'तालिबानसँगको सम्झौता रद्द’

एजेन्सी

वासिङटन/काबुल — अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले तालिबानसँगको शान्ति सम्झौता रद्द भएको घोषणा गरेका छन् । राष्ट्रपति ट्रम्पले यसअअघि ट्वीट गर्दै अफगान राष्ट्रपति असरफ घानी र तालिबानका वरिष्ठ नेतासँग भेट्ने कार्यक्रम तय भएको जनाएका थिए तर उनले तालिबानले आक्रमणका गतिविधि नरोकेको भन्दै घानी र तालिबान नेतासँग हुने भनिएको बैठक रद्द गरिएको बताएका हुन् । 

ट्रम्पको घोषणासँगै १८ वर्षदेखि अफगानिस्तानमा जारी युद्ध अन्त्यको पहल जोखिममा परेको छ तर काबुलमा भएको पछिल्लो आक्रमणमा एकजना अमेरिकी सेनाको पनि ज्यान गएको तालिबान समूहले स्विकारेपछि उनले उक्त बैठक स्थगित गरेका हुन् ।
सन् २००१ को सेप्टेम्बर ११ मा आफ्नो देशमा आक्रमण गर्ने अल कायदालाई सुरक्षित स्थान दिएको भन्दै अमेरिकाले तालिबान सरकारविरुद्ध आक्रमण गरेको थियो ।

दोहोस्थित तालिबानको राजनीतिक कार्यालय स्रोतलाई उद्धृत गर्दै बीबीसीले ट्रम्पको पछिल्लो घोषणाबारे छलफल गर्न तालिबानको ‘जरुरी आन्तरिक बैठक’ बसेको जनाएको छ । यद्यपि, बैठकको निर्णयबारे केही जानकारी प्राप्त भइसकेको छैन ।
अफगान राष्ट्रपति कार्यालयले भने तालिबान र सरकारबीचको वार्ताले मात्र देशमा वास्तविक शान्ति स्थापना हुने उल्लेख गरेको छ तर तालिबानले अफगान सरकार अमेरिकाको कठपुतली भन्दै वार्ता अस्वीकार गर्दै आएको छ ।

यसअघि अमेरिकी वार्ताकार जाल्मे खलिलजादले तालिबानसँग शान्ति सम्झौता टुंगोमा पुगेको गतसाता घोषणा गरेका थिए । सम्झौताअनुसार अमेरिकाले २० साताभित्र ५ हजार ४ सय सैनिक अफगानिस्तानबाट फिर्ता लैजाने खलिलजादले बताएका थिए ।
यद्यपि, उनले निर्णय कार्यान्वयन हुनुअघि ट्रम्पले स्वीकृत गर्नुपर्ने बताएका थिए । अफगानिस्तानमा अहिले १४ हजार अमेरिकी सेना छन् । देशको सुरक्षा बजेट कटौतीका पक्षमा रहेका राष्ट्रपति ट्रम्पले पटकपटक अफगानिस्तानबाट अमेरिकी सेना फिर्ता गरिनुपर्ने बताउँदै आएका छन् ।

खलिलजादले ‘कतारको राजधानी दोहामा भएका ९ चरणका वार्तापछि निष्कर्षमा पुगिएको’ बताएका थिए । सैनिक फिर्ताको बदलामा तालिबानले अमेरिका र उसका साझेदारविरुद्ध आक्रमण गर्नेका लागि अफगानिस्तानलाई अखडा बन्न नदिने सुनिश्चित गरेको जनाइएको थियो । उनको भनाइलाई तालिबान प्रवक्ताले समेत पुष्टि गरेका थिए ।

तर बिहीबार तालिबानले गरेको एक कार बम आक्रमणपछि स्थिति उल्टेको छ । तालिबानले जिम्मेवारी लिएको आक्रमणमा एक अमेरिकी सेनासहित १२ को ज्यान गएकाले आफू वार्ताबाट पछि हट्न बाध्य भएको ट्रम्पले बताए । उत्तर एटलान्टिक सन्धि संगठन नेटोअन्तर्गत खटिएका एक रोमानियाका सैनिक पनि उक्त आक्रमणमा मारिएका थिए ।

पछिल्लो हमलासँगै तालिबानसँग अमेरिकाले गर्ने वार्ताले अफगानिस्तानमा दैनिक हुने हिंसा र सर्वसाधारणको हताहती अन्त्य नहुने देखिएको छ । सन् २००१ मा अमेरिकी आक्रमणपछि अहिले तालिबानले सबैभन्दा धेरै क्षेत्र नियन्त्रणमा लिएका छन् । हाल अफगानिस्तानको करिब ७० प्रतिशत भूभागमा तालिबान क्रियाशील छन् । तालिबानले सन् १९९६ देखि २००१ सम्मको आफ्नो शासनका बेला महिलाहरूमाथि निर्मम व्यवहार गर्नुका साथै धर्मसम्बन्धी कानुन कडा पारेको थियो ।

सन् २००१ को अमेरिकी हस्तक्षेपछि अफगानिस्तानमा गठबन्धन राष्ट्रका करिब ३ हजार ५ सय सुरक्षाकर्मीको ज्यान गइसकेको छ । त्यसमध्ये २ हजार ३ सयभन्दा बढी अमेरिकी छन् । सर्वसाधारण, लडाकु र सरकारी फौजको मृत्युको भने एकिन तथ्यांक छैन । सन् २०१९ को फेब्रुअरीमा सार्वजनिक एक प्रतिवेदनअनुसार युद्धका कारण ३२ हजार सर्वसाधारणले ज्यान गुमाइसकेका छन् । ब्राउन विश्वविद्यालयस्थित वाट्सन इन्स्टिच्युटका अुनसार ५८ हजार सुरक्षाकर्मी तथा ४२ विद्रोही युद्धका क्रममा मारिएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०८:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

इरानद्वारा युरेनियम प्रवर्द्धन सुरु

एजेन्सी

तेहरान — इरानले उच्च स्तरमा प्रवर्द्धित (हाई–इनरिच्ड) युरेनियम प्रवर्द्धनका लागि प्रक्रिया सुरु गरेको जनाएको छ । पछिल्लो कदमसँगै इरानले सन् २०१५ मा अरू शक्तिशाली राष्ट्रसँग गरेको परमाणु कार्यक्रम सीमित राख्ने सम्झौताको औचित्यसमेत सकिएको घोषणा गरेको छ । अमेरिका, बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी, चीन र रूस उक्त सम्झौताका पक्ष राष्ट्र हुन् ।

इरानी परमाणु निकाय प्रमुख बेहरूज कमलभन्दीका अनुसार त्यस्तो युरेनियम उत्पादनका लागि प्रयोग हुने तीव्र गतिको सेन्ट्रिफ्युज विकास सुरु भइसकेको जनाए । उच्च मात्राको युरेनियम परमाणु हतियार निर्माणका लागि प्रयोग गरिन्छ । उनका अनुसार इरानी कदम जवाफी रहेको र सम्झौताका पक्षराष्ट्रहरूको प्रक्रियाका आधारमा थप निर्णय गरिनेसमेत जनाएका छन् ।

सन् २०१५ को सम्झौताअनुसार इरानलाई ३ सय केजीसम्म लो–इनरिच्ड (निम्नस्तरमा प्रवर्द्धित) युरेनियम भण्डारणको अनुमति दिइएको थियो तर इरानले यसअघि नै उक्त प्रावधान उल्लंघन गर्दै युरेनियमको मात्रा बढाउन थालेको पश्चिमा देशको दाबी छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा निकाय (आईएईए) ले एक आणविक भट्टीका लागि ऊर्जा उत्पादन गर्न भन्दै ४.५ प्रतिशत मात्राको युरेनियम प्रवर्द्धन थालेको दाबी गर्दै आएको थियो ।

विज्ञहरूका अनुसार इरानले क्रमशः २०५ शुद्धताको युरेनियम प्रशोधन गर्ने गरेको र त्यो बम बनाउने अग्रसरता भएको भनाइ छ । परमाणु ऊर्जा उत्पादन गर्न प्रयोग हुने निम्न स्तरमा प्रवर्द्धित युरेनियमको शुद्धता भने ३.५ प्रतिशत हुन्छ ।परमाणु अस्त्र बनाउन प्रयोग हुने उच्चस्तरमा प्रवर्द्धित युरेनियममा भने यसको मात्रा कम्तीमा ९० प्रतिशत हुनुपर्छ । इरानले भने आफूले गैरसैनिक प्रयोजनका लागि मात्र परमाणु कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको बताउने गर्छ ।

यसअघि इरानी राष्ट्रपति हसन रौहानीले आफ्नो देशको परमाणु अनुसन्धान र विकासलाई सीमित बनाउन पहिला गरिएका सबै सहमति भंग गर्ने घोषणा गरेका थिए ।युरोपेली राष्ट्रहरूले इरानलाई आर्थिक लाभ हुन दिने आफ्नो वचन पालना नगरे थप कदम चाल्न इरान बाध्य हुने रौहानीले बताएका छन् । रौहानीले त्यस्तो कदम निकै अप्रिय हुने र त्यसको प्रभाव पनि विशाल हुने उनको चेतावनी छ ।

तर गत वर्ष अमेरिकाले उक्त सम्झौताबाट अलग भएको घोषणा गर्दै इरानमाथिका आर्थिक प्रतिबन्ध कडा पारेको थियो । त्यसको प्रतिक्रियास्वरूप गत जुलाईमा इरानले परमाणुसम्बन्धी दुइटा महत्त्वपूर्ण प्रतिबद्धता परित्याग गरेको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०८:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्