‘घट्यो आर्थिक वृद्धिदर’- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार

‘घट्यो आर्थिक वृद्धिदर’

कोरोना महामारी र त्यसको व्यवस्थापनमा भएको कमजोरी मुख्य कारण
प्रतीक्षा काफ्ले

कास्की — गण्डकी प्रदेश सरकारले आर्थिक वृद्धिदरमा ओरालो लागेको जनाएको छ । प्रदेश अर्थतन्त्रका विषयमा श्वेतपत्र जारी गर्दै सरकारले प्रथम पञ्चवर्षीय योजना अवधिमा औसत आर्थिक वृद्धिदर १०.२ प्रतिशत हासिल गर्ने लक्ष्य राखिएको भए पनि पछिल्ला ३ वर्षमा आर्थिक वृद्धिदर बढ्नुको साटो घट्दै गएको बताएको हो । आर्थिक वृद्धिदर ह्रास हुनुमा मूलत: कोरोना महामारीले सिर्जना गरेको संकट र त्यसको व्यवस्थापनमा भएका कमीकमजोरी मुख्य जिम्मेवार छन् ।

आर्थिक वर्ष २०७५/७६ को ७.१ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धिदर घटेर २०७६/७७ मा २.२९ प्रतिशत र चालु वर्षमा आर्थिक वृद्धिदर जम्मा २.६ प्रतिशतमा सीमित हुन पुगेको सरकारले जनाएको छ । मुख्यमन्त्री कृष्णचन्द्र नेपालीले प्रदेशको अर्थतन्त्रको आकारमा गएको तीन वर्षमा खासै सुधार हुन नसकेको बताए । गण्डकीले मुलुकको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा ८.३ प्रतिशत योगदान गरेकोमा चालु वर्षमा ८.७ प्रतिशत योगदान गर्ने अनुमान गरिए तापनि उक्त लक्ष्यसमेत हासिल हुने विश्वासिलो आधार नदेखिएको उनको भनाइ छ । सरकारले लगानीमैत्री वातावरण नबनाउँदा निजी क्षेत्र सशंकित भएको पनि जनाएको छ । आव २०७५/७६ मा गार्हस्थ्य उत्पादनमा द्वितीय क्षेत्रको योगदान १७.४ प्रतिशत रहेकोमा चालु आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्ममा यस क्षेत्रले अर्थतन्त्रमा जम्मा १६.६ प्रतिशत योगदान गर्ने अनुमान रहेको जनाइएको छ ।

प्रदेशको प्रथम योजनाको अन्त्यसम्ममा द्वितीय क्षेत्रको योगदान २२.४ प्रतिशत पुर्‍याउने लक्ष्य लिएको थियो । द्वितीय क्षेत्रमा आएको ह्रासका कारण अर्थतन्त्रले सही दिशा लिन नसकेको अर्थमन्त्रीसमेत रहेका मुख्यमन्त्री नेपालीले बताए । प्रदेशको आवधिक योजना कार्यान्वयन गर्न १० खर्ब १२ अर्ब पुँजी लगानी आवश्यक पर्ने प्रक्षेपण गरिएको छ । सार्वजनिक क्षेत्रबाट कुल लगानीको ३५.६ प्रतिशत खर्च गर्ने बताइएको छ । यसका लागि सरकारले प्रत्येक वर्ष करिब ७२ अर्ब पुँजी लगानी गर्न आवश्यक पर्छ । प्रदेश आवधिक योजनाले निर्धारण गरेका लक्ष्य हासिल गर्नका लागि निजी क्षेत्रको लगानी महत्त्वपूर्ण हुन्छ । निजी क्षेत्रबाट कुल लगानीको ५८.१ प्रतिशत, सहकारी क्षेत्रबाट ४.४ प्रतिशत र सामुदायिक क्षेत्रबाट १.९ प्रतिशत लगानी हुने अपेक्षा गरिएको छ । निजी क्षेत्रबाट ठूलो लगानी अपेक्षा गरेको अवस्थामा लगानीका लागि निजी क्षेत्रमैत्री वातावरण निर्माण हुनुपर्नेमा निजी क्षेत्र सशंकित रहेको मुख्यमन्त्रीले बताए । सरकारले आव २०७५/७६ मा १४.२ प्रतिशत रहेको बहुआयामिक गरिबी दरलाई घटएर १२ प्रतिशतमा झार्ने लक्ष्य लिएकोमा अहिलेसम्म कुनै सुधार नआएको उनले बताए । श्वेतपत्रका अनुसार निरपेक्ष गरिबीको रेखामुनि रहेको जनसंख्या आव २०७५/७६ को ११.१ प्रतिशतबाट घटाई २०७७/७८ मा १०.९ प्रतिशतमा झार्ने भनिए पनि त्यसमा कुनै प्रगति हुन सकेन ।

पुँजीगत खर्च बढाउनका लागि गरिएका प्रयत्नहरू फलदायी हुन नसकेको मुख्यमन्त्रीको भनाइ छ । श्वेतपत्रले चालु खर्च बढ्दै गएको जनाएको छ । २०७५/७६ मा ५ अर्ब २१ करोडको चालु खर्च २०७६/७७ मा वृद्धि भएर ६ अर्ब ४८ करोड पुगेको छ । चालु आवमा चालु खर्चतर्फ १४ अर्ब ३४ करोड विनियोजन गरिएको छ । बढ्दो चालु खर्चले पुँजी निर्माण र प्रदेशको विकासका लागि पुँजीगत खर्चको जोहो गर्न कठिन हुँदै गएको बताइएको छ । प्रदेश गौरवका आयोजना, रणनीतिक महत्त्वका आयोजना र रूपान्तरणकारी आयोजना सुरु गरिएको छ । यिनका लागि संघ सरकारबाट २०७५/७६ मा ६ अर्ब ९ करोड राजस्व प्राप्त भएकोमा २०७६/७७ मा ४ अर्ब ८१ करोड मात्र प्राप्त भएको छ । चालु आवको जेठ मसान्तसम्म जम्मा ५ अर्ब ७६ करोड राजस्व प्राप्त भएको छ । चालु वर्षको जेठसम्म प्रदेश सरकारको सञ्चित कोषमा २२ अर्ब रुपैयाँ दाखिला भएको छ । संघीय सरकारबाट आउने स्रोत बढ्न नसक्नु र प्रदेशको आन्तरिक स्रोत परिचालन गर्न सक्ने क्षमतामा पनि सुधार नहुनुले विगतमा सुरुवात भएका आयोजनाको निरन्तरतामा समेत समस्या आएको मुख्यमन्त्रीले बताए ।

प्रकाशित : असार २९, २०७८ १०:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उपेक्षामा चुँदीरम्घा, हुनै छाडे साहित्यिक गतिविधि

२०८ औं भानुजयन्ती
सम्झना रसाइली

तनहुँ — अध्यात्म–रामायणको भावानुवाद गरी नेपाली समाजमा मौलिक नेपाली भाषा, साहित्य, धर्म, दर्शन र राष्ट्रियताको बीजारोपण एवं नेपाली भाषाको भाषिक एकीकरण गरेका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको जन्मस्थल चुँदीरम्घा उपेक्षामा परेको छ । अन्यत्र भानुभक्तको योगदानको चर्चा गर्दै साहित्यिक गतिविधि भइरहँदा यहाँ भने स्मरण पनि हुन छाडेको छ ।

तनहुँको भानु–४ चुँदीरम्घामा आदिकवि भानुभक्तको सालिक । तस्बिर : कान्तिपुर

केही वर्षदेखि आदिकवि भानुभक्त जन्मस्थल विकास समितिले जन्मस्थलमा असार २९ गते अर्थात् भानुजयन्तीलाई कर्मकाण्डी रूपमा भए पनि मनाउने गरे पनि अन्य निकायले भने कुनै चासो दिएको देखिँदैन । वर्षभरि उजाड अवस्थामा रहने भानु र उनको जन्मस्थल भानुजयन्तीका दिन मात्र स्मरण गरेको जस्तो देखिने स्थानीय बिकाराम सुनारले बताए । उनले भने, ‘पहिला पहिला हप्ता×–दस दिनअगाडिदेखि रामायणका श्लोक वाचन गरी जन्मोत्सव मनाउँदा चुँदीरम्घाको चमक छुट्टै हुन्थ्यो । तर, अहिले न त कुनै साहित्यिक कार्यक्रम हुन्छन् न भानुभक्तले नेपाली भाषा र साहित्य फाँटमा पुर्‍याएको योग्दानको चर्चा नै हुन्छ ।’ भारत, म्यान्मारलगायत देशमा भानुभक्तको ठूलो चर्चा हुने गरे पनि जन्मस्थल चुँदीरम्घा भने उपेक्षामा परेको र संघ, प्रदेश तथा स्थानीय सरकारले भानुभक्तको योगदानको कदर गर्न नसकेको र सन्ततिले पनि भुल्दै गएकोमा उनले चिन्ता व्यक्त गरे । भानुभक्त १८७१ असार २९ मा जन्मिएका थिए ।

पूर्वीय साहित्यमा चर्चित रामायणको नेपालीमा पुन: जन्म गराउन सफल भानुभक्तको जन्मस्थल ओझेलमा पर्नु दु:खद रहेको स्थानीय उदयनाथ आचार्य बताउँछन् । ‘पहिला पहिला भानुजयन्तीका अवसरमा साता दिन अघिदेखि नै विभिन्न कार्यक्रम हुन्थे, चहलपहल बेग्लै हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले कुनै पनि साहित्यिक कार्यक्रम हुँदैनन् । समिति पनि नेतृत्वविहीन छ । सरकारले एक मिटर रोड पिच गर्न र कुवा निर्माणमा बजेट दिन्छ तर साहित्यिक तीर्थस्थलको संरक्षण, प्रवद्र्धन तथा साहित्यिक कार्यक्रम गर्नका लागि कुनै बजेट दिदैन ।’ नेपाल र नेपालीलाई चिनाउन भानुले जुन योग्दान दिए त्यो योग्दानको कदर गर्न सरकार तथा सरोकारवाला निकायले आवश्यक चासो नदेखाउँदा अलपत्र बन्न पुगेको स्थानीय रामकुमार श्रेष्ठले बताए । डढेलोमा परेको भानुको जन्मघर पनि अहिलेसम्म पुनर्निर्माण हुन सकेको छैन । अलिअलि बनेका भौतिक पूर्वाधार पनि संरक्षण हुन नसक्दा नासिन थालेका उनको भनाइ छ । आदिकवि भानुभक्त जन्मस्थल विकास समिति संघ सरकार मातहत रहेकाले राजनीति भन्दा अलग्गै विकास समिति बनाउन सकिए यो ठाउँको विकास हुन्थ्यो की भन्ने आफुहरूलाई लागेको श्रेष्ठले बताए ।

सरकारले २०५२ मा गठनआदेशमार्फत समिति स्थापना गरेकोमा अहिले नेतृत्वबिहिन छ । भानुभक्त र उनको जन्मस्थललाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमै चिनाउन, अन्य संरचनालाई निर्माण गरी साहित्यिक पर्यटकीय गन्तव्यका रुपमा विकास गर्न लक्ष्यसाथ गठित समितिले लक्ष्य काम गर्न नसकेको समितिका पूर्वकार्यकारी निर्देशक शंकर रानाभाटले बताए । समितिमा अहिले एक खरिदार र दुई कार्यालय सहयोगी मात्र छन । स्थानीय सरकारले पनि जन्मस्थल विकासका लागि कुनै चासो नदेखाएको उनले बताए । ‘भानु नगरपालिकाले अहिलेसम्म कुनैपनि साहित्यिक कार्यक्रम आयोजना गर्न नसकेको र संरक्षणका लागि बजेट विनियोजन गर्न सकेको छैन’, खरिदार शिवभक्त रानाभाटले भने ।

बनमा लागेको डढेलोले २०५७ सालमा भानु जन्मस्थल विकास समितिको सहयोगमा यादव खरेल निर्देशित ‘आदिकवि भानुभक्त’ चलचित्र निर्माणका क्रममा बनाइएको घर २०६१ जेठमा जलेर अहिले खण्डहर बनेको छ । अन्य संरचना पनि वेवारिसेजस्तै बनेका छन । २००९ सालदेखि भानुजयन्ती मनाउन थालिएको थियो । यसवर्ष भने समिति, नगरपालिका तथा अन्य कुनै पनि निकायले व्यवस्थित रुपमा कार्यक्रमको तयारी गरेका छैनन् ।

प्रकाशित : असार २९, २०७८ १०:५०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×