दसैंमा सुनिन छाड्यो चचहुइ...- फिचर - कान्तिपुर समाचार

दसैंमा सुनिन छाड्यो चचहुइ...

दसैंमा एकपटक भुइँ छोड्नुपर्ने मान्यता रहे पनि आजकाल यी कुरा इतिहास बन्न थालिसके
मनोज पौडेल

कपिलवस्तु — दसैं लागे पनि कपिलवस्तु नगरपालिका–२, सागरटोलकी १० वर्षे काशवी शर्माले चचहुइ-चचहुइ भन्दै पिङमा अझै मच्चिन पाएकी छैनन् । टोलको चन्द्रघण्ट रुद्र मन्दिरअघि सधैं राखिने लिंगे पिङ यसपटक राखिएको छैन । ‘पिङ नराख्दा खल्लो महसुस भयो,’ उनले भनिन्, ‘दसैं आएजस्तै लागेन ।’ 

बडा दसैंको घटस्थापनादेखि पिङमा मच्चिने बानी परेकी उनी अहिले तौलिहवा आसापस पिङ खोज्दै हिँडेकी छन् । तर, कतै पाएकी छैनन् । उनीजस्तै कपिलवस्तु नगरपालिका–६ बर्मेली टोलकी ५२ वर्षीया हरिकला आचार्य पनि यस वर्ष दसैं खल्लो भएको बताउँछिन् । ‘पिङमा मच्चिँदाको आनन्द निकै रोमाञ्चक हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘सधैं सशस्त्र प्रहरीले पिङ बनाइदिन्थ्यो ।’ तर, गत वर्षदेखि चचहुइँ गर्न नपाउँदा नियास्रो लागेको छ ।’

बडा दसैंदेखि तिहारसम्मै रौनक बढाउने लिंगे पिङ अहिले विस्तारै हराउँदै गएको छ । ८/१० वर्षअघिसम्म दसैंको घटस्थापनादेखि नै गाउँटोलमा रोटे, जाते र लिंगे पिङ हालेर गाउँले नै रमाउने गर्थे । तर, अचेल निकै कम भएको छ । रोटे र जाते पिड त देख्नै छाडिएको छ । कहींकतै देखिए लिंगे पिङ मात्रै देखिन्छ । दसैंसँग धार्मिक, ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध बोकेको लिंगे पिङ जिल्लाका थोरै ठाउँमा मात्र देख्न सकिन्छ । यस वर्ष जिल्लाका वाणगंगा नगरपालिकोको भक्लापुर, उप्टाहा, बुङ्ची र चप्पर गाउँलगायत ६/७ ठाउँमा मात्र लिंगे पिङ राखिएको छ । भक्लापुरको नदी छेउमा युवाले एकै ठाउँ दुईवटा लिंगे पिङ बनाएका छन् ।

‘संस्कृति लोप हुन थाल्यो,’ स्थानीय कृष्ण गैरेले भने, ‘हामी आफैंले रकम उठाएर दुईवटा पिङ बनाएका छौं ।’ गाउँले आएर यहाँ पिङमा मच्चिने गरेका छन् । थोरै ठाउँमा बनाइएको पिङ खेलेर गाउँघरमा बालबालिकादेखि युवायुवती, वृद्धवृद्धासम्म रमाइरहेका छन् । दसैंदेखि तिहारसम्म पिङमा रमाउने गर्थे । विस्तारै पिङ खेल्ने परम्परा कम हुँदै गए पनि मधेसदेखि पहाडसम्म पिङमा मच्चिन चाहने उत्तिकै छन् । ४/५ वर्ष सशस्त्र प्रहरीले जिल्लाका ठाउँठाउँमा लिंगे पिङ बनाउने गरेको थियो । तर, दुई वर्षयता कोभिडका कारण नबनाइएको सशस्त्रको २८ नम्बर गणका उपरीक्षक ध्रुव कार्कीले बताए ।

पिङ राख्न थालेपछि दसैं–तिहार आएको संकेत हुन्थ्यो । मानिसहरु दसैं–तिहारका सरसामान जोहो गर्न लाग्थे । पिङ संस्कृतिको सुन्दर पक्ष पनि हो । पिङ राखेको ठाउँ जमघट हुने स्थल हो । त्यसले अप्रत्यक्ष रूपमा सञ्चारमाध्यमको काम र भेटघाट भलाकुसारी गर्ने मञ्च बन्छ ।

पिङ खेल्दा हुने आनन्द अविस्मरणीय हुन्छ । ‘दुःखकष्ट र पीडा एकछिन भए पनि भुलिन्छ,’ बुद्धभूमि नगरपालिका उपप्रमुख मीरा थारूले भनिन्, ‘त्यसैले यस्तो गुण बोकेको संस्कृतिको छुट्टै महत्त्व छ ।’ पिङले साहस पनि बढाउने उनले बताइन् । मधेसमा साउनदेखि तिहारसम्मै पिङ खेल्ने परम्परा रहेको अवधि लोकसाहित्यका विशेषज्ञ विक्रममणि त्रिपाठीले बताए । घर, टोल र बगैंचामा डोरी बाँधेर पिङ राखिन्छ । ‘भगवान् शिवको अराधना गर्ने साउन पवित्र महिना हो,’ उनले भने, ‘त्यसैले त्यही समयबाट मधेसमा पिङ खेलिन्छ ।’ मधेसमा पिङलाई झलुवा भनिन्छ ।

‘दसैंमा एकपटक भुइँ छोड्नुपर्ने मान्यता छ,’ कपिलवस्तु नगरपालिका– २ का वडाध्यक्ष रामभजन कलवारले भने, ‘त्यसका लागि पिङ खेलिन्छ । अचेल यी कुरा इतिहास बन्न थाले ।’ अहिलेको युवा पुस्ताले संस्कृति बिर्संदै गएको उनले बताए । कला, संस्कृति र परम्पराप्रति युवा पुस्ता संवेदनशील नहुँदा समस्या भएको अवधि साहित्यकार राघवेन्द्र श्रीवास्तवले बताए । ‘स्थानीय तह पुरानो संस्कृति संरक्षणमा लाग्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘अन्यथा हाम्रो संस्कृति खोज्न अन्यत्र जानुपर्छ ।’ पहिला चंगा उडाएको, मौलिक बाजामा गीत घन्किएको र लिंगे पिङमा मच्चिएको देख्नासाथ दसैं आएको रौनक हुन्थ्यो । काठमाडौंबाट दसैं मनाउन फर्किएका साहिल शर्माले भने अहिले तौलिहवा सुनसान देख्दा चिन्तित भएको बताए । ‘कतै कहीं रौनक छैन,’ उनले भने, ‘विस्तारै कलासंस्कृति भुल्दा दसैं खल्लो लाग्न थालेको छ ।’

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७८ २१:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बैंक लुटपाटमा संलग्‍नहरुलाई पक्राउ गरेकै स्थानबाट पेस्तोल बरामद

पक्राउ परेका तीनमध्ये दुई भारतीय
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — मोरङमा बैंक लुटपाटमा संलग्न तीन जनालाई पक्राउ गरेको स्थानबाट प्रहरीले सोमबार पेस्तोल बरामद गरेको छ । प्रदेश १ प्रहरी कार्यालयका प्रमुख अरुणकुमार बिसीले धनपालथान गाउँपालिकाको अमाही बरियातीबाट पेस्तोल पनि बरामद गरेको बताएका छन् ।

'लुटपाटमा संलग्न रहेकाहरुलाई पक्राउ गरिएको स्थानबाट पेस्तोल पनि बरामद भएको छ' बिसीले इकान्तिपुरसँग भने, 'त्यो पेस्तोल घटनामा प्रयोग भएको हो कि होइन अनुसन्धान भइरहेको छ ।'

यसअघि सोमबार दिउँसो कर्सिया बजारस्थित सिटिजन बैंकका गार्डमाथि गोली प्रहार गर्दै लुटपाटको प्रयास भएको थियो । कर्सिया बजार बिराटनगरबाट २० किलोमिटर पूर्वमा पर्छ । जबर्जस्ती बैंक प्रवेश गर्ने खोज्ने समूहलाई रोक्न खोज्ने सुरक्षामार्डमाथि गोली प्रहार भएको थियो ।

घाँटीको पछिल्लो भागमा गोली लागेका सुरक्षा गार्डको विराटनगरस्थित न्यूरो अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ । उक्त घटना भएको एक घण्टाभित्र सीमाक्षेत्रमा पर्ने धनपालथानको अमाही बरियातीबाट प्रहरीले तीन जनालाई पक्राउ गरेको थियो ।

'दसैं लक्षित विशेष सूरक्षा योजनाअनुसार परिचालन गरिएको प्रहरीको कारण लुटपाटको घटनामा संलग्नहरुलाई चाँडै पक्राउ गर्न सकिएको हो,' बिसीले भने । पक्राउ पर्नेहरुमा दुई जना भारतीय नागरिक र एक नेपाली भएको सुरक्षा स्रोतले जनाएको छ । उक्त घटनाबारे मंगलबार पत्रकार सम्मेलन गर्ने प्रहरीको तयारी छ । यसअघि गत शुक्रबार मात्रै विराटनगरको मुख्य बजारमा रहेको एउटा गार्मेन्ट पसलमासमेत लुटापाट भएको थियो । तीन जनाको समूहले गर्मेन्ट पसलबाट पेस्तोल देखाएर ११ हजार रुपैयाँ र चार वटा मोबाइल लुटेको थियो ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७८ २१:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×