जीपीएमबीको ‘जोखिममा विश्व’ प्रतिवेदन : ‘फ्लुले ३६ घण्टामै ८ करोडको ज्यान लिन सक्छ’

एजेन्सीहरू

लन्डन — फ्लु संक्रमणबाट फैलिने रोगको प्रकोप विश्वभर ३६ घण्टामै फैलिएर ८ करोड मानिसको ज्यान लिन सक्ने चेतावनी अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूले दिएका छन् । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) का पूर्वप्रमुखको नेतृत्वमा रहेको विश्वका उच्च तहका विशेषज्ञसहित टोलीले उक्त चेतावनी दिएको बेलायती सञ्चारमाध्यमहरूले बुधबार जनाएका छन् ।

बुधबार सार्वजनिक गरिएको ‘ए वर्ल्ड एट रिक्स (जोखिममा विश्व)’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘सन् १९१८ को फ्लुजस्तो महामारी हिजोआज तीव्र गतिमा फैलिन सक्छ । यसको नियन्त्रण गर्ने प्रयास हालसम्म अपर्याप्त रहेको छ ।’


शताब्दीअघि ‘स्पेनिस फ्लु’ को महामारीबाट विश्वका एक तिहाइ जनसंख्या संक्रमित भएको र ५ करोड मानिसको मृत्यु भएको थियो । यदि त्यस्तै महामारी आजको विश्वमा फैलिएमा त्यसले झनै भयावह अवस्था आउन सक्ने चेतावनी प्रतिवेदनमा छ । अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य विशेषज्ञहरू सम्मिलित टोलीले ‘ग्लोबल प्रिपेयर्डनेस मनिटरिङ बोर्ड (जीपीएमबी)’ का लागि तयार पारेको प्रतिवेदनले उक्त भयावह अवस्थाबाट बच्न मुलुकका सरकारलाई सचेत, गम्भीर र समाधानका लागि थप उपाय अवलम्बन गर्न सुझावसमेत दिएको छ । प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘इबोलाजस्तो संकटलाई मध्यनजर गर्दै प्रकोपहरूबाट बच्न गरिएको प्रयास अत्यन्तै अपर्याप्त थिए, त्यो अवस्था आज पनि छ ।’



जीपीएमबीका नेतृत्व गरिरहेका नर्वेका पूर्वप्रधानमन्त्री तथा विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) का महानिर्देशक डा. ग्रो हार्लेम ब्रन्डल्यान्ड र इन्टरनेसनल फेडरेसन अफ रेडक्रस र रेड क्रिसेन्ट सोसाइटीका महासचिव अलहड्ज एस साइको टोलीले तयार पारेको प्रतिवेदन बुधबार सार्वजनिक गरिएका छ । संस्थाले आफ्नो प्रतिवेदनमा अगाडि भनेको छ, ‘यसअघिको प्रतिवेदनमा बचाउका लागि सुझाएको उपायहरूलाई विश्वका नेताहरूले बेवास्ता गरेका छन् । जीपीएमबीले दिएको सुझावहरूको समीक्षा गर्दा नेताहरूले कि त विल्कुलै लागू गरेका छैनन् वा गम्भीर रूपमा नलिएको देखिन्छ ।’ प्रतिवेदनमा महामारी फैलिएको अवस्थामा त्रास र उपेक्षाको एउटा चक्रबाट गुज्रिने अनुमति दिने गरेको उल्लेख छ ।


‘तत्कालै त्यसको समाधानको प्रयास गरिए पनि दीर्घकालीन उपायको अवलम्बन अझैसम्म गरिएको पाइँदैन, यस प्रकारको क्रियाकलाप विश्वका नेताहरूका लागि अभिनय गर्ने एउटा टुल्स मात्रै बनेको छ,’ जीपीएमबीको प्रतिवेदनमा छ, ‘विश्वभरि फैलिने महामारीको खतरा वास्तविक हो । तीव्र गतिमा फैलिने संक्रमणले लाखौं मानिसको मृत्यु हुने, अर्थव्यवस्था चौपट पार्ने र राष्ट्रिय सुरक्षालाई समेत अस्थिर पार्ने क्षमता राख्छ ।’ प्रतिवेदनमार्फत् सम्भावित फ्लुको महामारी फैलिन सक्ने सूचीसहित विश्वको एउटा नक्सासमेत सार्वजनिक गरिएको छ, जसमा प्रकोपले प्रभाव पर्ने क्षेत्रहरूको कल्पना पनि गरिएको छ । त्यसमा फ्लुको नाम पनि उल्लेख छ । यसमा फैलिन सक्ने नयाँ र पुरानो संक्रमणहरूसमेत समेटिएका छन् । पूर्वमा इबोला, जिका र निपा भाइरसलगायत पाँच प्रकारका फ्लू थिए । पछि वेस्ट नील भाइरस, एन्टिबायोटिक प्रतिरोध, दादुरा, एक्युट फ्लासिड मायलाइटिस, पित्त ज्वरो, डेंगु, प्लेग र ह्युमन मंकिपक्ससहित थपिए ।


प्रतिवेदनले सन् १९१८ को ‘स्पेनिस फ्लु’ महामारीबाट भएको क्षतिको चर्चा व्यापक रूपमा गरिएको छ । भनिएको छ, ‘अन्तर्राष्ट्रिय यात्रामा आधुनिकताले रोग तीव्र रूपमा फैलिन सहयोग गरेकै छ । दिनहुँ ठूलो संख्यामा मानिस विमानबाट विश्वका विभिन्न मुलुकमा ओहोरदोहर गर्छन, वायुजन्य रोग/संक्रमण अब विश्वभरि ३६ घण्टाभन्दा कम समयमै फैलिन सक्छ । यसले ५ करोडदेखि ८ करोड मानिसको ज्यान लिन सक्छ ।’ जीपीएमबीको रिपोर्टमा चेतावनी दिँदै भनिएको छ, ‘५ देखि ८ करोड मानिसको मृत्यु श्वासप्रश्वासबाट फैलिने र घातक महामारीको रूप लिन सक्ने कुरो एउटा वास्तविक खतरा हो । विश्वको अर्थव्यवस्थाको झन्डै पाँच प्रतिशतलाई हानि पुर्‍याउन सक्छ ।


यसले विश्वभरि महामारीको खतरनाक अवस्था आउने छ, जसबाट ठूलो जनधनको क्षति, अस्थिरता र असुरक्षा पनि पैदा गर्न सक्छ । तर विश्व यी समस्याबाट बच्नका लागि अझै तयारी गरेको देखिन्न ।’ विशेषज्ञहरूको टोलीले एउटा महामारीले धेरै मुलुकको स्वास्थ्य प्रणाली, खासगरी गरिब मुलुकलाई धराशायी बनाउन सक्ने बताएका छन् । विश्व बैंकका कार्यकारी प्रमुख अधिकारी र प्यानेलका सदस्य एक्सेल भान ट्रोट्सनवर्गले भने, ‘गरिब र संक्रामक रोग बढिरहेको मुलुकलाई सहयोग गर्दै समाधानको उपायतर्फ उन्मुख हुनुपर्ने बेला आइसकेको छ ।’ अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले संक्रमण/महामारी नियन्त्रणभन्दा बाहिर जानबाट रोक्ने सुरक्षाका उपायहरूबारे प्रतिवेदनहरू तयार गर्दै अघि बढ्नुपर्ने उनले बताए ।


डब्लूएचओका महानिर्देशक ट्रेड्रोन एडनोम घेब्रेयेससले विश्वका सरकार प्रमुखलाई आग्रह गर्दै भनेका छन्, ‘विभिन्न समयमा मुलुकहरूमा फैलिएको वा फैलिने गरेको महामारी/प्रकोपले हामीलाई पाठ सिक्न सहयोग गरिरहेको छ । त्यसैले वर्षा हुनुभन्दा पहिले हामीले आफ्नो छतलाई मर्मत गर्न सक्नुपर्छ ।’ उनले यसका लागि चाहिने रकमको बन्दोबस्त सरकारहरूले गर्नुपर्ने बताए ।


विभिन्न समूह राष्ट्र ‘जी–७’, ‘जी–२०’ र ‘जी–७७’ मुलुकहरूले बाँकी विश्वले अनुसरण गर्न सक्ने खालको मोडेलको भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने उनले बताए । उनले भनेका छन्, ‘हामी सबै खराब दिनहरूबाट बच्नका लागि तयार हुनै पर्छ । मुलुकहरूले महामारीबाट बच्ने उपायका लागि बढी लगानी गर्नुपर्छ । संयुक्तराष्ट्र संघले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा थप प्रयास गर्नुपर्ने टड्कारो भइसकेको छ ।’ डब्लूएचओले यो वर्षको सुरुमा भनेको थियो, ‘फ्लुको एउटा अर्को

महामारी जुन वायुजन्य भाइरसका कारण हुन्छ, त्यसबाट बच्नका लागि मुलुक तयारी गर्नुपर्छ । ’


प्रकाशित : आश्विन २, २०७६ ०९:०१

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

तेल प्रशोधन केन्द्रमा आक्रमण : इरानको संलग्नता पुष्टि भएको दाबी

एजेन्सीहरू

वासिङ्टन/दुबई — अमेरिकाले साउदी अरबका तेल प्रशोधन केन्द्रमा भएका आक्रमणमा इरानको संलग्नता पुष्टि भएको दाबी गरेको छ । अमेरिकाले आफ्नो गुप्तचर निकायको भनाइ उद्धृत गर्दै प्रमाणस्वरूप भूउपग्रहबाट खिचिएका तस्बिरसमेत सार्वजनिक गरेको छ ।

साउदी अरबको सरकारी तेल कम्पनी अरामकोका तेल प्रशोधन केन्द्र अब्काइक र खुराइसमा शनिबार ड्रोन आक्रमण गरिएको थियो । आक्रमणमा इरान संलग्न रहेको अमेरिकी आरोप तेहरानले खण्डन गरिसकेको छ । इरानको समर्थन रहेको विद्रोही समूह हुथीले आक्रमणको जिम्मा लिएको थियो । हुथी समूह इरानमा सक्रिय रहेको छ ।

नाम उल्लेख नगरिएका अमेरिकी अधिकारीले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमसँग कुरा गर्दै ‘आक्रमण गरिएको दिशाबाट र क्षमताका आधारमा हुथीको संलग्नता पत्याउन नसकिने’ बताएका छन् । आक्रमणपछि साउदी अरबले तेल तथा ग्यास उत्पादनमा कटौती गरेका कारण तेलको आपूर्ति ५ प्रतिशतले घटेको छ ।

अमेरिकाका विदेशमन्त्री माइक पोम्पियोले साउदी अरबका तेल प्रशोधन केन्द्रमा गरिएको हमलामा इरान संलग्न रहेको आरोप लगाएका छन् । इरानले भने अमेरिकी आरोप खण्डन गरिसकेको छ । इरानी विदेशमन्त्री जाभेद जारिफले आइतबार ‘अमेरिकाले आफूहरूमाथि जालझेल गरेको’ बताएका थिए । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आक्रमणका लागि इरानलाई दोष नलगाए पनि आइतबार गरेको ट्वीटमा उनले दोषीमाथि कडा सैन्य कारबाही गर्ने संकेत गरेका छन् ।

सोमबार न्युयोर्क टाइम्स, एबीसी र रोयटर्सले नाम उल्लेख नगरीकन अमेरिकी अधिकारीलाई उद्धृत गरेका छन् । एक अमेरिकी अधिकारीले लक्ष्यमा १९ पटक प्रहार गरिएको जनाउँदै आक्रमण पश्चिम तथा पश्चिमोत्तर दिशाबाट भएको बताए । यमन साउदी अरबको दक्षिणमा रहेको छ ।अमेरिकी अधिकारीले उत्तरी खाडीक्षेत्र, इरान वा इराकतिरबाट आक्रमण भएको हुन सक्ने बताए । आक्रमण स्थलमा रहेको ध्वस्त ट्यांकमा देखिएको निसानाका आधारमा आक्रमण पश्चिमी दिशाबाट भएको अमेरिकी अधिकारीको भनाइ छ ।

न्युयोर्क टाइम्सका अनुसार आक्रमणका लागि ड्रोन तथा क्रुज क्षेप्यास्त्रको प्रयोग गरिएको हुन सक्ने अमेरकी अधिकारीको भनाइ छ । तर ती सबै तेल प्रशोधन केन्द्रसम्म नपुगेका जनाइएको छ । एबीसीले एक अमेरिकी अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै आक्रमणमा इरान संलग्न भएकोबारे ट्रम्पलाई थाहा भएको जनाएको छ ।

चीनले दुवै पक्षलाई संयमित रहन आग्रह गरेको छ । बेलायती विदेशमन्त्री डोमिनिक राबले आक्रमण कसले गराएको हो भन्ने प्रस्ट नभए पनि उक्त कार्य ‘अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको गम्भीर उल्लंघन’ भएको बताएका छन् ।

इरान समर्थित हुथी विद्रोहीले यमन सरकार र साउदी अरब गठबन्धनसँग युद्ध गर्दै आएका छन् । सन् २०१५ मा हुथी विद्रोही आक्रमणका कारण यमनी राष्ट्रपति अब्दराबुह मन्सुर हादीले राजधानी साना छाडेयता चर्केको हिंसा जारी छ । हादीलाई सहयोग गर्दै आएको साउदी अरबले हुथीविरुद्ध क्षेत्रीय देशहरुको गठबन्धन निर्माण गरेको छ । साउदी गठबन्धन सेनाले हरेक दिनहुँजसो हुथी लक्षित आक्रमण गर्दै आएको छ । त्यसको जवाफमा हुथीले ड्रोन आक्रमण गर्छन् ।

यसअघि गत मेमा सयबाह ग्यास केन्द्र र केही तेल प्रशोधन स्थलमा भएका आक्रमणमा हुथी विद्रोही जिम्मेवार रहेको आरोप लगाइएको थियो । उक्त क्षेत्रमा हिंसा चर्कनुको प्रमुख कारण साउदी अरब र इरानबीचको तनाव मुख्य हो ।
तेलको मूल्य बढ्यो

साउदी तेल केन्द्रमा शनिबार गरिएको आक्रमणपछि विश्व बजारमा तेलको मूल्य बढेको छ । ब्रेन्ट कच्चा तेल १० प्रतिशतले वृद्धि भई प्रतिब्यारेल ६६.२८ अमेरिकी डलर पुगेको छ । जुन सन् १९९१ को खाडी युद्धयताकै उच्च दर हो । त्यसैगरी वेस्ट एसियाली व्यापार इन्डेक्स टेक्सस इन्टरमिडिएटमा ८.९ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल ५९.७५ डलर पुगेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकामा सञ्चित तेल वितरण गर्न अनुमति दिएपछि बढेको मूल्य केही घटेको थियो ।

शनिबार गरिएको तेल आक्रमणपछि यमनी विद्रोही समूह हुथी प्रवक्ता याह्या सरेयाले ‘पाँच वर्षदेखि यमनीविरुद्ध साउदी गठबन्धनले गरेको हवाई आक्रमणको प्रतिकार’ गरेको बताएका थिए । समूहले साउदी अरबका विमानस्थल तथा सैन्य अखडा केन्द्रित आक्रमण गर्दै आएको छ ।

के भन्छ इरान ?
अमेरिकाले आक्रमणमा प्रमाण भेटिएको दाबी गरेपछि भने इरानले प्रतिक्रिया जनाइसकेको छैन । इरानी परराष्ट्रमन्त्री जाभेद जारिफले आइतबार पोम्पियोको आलोचना ट्वीट गरेका थिए । उनले लेखेका थिए, ‘इरानमाथि अमेरिकाले अधिकतम दबाब दिए पनि असफल भएपछि पोम्पियो जालझेलमा लागेका छन् ।’

इरानले सन् २०१५ मा शक्तिराष्ट्रहरूसँग गरेको परमाणु सम्झौताबाट अमेरिका एकपक्षीय रूपमा बाहिरिएको घोषणा गरेपछि दुई देशबीचको विवाद उत्कर्षमा पुगेको हो । घोषणासँगै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानविरुद्धका नाकाबन्दी कडा पारिसकेका छन् ।
गत जुन र जुलाईमा खाडी क्षेत्रमा तेल ट्यांकरमाथि इरानले आक्रमणमा गरेको साउदी अरब र अमेरिकाको आरोप छ । यद्यपि, उक्त आरोप इरानले अस्वीकार गर्दै आएको छ ।

गत मेमा ओमानको खाडीमा गरिएको आक्रमणमा ध्वस्त ४ मध्ये २ तेल ट्यांकर साउदी झन्डावाला थिए । साउदी अरब र अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार जोन बोल्टनले त्यस आक्रमणका लागि पनि इरानमाथि दोषारोपण गरेका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७६ २०:१५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×