा बन्धकीमा खरिद गरी २५ उपभोक्तालाई सामूहिक धान खेती गर्ने जिम्मा दिएको छ । ३ वर्षअघिदेखि नै व्यक्तिको जग्गा बन्धकीमा खरिद गरी समूहको नियम र कार्ययोजनाअनुसार उपभोक्तालाई सामूहिक खेती गर्न दिइरहेको थापाले बताए ।

वनमा आश्रित सबै उपभोक्तालाई सहभागी गराइएको र विपन्न वर्गको उत्थानका लागि पनि समूहले काम गरिरहेको अध्यक्ष थापाले बताए । उनले भने, ‘उपभोक्ता समितिमा आवद्ध विपन्न वर्गका समुदायको पहिचान गरी उनीहरूलाई खेतीमार्फत आयआर्जनसँग जोड्न सामूहिक खेती प्रणाली अगाडि बढाएका हौं ।’ यसअघि ८४ मुरी ६ पाथी धान र करिब ६० हजार रुपैयाँभन्दा बढीको पराल बिक्री वितरण गरिएको समूहले जनाएको छ । कृषकले खेतमा चैते धान, बर्खे धान तथा हिउँदको समयमा गहुँ, मुसुरो, केराउ, आलुजस्ता खेती गर्छन् ।

वनमा आवद्ध रहेर सामूहिक रूपमा खेती गर्न पाउँदा खुसी लागेको स्थानीय उमा सुनारले बताइन् । ‘खेती गरौं भने आफ्नो खेतबारी छैन,’ उनले भनिन्, ‘वनले बन्धकीमा खेत लिएर खेती गर्ने अवसर दिएको छ । यसले बजारबाट चामल किन्नुपरेको छैन ।’ आफूजस्ता दिदीबहिनी, दाजुभाइ पनि सहभागी भएको भन्दै उनले बाँझो खेत वनले बन्धकमा लिएर हामीलाई आयआर्जनसँग जोडिदिँदा धेरै सहज भएको छ । सामुदायिक वनको उपभोक्ता हुँदा वनबाट घाँस/दाउरा साथै सामूहिक खेती प्रणालीमा जोडिँदा खाद्यान्न समस्या पनि टरेको उनले बताइन् ।

समूहमा खेती गर्दा जीविकोपार्जनमा सहयोग पुर्‍याएको स्थानीय ५० वर्षीय टेकबहादुर कामीले बताए । ‘खेती गरेर एक जनाले वार्षिक करिब १० मुरी धान उत्पादन गर्छौं’, उनले भने, ‘उत्पादन भएका कृषि उपजहरू बराबर सबैमा बाँड्ने गर्छौं ।’ उमेर छँदा पसिना बगाएर सुन फलाएको खेतबारी बाँझो देख्दा मन खिन्न हुने गरेकामा अहिले हराभरा हुँदा व्यास–६ लोधका ६७ वर्षीय रत्नबहादुर थापा खुसी छन् । ‘छोराबुहारी सेवा सुविधाको खोजीमा बजार बसाइँ सरी गए । गाउँमै रहेका हामी बुढाबुढी अब खेतमा गएर कुटो, कोदालो गर्न सक्ने अवस्थामा छैनौं । वनले गरेको यो कार्य उदाहरणीय छ,’ उनले भने ।

रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्यलगायत सेवासुविधाको खोजीमा स्थानीय सहर/बजारकेन्द्रित हुँदा गाउँघरका खेतबारी बाँझिंदै गएका छन् । ‘ऊबेला रोपाइँ गर्न कुनै खेत बाँकी रहन्थेन, सिँचाइ नपुगेका ठाउँमा कसरी हुन्छ पानी ल्याएर रोपाइँ गरियो,’ उनले भने, ‘अहिले मुस्किलले एकादुई खेतमा धान रोपिएको देखिन्छ ।’

सामुदायिक वनले सञ्चालन गरेको यो अभियान गरिबी न्यूनीकरणका लागि उदाहरणीय कार्य भएको सबडिभिजन वन कार्यालय म्याग्देका प्रमुख मनोज रानाभाटले बताए । उनले भने, ‘सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिले उठाएको यो कदमले विपन्न समुदायलाई आर्थिकसँग जोड्नुका साथै बाँझो खेतलाई उर्वर बनाउन मद्दत पुगेको छ ।’ जिल्लामा १२ हजार २ सय ३० हेक्टर क्षेत्रफलमा बर्खे धान खेती गरिन्छ । जिल्लाका चुँदीफाँट, साँगेफाँट, आँबुखैरेनीको बरादीलगायतका एक दर्जन बढी क्षेत्र धान खेतीको पकेट क्षेत्र मानिन्छ ।

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७८ १२:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धमाधम बन्द हुँदै आइसोलेसन

भानु नगरपालिकाको १७ बेड क्षमताको कोरोना अस्पताल पनि असार १ देखि बन्द
सम्झना रसाइली

तनहुँ — कोरोना संक्रमितको व्यवस्थापन तथा उपचार सहज बनाउन तयार पारिएका आइसोलेसन कक्ष खाली हुँदै गएका छन् । संक्रमितको स्वास्थ्यमा जटिल समस्या नदेखिनुका साथै अधिकांश होम आइसोलेसनमै बस्ने गरेकाले संस्थागत आइसोलेसन खाली भएका हुन् । 

दमौली अस्पतालस्थित कोभिड उपचार केन्द्रमा कोरोना संक्रमितको उपचार गर्दै स्वास्थ्यकर्मी । तस्बिर : सम्झना/कान्तिपुर

स्थानीय प्रशासनले निषेधाज्ञा खुकुलो बनाएसँगै जनजीवन विस्तारै लयमा फर्कंदै छ । जोरबिजोर रूपमा सार्वजनिक यातायातका साधन सञ्चालनमा आएका र अन्य पेसा व्यवसाय पनि समयावधि तोकेर खुला गरिएको छ । निषेधाज्ञा खुकुलो बनेसँगै सर्वसाधारणको चहलपहल सहरबजार क्षेत्रमा बाक्लिँदै गएको छ । असार पहिलो साताबाट क्रमिक रूपमा निषेधाज्ञा खुकुलो गरिँदै लगेसँगै सर्वसाधारणको चहलपहल बढ्दा कोरोना संक्रमण पुनः फैलने हो कि भन्ने जोखिम बढेको स्वास्थ्य कार्यालय प्रमुख शंकरबाबु अधिकारीले बताए । उनले भने, ‘नागरिकस्तरबाट भएको लापरबाहीका कारण जिल्लामा संक्रमितको संख्या दैनिक थपिँदै गएको छ । संक्रमितको संख्या बढे पनि लक्षण नदेखिएको भन्दै होम आइसोलेसनमै बस्दा स्थानीय तहद्वारा सञ्चालन गरिएको आइसोलेसन कक्ष पनि खाली हुन थालेका छन् ।’

भानु नगरपालिकाको १७ बेड क्षमताको आइसोलेसन खाली हुँदा असार १ बाट कोरोना अस्पताल बन्द गरिएको नगरपालिकाका स्वास्थ्य शाखा प्रमुख ऐश्वर्यचन्द्र भट्टराईले बताए । उनले भने, ‘लक्षण देखिएका संक्रमितलाई दमौली अस्पतालको कोभिड उपचार केन्द्र र जीपी कोइराला राष्ट्रिय श्वासप्रश्वास उपचार केन्द्र, बेलचौतारा पठाउने गरिएको छ, लक्षण नदेखिएका होम आइसोलेसनमै बस्ने गरेका कारण नगरपालिकाले पुनरडिही स्वास्थ्य चौकीमा तयार गरेको कोरोना अस्पताल बन्द गरिएको छ ।’

व्यास नगरपालिकाले पनि पुरानो कृषि विकास बैंकको भवनमा सञ्चालन गरेको ५० बेड क्षमताको सामुदायिक आइसोलेसन कक्ष बन्द गरेको छ । उक्त आइसोलेसनमा ८५ संक्रमितले उपचार सेवा लिएका नगरपालिकाका स्वास्थ्य शाखा प्रमुख प्रमोद सोतीले बताए । उनले भने, ‘संक्रमित आउन छाडेपछि असार १९ मा आइसोलेसन बन्द गरिएको हो । नगरपालिकाले एमबीबीएस चिकित्सक र अन्य स्वास्थ्यकर्मीसहितको टोली खटाएको थियो ।’

जिल्लाका अन्य पालिकाका आइसोलेसन कक्ष तयारी अवस्थामा रहे पनि संक्रमित भने उपचाररत छैनन् । भिमाद, शुक्लागण्डकी नगरपालिका, आँबुखैरेनी, देवघाट, घिरिङ र रिसिङ गाउँपालिकाका १ सय ८ बेडको आइसोलेसन कक्ष तयारी अवस्थामा रहे तापनि खाली रहेको सम्बन्धित पालिकाका स्वास्थ्य प्रमुखले बताएका छन् । बन्दीपुर गाउँपालिकाको १५ बेड क्षमताको आइसोलेसन कक्षमा एक, दमौली अस्पतालको ३१ बेड क्षमताको कोरोना उपचार केन्द्रमा २३ र जीपी कोइराला राष्ट्रिय श्वासप्रश्वास उपचार केन्द्रको ३० बेड क्षमताको कोभिड अस्पतालमा ८ जना उपचाररत छन् । दमौली अस्पतालमा २० जना जनरल बेड र ३ जना आईसीयूमा उपचाररत रहेको मेसु सुनील पौड्यालले बताए ।

‘सामान्य लक्षण देखिएका संक्रमित घरमै बस्न खोज्छन्,’ उनले भने, ‘स्वास्थ्य सुरक्षाका मापदण्ड नअपनाउँदा अन्यमा संक्रमण हुने खतरा तथा संक्रमित नै गम्भीर स्थितिमा पुग्छन् । अन्तिम अवस्थामा अस्पताल आइपुग्दा स्थिति सम्हाल्न स्वास्थ्यकर्मीलाई कठिन हुने गरेको छ ।’ स्थानीयको लापरबाहीले दैनिकजसो संक्रमितको संख्या बढ्दै गएको स्वास्थ्य कार्यालयको तथ्यांकले देखाउँछ । कार्यालय प्रमुख अधिकारीले भने, ‘निषेधाज्ञा केही खुकुलो गरिएको छ । मानिसहरू अनावश्यक रूपमा स्वास्थ्य सुरक्षाका मापदण्ड नअपनाई घरबाहिरा निस्किँदा संक्रमणको जोखिम बढेको छ ।’

जिल्लामा हालसम्म ९ हजार २ सय १३ जनाको एन्टिजेन र पीसीआर प्रविधिबाट गरिएको परीक्षणमा ३ हजार ३ सय ९० जनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ । संक्रमितमध्ये हाल २८६ सक्रिय संक्रमित उपचारत छन् भने ९१ जनाको मृत्यु भएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण ४, २०७८ १३:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×