‘उपनिवेशका नीलडाम अझै छन्’- कोसेली - कान्तिपुर समाचार

‘उपनिवेशका नीलडाम अझै छन्’

हामी सबै घाइते हौँ, त्यही हाम्रो अनुभव हो । दुःख र चोटबाट मान्छेलाई मुक्त पार्ने त्यस्तो के कुरा छ ? मेरो रुचि तिनै विषयमा छ ।
कान्तिपुर संवाददाता

तान्जानियाली मूलका बेलायती आख्यानकार अब्दुलरजक गुर्नाह सन् २०२१ को नोबेल साहित्य पुरस्कार विजेता हुन् । उनी त्यस्ता लेखक साहित्यकार हुन्, जसको हृदयमा अझै उपनिवेशका नीलडामहरु छन् । उनका सबैजसो कृति उपनिवेशको प्रभाव र परिणाममा केन्द्रित छन् । ‘संस्कृति र महादेशीय खाडलबीच साम्राज्यवादको पृष्ठभूमिमा शरणार्थीको नियति र प्रभावको चित्रणमा सम्झौताहीन र करुणापूर्ण लेखनका लागि’ उनलाई नोबेल पुरस्कार दिइएको नोबल कमिटीले जनाएको छ ।

उनले दसवटा उपन्यास, अनगिन्ती कथा र निबन्ध लेखेका छन् । हरेकजसो कृतिमा शरणार्थीको दुःख, एक्लोपनको अनुभूति, मातृभूमिको स्मृति, राज्यले अल्पमतसँग गरेको वाचा उल्लङ्घनजस्ता विषय केन्द्रमा छन् ।

सन् १९४८ डिसेम्बर २० मा तान्जानियाको जन्जिबारमा जन्मेका उनी जन्जिबार क्रान्तिको रापबाट बच्न सन् १९६६ मा १८ वर्षको उमेरमा बेलायत पुगेका थिए । त्यसपछि कहिल्यै स्वदेश फर्केनन् । हाल बेलायतको केन्टबरीमा बसोवास गरिरहेका गुर्नाहले बेलायती नागरिकता लिइसकेका छन् । तथापि उनका लेखनमा मातृभूमि आइरहन्छ, जहाँ अझै उनको परिवार छ ।

नोबेल पुरस्कार पाउनुअघि उनको प्रसिद्ध उपन्यास ‘प्याराडाइज’ बुकर र ह्वाइटब्रेड पुरस्कारका लागि छोटो सूचीमा, ‘डिजर्सन’ बुकरको लामो सूचीमा र ‘बाई द सी’ लस एन्जेलस टाइम्स पुस्तक पुरस्कारको छोटो सूचीमा परेका थिए । उनका अन्य उपन्यास ‘मेमोरी अफ डिपार्चर’, ‘पिलग्रिम्स’, ‘डट्टी’, ‘एडमिरिङ साइलेन्स’, ‘द लास्ट गिफ्ट’, ‘ग्राभेल हार्ट’ र ‘आफ्टरलाइभ्स’ लाई पनि पाठकले उत्तिकै रूचाएका छन् । पुरस्कार घोषणा भएको भोलिपल्टै उनले समाचार संस्था एपीलाई दिएको अन्तर्वार्तामा शरणार्थीप्रति पश्चिमा मुलुकको क्रूरताको आलोचना गरे, ‘बेलायतले होस् वा अरू मुलुकले तिनीहरुप्रति गरेको व्यवहार अत्यन्त क्रूर छ । उनीहरू केही नलिई आएका होइनन् । जवानी, ऊर्जा र सम्भाव्यता साथै लिएर आएका हुन् ।’

गुर्नाहसँग उपनिवेशका प्रभाव र लेखनका विविध आयामबारे ‘द वर्ल्ड’ टीभी सोका मार्को वेर्मनले गत अक्टोबर १३ मा र अल्फ्रासो डट ओआरजीले सन् २०१६ जनवरी २१ मा गरेको वार्ताको महत्त्वपूर्ण अंश यहाँ समेटिएको छ । यसको अनुवाद कवि तथा कथाकार अभय श्रेष्ठले गरेका हुन् :

तपाईंका आख्यानमा भेटिने पात्रहरू जन्जिबारमा तपाईंसँगै हुर्केका मानिसहरू त होइनन् ?

केही पात्र अवश्य हुन् । तिनीहरू मेरो मनमा, मेरो कल्पनामा मसँगै हुर्किए । मेरो लेखनमा आउने पात्रहरू जन्जिबारमा मसँग हुर्किएका व्यक्तिहरूसँग धेरै मिल्दाजुल्दा छन् ।

तपाईंले आफ्नो लेखनमा उतारेका व्यक्ति अनेक घटना र सत्ताबाट घाइते छन् । केले तिनलाई त्यस्तरी घाइते बनाउँछन् ? तिनले कसरी यसको सामना गर्छन् ?

हामी सबै घाइते हौँ, त्यही हाम्रो अनुभव हो । म त्यसमा रुचि राख्छु । मान्छेलाई अन्यायको स्थिति र क्रूरताको सामना गर्न यस्तै कुराले बाध्य पार्छ । तर, सधैँ होइन । कहिलेकाहीँ प्रेम, स्नेह र त्यस्तै अरू कुराले पनि प्रभाव पार्छन् । दुःख र चोटबाट मान्छेलाई मुक्त पार्ने त्यस्तो के कुरा छ ? मेरो रुचि तिनै विषयमा छ ।

यीमध्ये अधिकांश दुःख र चोट उपनिवेशकै हुन् । हालैको अन्तर्वार्तामा तपाईंले भन्नुभएजस्तै तपाईंका आख्यानमा उपनिवेशका वक्ररेखाहरू आउँछन्, जुन तपाईंको आफ्नै पनि भोगाइ हो । यतिखेरै चाहिँ उपनिवेशवादबारे लेख्नु तपाईंलाई किन महत्त्वपूर्ण लाग्यो ?

यो समकालीन यथार्थको एक अंश हो । उपनिवेश समाप्त भइसक्यो भन्ने होइन । उपनिवेश र यसका नीलडामहरू अझै हामीसँग छन् । युरोपेली उपनिवेशले संसारलाई परिवर्तित गरिदियो । उत्तर अमेरिका, भारत, दक्षिण अमेरिका, अझ हिन्द महासागरतिरको संसारलाई हेर्नुस् त ! यी घटना दशकौँअघि भएका थिए, तर त्यसका परिणाम हामी अहिले पनि भोग्न बाध्य छौँ ।

तपाईंको उपन्यास ‘आफ्टरलाइभ्स’ प्रथम विश्वयुद्धको सेरोफेरोमा छ । म पाँच वर्ष पश्चिम अफ्रिका बस्दा मलाई हिर्काइरहने एउटा कुरा उपनिवेशका तहहरू हुन् । अफ्रिकामा पहिल्यै तनाव थियो । प्रथम विश्वयुद्ध तिनैमध्ये एउटा तह हो, जसले अफ्रिकालाई आफ्नै धरातलबाट काटिदियो । दोस्रो विश्वयुद्धले अझ नयाँ विभाजनहरू ल्याइदियो । एउटामाथि अर्को बन्दै गइरहेका तनावका तहहरूलाई तपाईं कसरी हेर्नुहुन्छ ? कुन बढी विध्वंसक छ ?

हो, तिनका बेग्लै प्रभावहरू छन् । मैले भन्न खोजेको बुझ्नुभयो होला । यो उपनिवेशका खास अनुभवमा भर पर्ने कुरा हो । फरक ठाउँका फरक अनुभूतिहरू हुन्छन् । उपनिवेशका एजेन्टहरूको पनि फरक फरक विचार वा व्यापारिक उद्देश्यहरू थिए । जर्मनीको सन्दर्भमा तिनले लडाइँ र हातहतियारको परम्परालाई आफ्ना उपनिवेशहरूमा फैलाउने काम गरे ।

तिनले तान्जानियामा पनि उपनिवेश लादे । त्यहाँ कस्तो प्रभाव पर्‍यो ?

हरेक प्रसंग त्यहाँ भएका घटनाहरूमा भर पर्छन् । भारतमा बेलायतको औपनिवेशिक अनुभवलाई हेर्ने हो भने उत्तर अमेरिकामा जस्तै सुरुमा त्यो कमजोर थियो । उनीहरू अन्ततिरका जनताको सहनशीलतामा भर पर्नुपरेको थियो । बिस्तारै उनीहरू बलिया हुँदै गए । १९औँ शताब्दीमा अफ्रिका विभाजनका क्रममा युरोप शक्तिशाली, हैकमशाली थियो । कुनै पनि काम गर्न उसले कसैको अनुमति लिनु पर्दैनथ्यो । त्यसै बेला जर्मन उपनिवेशको उदय भयो । यसरी उपनिवेश क्रमशः विजयी हुँदै गयो । उपनिवेश अब व्यापारिक मात्र थिएन । बिस्तारै यसले अर्कै रूप ग्रहण गरिसकेको थियो । यसपछि उपनिवेश प्रत्यक्ष आक्रमणमा परिणत हुँदै गयो ।

सन् १९६० मा अफ्रिकाका पूर्वउपनिवेशहरूले स्वतन्त्र भएको दाबी गर्दा तपाईं किशोर नै हुनुहुन्थ्यो । स्वतन्त्रतालाई तपाईं कुनञ रूपमा बुझ्नुहुन्छ ? सन् ६० मा उपनिवेशको उत्सवमय क्षणमा उपनिवेशको स्वरूप कस्तो थियो ? आज कस्तो छ ?

उपनिवेश जारी छ । हामी केही त परिवर्तन अवश्य हुन्छ भन्ने सोच्थ्यौँ । हामी ज्यादै आशावादी थियौँ । उपनिवेशमा बन्धित हामी ऊर्जाशील हुँदा र मानवीय आकांक्षा प्रकट गर्दा केही त अवश्य परिवर्तन हुन्छ भन्ठान्थ्यौँ । तर, हामीले ठानेजस्तो भएन । केही भयो भने उही मानवीय धोका, लोभ, पाप र लालच अनि भ्रष्टाचार र त्यस्तै कुरा मात्र । म निराशा र अर्थहीनताको मात्र कुरा गरिरहेको छैन । हामी एक पाइला अघि बढ्थ्यौँ, आधा पाइला पछि हट्थ्यौँ । कति ठाउँमा त एक पाइला पनि अघि बढेको हुँदैनथ्यो ।

पश्चिम अफ्रिका बस्दा मैले पढेकामध्ये एउटा किताब थियो– चिनुवा अचेबेको ‘थिंग्स फल अपार्ट’, जुन पचासको दशकको अन्त्यतिर नाइजेरियाली स्वतन्त्रताको पूर्वसन्ध्यामा छापिएको थियो । नाइजेरियाली स्वतन्त्रतापछिको यो आधुनिक क्लासिक्स बन्न पुग्यो । एउटै उपन्यासले सिंगै कथा भन्छ भन्ने होइन । मैले बुझ्न खोजेको कुरा, परिवर्तनतिर अगाडि बढिरहेको र तनावग्रस्त अफ्रिकी समाजमा साहित्यले कस्तो भूमिका खेल्न सक्छ ?

पहिलो कुरा, संसारमा जताततै साहित्यले खेल्न सक्ने भूमिका भनेको तत्कालीन समयको चित्र उतार्नु र त्यसलाई सम्बोधन गर्नु हो । अहिलेको सवाल यस्तो पनि हुन सक्छ– तपाईं यहाँसम्म कसरी आइपुग्नुभयो ? विगतमा के भएको थियो वा मान्छे के हो, हामी कसरी बाँचेका थियौँ, हाम्रा गतिविधि कस्ता हुन्थे भन्ने बुझ्न यो कुरा लेखनका लागि एउटा अवसर पनि हुन्छ । मान्छेले कसरी दुःखबाट त्राण पाउन सक्छ ? हुन सक्छ, तपाईं अरू मान्छे कसरी दुःखबाट बाहिर आउन सफल भए भन्ने पढेर पनि सिक्न सक्नुहुन्छ । तर, महत्त्वपूर्ण कुरा, साहित्यले तपाईंलाई खुसी पनि दिन्छ, आन्तरिक आनन्द फैलाउँछ । यति भयो भने साहित्यले पनि आफ्नो भूमिका राम्ररी निर्वाह गरेको मान्न सकिन्छ ।

साहित्यमा नोबेल पुरस्कार पाउनुभएको छ । तपाईं कसरी यो खुसी मनाइरहनुभएको छ ?

अधिकांश समय त म तपाईंहरूसँगै वार्ता गरेर दिन बिताइरहेको छु । जब अलिकति फुर्सद मिल्छ, म चुपचाप बस्छु । यो खुसी म चुपचाप र शान्त रहेरै मनाउँछु ।

तपाईं आफूलाई उत्तर उपनिवेशकालीन वा विश्व साहित्यका एक स्रष्टामध्ये के भन्न चाहनुहुन्छ ?

म यी कुनै पनि शब्द प्रयोग गर्न रुचाउँदिनँ । म आफूलाई कुनै पनि प्रकारमा बाँध्न चाहन्नँ । खासमा, म आफ्नो नामभन्दा फरक शब्दबाट सम्बोधित हुनै चाहन्नँ । अर्को कुरा कुनै पनि प्रश्न कसरी सोधिन्छ भन्नेमा भर पर्छ । मानौँ, कुनै पत्रकारले मलाई सोध्यो, ‘तपाईं विश्व साहित्यको लेखक हो ?’ यस्तो सोध्नेले यहाँबाट गएपछि के लेख्छ होला ! म त्यो होइन । म अलि अप्ठ्यारो मान्छे छु ।

विश्वको संस्कृति अक्सर दक्षिण र उत्तर ध्रुवको संस्कृतिका रूपमा भिन्न छन् । यस्तो कुरालाई खासगरी साहित्यका सन्दर्भमा कसरी हेर्नुहुन्छ ?

संसार उत्तर र दक्षिण भनेर विभाजित छैन । तर, त्यसरी व्याख्या गर्ने फेसनचाहिँ खुब चलेको छ । यसअघि नै तेस्रो विश्व, अल्पविकसित विश्वजस्ता पदावली प्रयोगमा आएकै हुन् । त्यसभन्दा चाहिँ उत्तर र दक्षिण अलि भद्र सुनिन्छ । तर, यसले यथार्थ र ऐतिहासिक भिन्नतालाई व्याख्या गर्ने कोसिस गर्छ । यसले अर्को कुरूप विश्व अर्थात् उपनिवेशबाट त्राण दिन्छ । ऐतिहासिक साम्राज्यवादले कथित उत्तर र दक्षिणको भिन्नतालाई जोड दियो र यसलाई जारी राख्यो ।

मलाई लाग्छ, आफ्नो विरासतका कारण उपनिवेशवादले यस भिन्नतालाई अझै भिन्न र स्थापित गरिदियो । त्यसैले त्यहाँ भिन्नताहरू छन्, तर उत्तर र दक्षिण भन्ने अवधारणा ठीक छैन । यसलाई तपाईं स्थानको भिन्नता होइन, प्रवृत्ति, बुझाइ र अपेक्षाहरूको भिन्नताका रूपमा बुझ्न सक्नुहुन्छ । हेर्नुस्, चीनका केही भाग पश्चिमा राष्ट्र जत्तिकै समृद्ध छन् भने कतिपय भाग त्यस्ता छैनन् । खासमा यो स्थानको भिन्नता हुँदै होइन ।

समकालीन समाजका लागि विश्व साहित्यको महत्त्व के छ ? विश्व साहित्यका स्रष्टाले निर्वाह गर्नुपर्ने निश्चित कर्तव्यहरू केही छन् कि ?

ओहो, यस्तो कर्तव्यलाई तपाईं कसरी परिभाषित गर्नुहुन्छ ? मलाई लाग्दैन, यो कुरा विश्वस्त पार्ने खालको छ । यो भनेको के हो ? यो भनेको अंग्रेजी, फ्रान्सेली, जर्मन, पुरानो फारसी, चिनियाँ साहित्य हो ? कि यसको अर्थ विश्वमा लेखिएका कुनै पनि साहित्य हो ? पक्कै पनि हरेक व्यक्तिलाई साहित्यको महत्त्व छ । जसै साहित्य लेखिन्छ, मानिसहरू पढ्छन् र केही सिक्छन् । मलाई यस मामलामा विश्व साहित्य भन्ने पदावली ‘पैसा’ जस्तै उपयोगी हो भन्ने लाग्दैन । रोजीरोटीका क्रममा पैसा हामीलाई हरेक दिन चाहिन्छ । विश्व साहित्य भन्ने पदावली त्यस्तो होइन । तपाईं एउटा किताब उठाएर सोध्न सक्नुहुन्छ त्यसका बारेमा । तर, ‘विश्व साहित्य’ पदावलि त्यति तुल्य होइन, जति यो सुनिन्छ । ‘विश्व साहित्य’ को कर्तव्य के हो ? यो कुरा तपाईंले कुन अर्थमा सोध्नुभएको भन्नेमा भर पर्छ । यस प्रश्नका नैतिक आयाम छन् ।

साहित्यको भूमिका समुदायलाई उन्नत बनाउने हो । कसैले भन्न सक्छ, लेखकले समाजमा प्रचलित परम्परालाई चुनौती दिने हो । त्यो चुनौती प्रत्यक्ष देखिने विचार हुन सक्छ, परिवार, औचित्य, यौन नैतिकता र त्यस्तै अरू विचार पनि हुन सक्छ । अर्कोतिर, त्यसैलाई जनताले अनुशासनविहीन, अनावश्यक र विध्वंशक पनि देख्न सक्छ । लेखकको भूमिका पाठकले मात्र छुट्ट्याउन सक्छ । तपाईंले मूल्यांकन गर्नुअघि यो कुरा लेखकलाई नै छाडिदिनु बेस हुन्छ ।

लेख्दा र पुस्तक छाप्दा तपाईंको व्यक्तिगत उद्देश्य के हुन्छ ? विशेष उद्देश्य हुन्छ वा तपाईंको मनमा एउटा कथा छ, जुन तपाईंले पाठकलाई भन्नु छ भन्ने मात्र लाग्छ ?

‘उद्देश्य’ भन्ने शब्द अहंकारग्रस्त सुनिन्छ । म भद्र कुरा लेख्न प्रयास गर्नुको साटो केवल आफूले सक्दो विश्वसनीय तरिकाले लेख्न चाहन्छु । तर, केही कुरा छन्, जसमा म गम्भीर हुन्छु । म आफूले लेख्ने कुरालाई नयाँ आविष्कारका रूपमा दिन चाहन्छु । विश्वमा महिलाको स्थानजस्ता विषयमा लेख्न चाहन्छु भन्दिनँ जब कि त्यो मेरो सरोकारको विषय नै हो । एउटा सैद्धान्तिक उदाहरण, मैले मेरी बहिनीको बिहेबारे लेखेँ भने त्यहाँ मेरी बहिनीबारे लेख्ने खास कुरै हुँदैन । अर्को राम्रो उदाहरण मेरै उपन्यास ‘बाई द सी’ कसरी लेखेँ भन्नेलाई पनि लिन सकिएला । यसको लेखन अनेक आकांक्षाहरूबाट सुरु भयो । नब्बे दशकको अन्त्यतिर अफगानिस्तानको युद्ध चरम सीमामा पुग्दा लन्डनमा एउटा हवाईजहाज पुग्यो, जुन एक जना यात्रुबाटै अपहरित भयो ।

तस्बिरहरू : एजेन्सी

यो अफगानिस्तानको आन्तरिक उडान थियो, सम्भवतः काबुलबाट हेरातसम्म । तर, अपहरणकारीले लन्डन पुर्‍यायो । अथवा इन्धन भर्न त्यहाँ अवतरण गरायो । टीभी समाचारमा देखिएका यात्रुको पहिरन युरोप यात्रामा हिँडेजस्तो देखिन्नथ्यो । सायद उनीहरू आफ्नै देशमा आफन्त भेट्न हिँडेका थिए । अपहरणकारीले अथोरिटीलाई उनीहरू शरण चाहन्छन् भनिदियो, तर बहुमत यात्रुले त्यो चाहेका थिएनन् । एक दिनपछि सबै जनाले शरण मागे । मैले आफैंलाई सोधेँ, त्यहाँका यात्रुमध्ये एक वृद्धले पनि त्यही चाहेका थिए त ? मेरो माग के हो भन्ने वास्तविक कुरा उनले बुझेका थिए त ? मैले बुझेसम्म युवायुवतीका लागि शरणको अर्थ एउटा थियो भने वृद्ध र परिवारका लागि त्यस कुराको अर्थ त्यही थिएन ।

यसले तपाईंलाई त्यसबारे गहिरिएर सोच्न बाध्य पार्छ । तपाईंलाई त्यसअघि रुचि नभएको कुरामा रुचि जगाउँछ । अन्ततः त्यसले लेखकलाई लेख्न उत्प्रेरित गर्छ । ‘बाई द सी’ मा यही भएको थियो । यस्तोमा तपाईं लेख्नुभन्दा बढी काम गर्नुहुन्छ । यो घटना र त्यस घटनाबीचको सम्बन्ध देख्न थाल्नुहुन्छ । कुराहरू सरर्र आउन थाल्छन् । यसरी नयाँ कुरा विकसित हुन्छ ।

तपाईंको लेखनशैलीमा कसैको वा कुनै कुराको प्रभाव छ ? अथवा आख्यान लेखनमा विशेष केही कुरा वा व्यक्तिको प्रभाव छ कि ?

यसलाई म त्यसरी भन्न चाहन्नँ । तान्जानियाबाट सानै उमेरमा म बेलायत आएँ । यहाँ बाहिरिया हुनु, जटिलताहरूसँग जुध्नु, मातृभूमिबाट अलग हुनु आदि कुराले मलाई घचघच्याइरहे । म भर्जिनिया उल्फजस्तो थिइनँ, जसले दस वर्षको उमेरमै लेखक बन्छु भन्ने अठोट गरेकी थिइन् । अरूले जस्तै मैले पनि लेख्न थालेँ । नयाँ पृष्ठ थपिँदै गए र नयाँ प्लट विकसित हुँदै गए । अनि म त्यही विन्दुमा आइपुगेँ जुन म सोच्थेँ । के हो यो ? यो लेखेर के गर्दैछु म ? बल्ल यस स्थितिमा तपाईं ‘कुराहरू लेख्नु’ र ‘मात्र लेख्नु’ बीच फरक भेट्न थाल्नुहुन्छ । म केही लेख्छु, त्यसलाई संगठित गर्दै जान्छु । बल्ल यो ‘मात्र लेख्नु’ भन्दा माथि पुग्छ किनभने तपाईंले आफैंभित्रबाट बोल्नुपर्ने हुन्छ । कुनै विन्दुमा पुगेर यो उपन्यासजस्तो बन्न पुग्ला, एउटा प्रक्रियामा जाला ।

प्रयास गर्दै जाँदा चिजमा सुधार हुँदै जाला । अनि तपाईं त्यसमा प्रतिबद्ध हुनुहुन्छ । बल्ल निकास निस्कन्छ । यसरी तपाईं अझै असल बन्ने प्रयास गर्नुहुन्छ र प्रकाशक खोज्न थाल्नुहुन्छ । बल्ल तपाईं लेखक बन्नुहुन्छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २७, २०७८ ११:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मसानघाट

रिमा केसी

जीवनको अस्ताचल अर्थात् मसानघाटन कुनै जात धर्म वा लिंगको भेदभावन त रुपरंग अथवा दौलतको अहंकार बिना कुनै नापतौल प्रवेश नि:शुल्क छ

बोर्डिङ पासको आवश्यकता छैन

न त उत्तीर्ण गर्नुपर्छ कुनै प्रवेश परीक्षा नै

जरुरी छैन उच्चसंयन्त्रको आकस्मिक बैठक

जहिल्यै खुला छ मसानघाटको प्रवेशद्वार


मान्छेका लाशको पर्खाइमा छन

केही टुक्रा रुखका लाशहरु यत्रतत्र

आगोको मिलनमा धुँवा बन्नका लागि

बस खरानी हुनु छ

खरानी हुनु भनेको सकिनु होइन

परम शान्तिमार्गमा महाप्रस्थान गर्नु हो

आत्मिक हुनु हो

ब्रम्हाण्डको सत्तासँग एकाकार हुनु हो


आगोमा भस्मीभूत भइरहँदा

देहसँगै समाधिस्त हुन्छ

मानिसको मोहमायाको संसार

धमिराको घर जस्तै ढल्छ

सारा घमण्ड रिस र लोभको साम्राज्य


एक धरो सेतो कात्रोमा बेरिएर

मसानघाटमा खरानी हुनु

अनन्त शून्यतामा विलीन हुनु हो

अथाह रिक्तताले भरिनु हो

जीवनको पूर्णताप्राप्ति हो

शाश्वत सत्यको रंगभूमि हो

जहाँ कात्रोको कुनै खल्ती हुँदैन

न हुन्छ कुनै उपभोक्तावादी ब्राण्ड .....!

प्रकाशित : कार्तिक २७, २०७८ ११:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×