शुभकामना सन्देश प्रिय गायक दीप श्रेष्ठलाई- फिचर - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

शुभकामना सन्देश प्रिय गायक दीप श्रेष्ठलाई

दिनेश सुब्बा

काठमाडौँ — युवा हुँदै वृद्ध अवस्थाको परिकल्पनामा रुमलिँदै आफ्नै शब्द सङ्गीतमा जीवन्त आवाज दिई नेपाली सङ्गीतको बिहानी आकाशमा झुल्किएको सूर्यरुपी कलाकार दीप श्रेष्ठ प्रकारान्तरले ७० औं वर्ष उमेरतर्फ धकलिरहेको समयलाई हामीले नकार्न सक्दैनौं । दीप श्रेष्ठ त के आफ्नै उमेरको बहकाई सम्झँदा एउटा त्रास र निराशामा रुमलिन्छ यो मन ।

फाइल तस्बिर : रवि मानन्धर

पहाडहरु सबै उस्तै छन् ।

मेरो जिन्दगी बितिसक्यो

यहाँ रात हरेक खोक्रो छन्

बुढो हुन कर लागि सक्यो

सुनिदेऊ सानो छँदाको कथा

तर यथार्थ र सत्यमा बाँच्नु नै जीवन हो भने यसको गतिशीलतालाई समानान्तर प्रेरित गर्ने अर्को रुप साधना हो । दीप श्रेष्ठ त्यही साधक हो जसले उमेरको बन्देजलाई परास्त गरेर अनवरत नेपाली सङ्गीतप्रति क्रियाशील रही एउटा उदाहरणीय र अनुकरणीय इतिहास रचेको छ । यसैले हामी उनलाई जिउँदो इतिहास अथवा 'लिभिङ लिजेन्ड' भन्छौं । नेपाली सङ्गीतलाई यो उचाइसम्म पुर्‍याउने सेतुराम, बद्री श्रेष्ठ, उस्ताद साहिला, मित्रसेन, नातिकाजी, अम्बर गुरुङ, नारायणगोपाल, गोपाल योञ्जनलगायतका राष्ट्रिय विभूतिहरू देवतुल्य भई सबैको हृदयमा बसेका छन् भने विशाल वृक्ष भएर सिङ्गो इतिहास बोकी हामीलाई छहारी दिईराखेका थोरै नामहरुमा दीप श्रेष्ठ एउटा हो ।

१७ वर्षकै उमेरमा रेडियो नेपालमा ‘म पत्थरको देवता होइन’ बोलको गीत गाएर साङ्गीतिक यात्रा तय गरेका कलाकार श्रेष्ठका सिर्जनाहरु श्रवणयोग्य मात्र नभएर नेपाली सङ्गीतको सच्चा अनुयायीहरुका लागि उपयोगी अभ्यास र साधनाका विषयभित्र पर्दछन् । जसरी सङ्गीत अलङ्कारहरु सङ्गीत प्रयोजनका लागि उपयोगी हुन्छन् त्यसरी नै नारायण गोपाल, दीप श्रेष्ठका गीतहरू बारम्बार गाउँदा सङ्गीत अभ्यासका मूल तत्वहरु पाउन सकिन्छ भन्ने मेरो बुझाइ रहीआएको छ । यिनका गीतहरु शास्त्रीय सङ्गीतका सबै विशेषताले युक्त छन्।

मैले मेरो सङ्गीत यात्राका प्रारम्भिक समय दीप श्रेष्ठका गीतहरूसँग व्यतीत गरेको थिएँ । उनका धेरै सिर्जनाहरु श्रुतिमधुर छन् यद्यपि कुनै कुनै गीतहरु गाउनलाई भने गाह्रो हुने गुनासो पनि त्यत्तिकै छ । तालको एकरुपता 'मोनोटोनस' छल्न सङ्गीतकारहरु यसरी विभिन्न स्वरुपमा प्रस्तुत हुने गर्दछन् । दीप श्रेष्ठ पनि यस्तै प्रयोजनमा रमाउने बिशेष कलाकार हुन् । तर कुनै पनि कलामा सरलताको अलङ्कारिता जति उपयोगी र सुन्दर हुन्छ त्यत्ति नै पृथक् र विषमताको प्रयोग वाञ्छनीय हुन्छ । भनाइ छ- कन्ट्रास्ट इज द फस्ट ल अफ अल आर्ट ।

६०/७० दशकताका काठमाडौंले एउटा स्वाद पस्किराखेको नेपाली सङ्गीतमा छुट्टै प्रकारको स्वाद लिएर पूर्वको, त्यसबेलाको सानो सहर धरानबाट उदाएका कलाकार श्रेष्ठमा यस्तो बेग्लै र नवीन सिर्जना निहित हुनुमा नेपाली सङ्गीत/साहित्यको उर्भर भूमि दार्जिलिङसितको उनको सघन संगत नै प्रमुख कारण रहेको उनको भनाइ रहिआएको छ । त्यो समय दार्जीलिङको विविध साङ्गीतिक परिवेशसित को प्रभावित थिएन होला र ? तर के पनि अनुमान गर्न सकिन्छ भने त्यहाँको लोभलाग्दो साङ्गीतिक पृष्ठभूमि, प्राकृतिक सौन्दर्य, शिष्ट समाज र त्यसैभित्रका माहिली साइँलीवरीहरूका न्यानो आतिथ्य र माया पनि आकर्षणको अर्को कडी हुन सक्दछ । त्यसैले गायक श्रेष्ठ भन्छन्, ‘म त दूरदेखि आएँ तिम्रै नाम बोकेर ।’

दार्जिलिङ र नेपालको साङ्गीतिक विनियमको सिलसिलामा एकताका दार्जिलिङको हरेक मञ्च तताउने सुन्दरी गायिका सोफिया गुरुङलाई आफ्नो अर्धाङ्गिनी बनाउनु गायक श्रेष्ठको दार्जिलिङ मोह अति गाढा थियो जसले उनको साङ्गीतिक यात्रामा कोशे ढुङ्गाको काम गरिदियो । दीप श्रेष्ठ अपवाद होइनन्, स्वरसम्राट नारायण गोपाल चियाको बुटामा अल्झेको पछ्यौरी झिकिदिन बारम्बार दार्जिलिङ पुग्दथे । अन्त्यमा पेमला भाउजूलाई टिपेरै छाडे ।

यसरी सङ्गीतको माध्यमबाट वैवाहिक जीवन व्यतीत गरिरहनुभएका श्रेष्ठ परिवारको कोखमा जन्म लिएकी जेठी सुपुत्री दृष्टि श्रेष्ठ आफ्ना मातापिताको विरासत थाम्दै गायन क्षेत्रमा सक्रिय छिन् । आज उनले आफ्ना बाबालाई साथ दिएकी हामी सुन्न पाउने छौं ।

७०/८० को दशकमा बिटल्स, रोलिङ स्टोन्स, एसी/डिसी तथा गन्स एन रोजेजलगायतका गीतहरूले युवाहरुमा गहिरो प्रभाव पार्न थालेपछि गितारको चलन तीव्ररुपमा आउन थाल्यो । गितार बजाएर गीत गाउनमा सबैले गर्व गर्थे । पुराना गीतहरू गितार सुहाउँदा थिएनन् । हार्मोनी अथवा कर्डको स्वरूपअनुसार गीतहरुको कम्पोज नभएकाले अङ्ग्रेजी गीत गाउनमा नै त्यसबेलाका युवाहरु मरिहत्ते गर्थे । तर, अङ्ग्रेजी गीत नजानेकालाई हिमालयन ब्याण्ड, प्रिजम ब्याण्ड, दीप श्रेष्ठ, ओमविक्रम बिष्टलगायतका गीतहरूले गितार र गायनको सामञ्जस्यमा ठूलो राहत दिए। यसै गुणले गायक दीप श्रेष्ठलाई पुरानो र नयाँ पुस्ताबीचको सूत्रधार मानिन्छ ।

भर्खरै सम्पन्न भ्वाइस अफ नेपाल रियालिटी ‘शो’मा दीप श्रेष्ठको भूमिकामाथि विशेष मलाई चिन्ता यसकारण लागेको थियो कि यस्ता ‘शो’हरुमा वास्तविकभन्दा योजनाबद्ध गतिविधि हुने गर्छन् भन्ने मलाई लाग्छ । यसलाई व्यापारको दायराभित्र राख्नुपर्नाले कोचको भूमिका प्रधान हुनपर्दछ। सम्बन्धित ज्ञानभन्दा पनि सोसल मिडियाका (यु टयुब) स्रोतालाई आकर्षण गर्नुपर्ने हुनाले उनको नाटकीय भूमिका सर्वोपरी हुँन्छ । तर, दीप श्रेष्ठ यस्तो स्वभावका कलाकार हुन् जसको स्वभावभित्र यस्ता अवाञ्छित चर्तिकलाहरु कहिल्यै पनि परेनन् । यसर्थ यस्ता कार्यक्रमका लागि गायक श्रेष्ठ सफल हुन नसक्लान् भन्ने मेरो अनुमानविपरीत हरेक एपिसोडमा एउटा अपरिहार्य अभिभावकको गहन भूमिकामा सर्वस्वीकार्य बन्न थाले । सङ्गीत भनेको भाषा पनि हो यसैले हामीले शब्द उच्चारण विगारेर भाषाप्रति अन्याय गर्नुहुन्न भने सुझाव बारम्बार दिइरहे । यो अभिभावकत्वभन्दा धेरै के नै चाहियो र ?

७० औं वर्ष प्रवेशका यो बेला दीप श्रेष्ठ अस्पतालमा स्वास्थ्य लाभ गरिरहेका छन् । नेपाली संगीतका यी प्रतीभालाई हङकङदेखि जन्मदिन र स्वास्थ्य लाभको शुभकामना ।

प्रकाशित : जेष्ठ २५, २०७८ १६:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रहरीमा असमानता हटाउन गृहकार्य

वृत्ति विकासका लागि ५ र १० वर्षे खाका ल्याइँदै
सेवासुविधामा देखिएको असमानता हटाउन जवानको माग
मातृका दाहाल

काठमाडौँ — प्रहरी प्रधान कार्यालयले संगठनको आधुनिकीकरण तथा रूपान्तरणको खाका ल्याउने भएको छ । संघीय संरचनाअनुसार प्रहरी समायोजनपछिका ५ वर्ष र १० वर्षमा शान्तिसुरक्षा, अपराध अनुसन्धान तथा नियन्त्रण, त्यसमा प्रविधिको प्रयोग, जनशक्तिको वृत्ति विकास, सेवासुविधालगायत विषय समेटेर नेपाल प्रहरीले रूपान्तरणको मोडालिटी बनाउन लागेको हो । नयाँ खाका प्रहरी समायोजनअघि नै लागू गर्ने तयारी छ ।

यसका लागि प्रहरी महानिरीक्षक शैलेश थापा क्षत्रीले राष्ट्रिय प्रहरी प्रशिक्षण प्रतिष्ठानमा कार्यरत प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) प्रद्युम्न कार्कीको अध्यक्षतामा मूल समिति र प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी) नेतृत्वका छुट्टाछुट्टै १४ वटा उपसमिति गठन गरिसकेका छन् । प्रहरी सेवा अपराध अनुसन्धान/नियन्त्रण, कानुन कार्यान्वयन, शान्तिसुरक्षा व्यवस्थापनलगायत नागरिकको दैनिक जीवनयापनसँग प्रत्यक्ष जोडिएकाले रूपान्तरणको खाका कस्तो हुन्छ भन्नेमा सबैको चासो छ । सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि सार्वजनिक गरेको बजेटमा पनि सुरक्षा निकायको आधुनिकीकरणलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ । खासगरी तल्लो दर्जामा कार्यरत जनशक्तिको वृत्ति विकास र प्रोत्साहनका कार्यक्रम नल्याएको भन्दै असन्तुष्टि छ । त्यसलाई समेत सम्बोधन हुने गरी कार्ययोजनासहितको खाका ल्याउन लागिएको हो ।

२०७८ असार मसान्तभित्र संगठनको रूपान्तरण र आधुनिकीकरणको खाका पेस गर्न समय तोकिएको छ । यो खाका नेपाल प्रहरी र प्रदेश प्रहरीमा रहेर काम गर्ने सबै कर्मचारीका लागि ल्याउन लागिएको हो । प्रहरी प्रवक्ता वसन्तबहादुर कुँवरले नेपाल प्रहरीलाई बदलिँदो परिस्थितिअनुसार चुस्त र प्रभावकारी एवं कार्यरत जनशक्तिको मनोबल उच्च बनाउने उद्देश्यले ५ र १० वर्षे रूपान्तरित योजना ल्याउन लागिएको बताए । ‘अब कस्तो प्रहरी संगठन बनाउने, संघीय संरचनामा कस्तो संगठन आवश्यक छ, कार्यरत जनशक्तिका अपेक्षा र चाहना के–कस्ता छन्, त्यसलाई कसरी सम्बोधन गर्ने भनेर समग्रमा रूपान्तरित खाका बनाउन लागिएको हो,’ उनले भने, ‘आउँदो असार मसान्तभित्र समितिले प्रतिवेदनको मस्यौदा तयार पारिसक्ने भन्ने छ, त्यसकै आधारमा अबको प्रहरी कस्तो हुने भन्ने रणनीति बन्नेछ ।’ रूपान्तरण कार्ययोजनामा फिल्डमा कार्यरत जनशक्तिका रायसुझाव र धारणा के–कस्ता छन् भनेर बुझ्न प्रहरी प्रधान कार्यालयबाट देशभरका प्रदेश, संघीय इकाई, जिल्ला र इलाका तहसम्म टोली खटिएको उनले बताए ।

फिल्डमा खटिने जनशक्तिमा पनि सबैभन्दा बढी जवान, हवल्दार, असई, सईको हिस्सा छ । कुल जनशक्तिमध्ये कार्यालय सहयोगीदेखि सईसम्म मात्रै करिब ९७ प्रतिशत छ । ७९ हजार ५ सय ३७ कुल दरबन्दी रहेकामा कार्यालय सहयोगीदेखि सईसम्मको दरबन्दी ७७ हजार ५ सय १३ छ । प्रहरी निरीक्षकदेखि महानिरीक्षकसम्मको दरबन्दी २ हजार २ सय २४ छ । यो हिस्सा २.७९ प्रतिशत हो । तर, पछिल्लो अभिलेखअनुसार कार्यालय सहयोगीदेखि सईसम्म ६८ हजार १ सय ५१ जनशक्ति र निरीक्षकदेखि आईजीपी (सिनियर अधिकृत) का रूपमा १ हजार ८ सय ६२ जनशक्ति मात्रै कार्यरत छन् । कुल दरबन्दीमध्ये ९ हजार ३ सय ६२ जनशक्ति रिक्त छ । रिक्त जनशक्तिको पदपूर्ति समयमै नहुँदा त्यसको अतिरिक्त कार्यबोझ कार्यरत जनशक्तिमा पर्छ । तर, अतिरिक्त काम गरेबापत अतिरिक्त सुविधा नहुँदा सेवा प्रवाहमा नकारात्मक असर पुग्ने प्रहरी स्वयंको बुझाइ छ । प्रहरीको रूपान्तरित खाकामा यो विषयलाई पनि समावेश गरी सम्बोधनका लागि पहल थालिने प्रहरी प्रधान कार्यालयले जनाएको छ ।

२०७६ माघ २८ मै प्रहरी समायोजन र कार्यसञ्चालन/सुपरिवेक्षणसम्बन्धी दुई ऐन जारी भए पनि समायोजनको काम अघि बढेको छैन । ऐन आएको ९ महिनापछि गएको कात्तिक २७ मा मन्त्रिपरिषद् बैठकले नेपाल प्रहरी र प्रदेश प्रहरीको संगठन तथा व्यवस्थापन (ओएन्डएम) सर्वेक्षण स्वीकृत गर्दै केन्द्रमा २४ हजार ८ सय १२ र प्रदेशमा ५४ हजार ७ सय २० प्रहरी रहने टुंगो लागेको थियो ।

जवान र हवल्दारका गुनासै गुनासा

फिल्डमा खटिने प्रहरी कर्मचारीले अवसर र वृत्ति विकासमा विभेद गरिएको प्रति असन्तुष्टि जनाएका छन् । प्रहरी प्रधान कार्यालयले गरेको सर्वेक्षणमै फिल्डमा २४ सै घण्टा खटिने जवान र हवल्दारले कल्याणकारी कोष, रासन, पोसाक भत्ता, सरुवा, बढुवालगायतमा सिनियर अधिकृतको तुलनामा विभेद भएकामा असन्तुष्टि जनाएका हुन् । प्रहरी महानिरीक्षक शैलेश थापा क्षत्रीले गएको साउनमा ‘नेपाल प्रहरी कार्ययोजना २०७७’ जारी गरेपछि प्रहरी प्रधान कार्यालयले फिल्डमा खटिने सिपाही र हवल्दारका संगठनसँगका अपेक्षा र गर्नुपर्ने कामबारे प्रश्नावली नै तयार पारेर धारणा संकलन गरेको थियो ।

त्यस क्रममा उनीहरूले दैनिक खटिने कार्यावधि बढी भएको, सिनियर अधिकृतसँग कार्यसम्पादनमा सधैंजसो दूरी रहँदा गुनासा र धारणा राख्न नपाएको, प्रहरीका सेवासुविधा वितरणमा असमानता रहेको, अवसरमा तल्लो दर्जालाई सधैं बेवास्ता गरिएको लगायतका असन्तुष्टि राखेका छन् । प्रहरी प्रधान कार्यालयले हेडक्वार्टरदेखि प्रदेश, जिल्ला र इलाका तहसम्मै पुगेर प्रश्नावली दिएर गुनासा र असन्तुष्टि संकलन गरेको थियो । प्रहरी प्रवक्ता वसन्तबहादुर कुँवरले फिल्डमा खटिएका जनशक्तिलाई उच्च मनोबलका साथ खटाउन नसकिए नतिजा त्यसअनुसार नआउने भएर नै धारणा संकलन गरिएको बताए । संकलित राय/सुझावअनुसार क्रमश: गुनासा सम्बोधन गर्दै लगिएको उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २५, २०७८ १६:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×