७० वर्षे वृद्धको काँधमा परिवार

जेठा छोराबुहारीलाई एचआइभी, कान्छाका परिवारै शारीरिक रुपमा असक्त
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — केदारस्युँ गाउँपालिकाको केन्द्र बनेपछी पहिलेको सानो ग्रामिण व्यापारिक थलो रहेको देउरा बजारको स्वरुप फेरिँदै गएको छ । बझाङको साविक रायल गाविसमा पर्ने देउराको अवस्था २ वर्षयता ‘गुल्जार’ छ ।

बजार छेउ बग्ने सेती पुल तरेर पारी पुग्दा किनारमा एउटा छाप्रो भेटिन्छ । उक्त छाप्रोमा बस्ने परिवारको कथा सुनेपछि सहरीकरण उन्मुख देउरा बजारको समृद्धि खल्लो लाग्छ ।केदारस्युँ गाउँपालिका–१, चौडामका गम्भिरे दमाई उमेरले ७० टेक्न लागे । उनका २ छोरा, २ बुहारी र ५ नातिनातिना छन् । गम्भिरेको शारीरिक अवस्था हेर्दा परिवारको स्याहार र रेखदेख पाउनुपर्ने लाग्छ । तर, अवस्था ठिक उल्टो छ । उनी छोराबुहारी र नातिको स्याहार गरिरहेका भेटिन्छन् ।


जेठा छोरा अर्जुन र बुहारी जला दमाई एचआइभी संक्रमणले थलिएका छन् । कान्छा छोराबुहारीसहित नातिहरू पूर्णरुपमा अपांग छन् । अर्जुन र जलालाई एचआइभी संक्रमण भएको दशक नाध्न थाल्यो । उनका एक छोरा कमाउन भारत गएकामा अझै घर फर्केका छैनन् ।

गम्भिरेका कान्छा छोरा भुमि भने जन्मजात सुस्त मनस्थितिका थिए । बुहारी हरूदेवीको खुट्टा चल्दैन । भुमि दम्पतीका दुबै छोरा पनि अपांग छन् ।


९ वर्ष जेठा छोरा चार हातखुट्टाको सहाराले हिँडडुल गर्छन् । ५ वर्षका कान्छा छोराको पनि अवस्था उस्तै छ । ‘भगवानले पनि दुःखीलाई नै बढी दुखाउने रहेछ,’ गम्भिरे भन्छन्, ‘छोरानातिबाट स्याहार पाउनुपर्ने उमेरमा उनीहरूलाई नै स्याहार्नु परेको छ । म पनि थला परें भने सबैजना भोकभोकै मर्छौं होला ।’ आफ्नो उमेर ढल्किँदै गर्दा उनलाई परिवारको चिन्ताले थप पिरोलिरहेको छ ।


स्थानीय ‘कथित’ उपल्ला जातिको लुगाकपडा सिलाएर गुजारा गर्ने दलित समुदायका उनीहरूको नाममा कुनै जग्गा छैन । परिवारै अपांग भएपछि पुर्ख्यौली पेसालाई पनि निरन्तरता दिन सकेका छैनन् । उनीहरूको परिवार चौडामबाट देउरा बजार छेउको सेती किनारमा सरेको हो । ‘घरका कोही पनि हिँड्न नसक्ने भएकाले गाउँमा पानीपधेँरो गर्न गाह्रो भयो,’ चौडाम छोड्नुको कारणबारे भुमि भन्छन्, ‘नदी छेउ बसेपछि पानीको समस्या कम होला, बजार पनि नजिकै भएको मागेर भए पनि गुजारा गर्न सजिलो होला भनेर यता झरेका हौं ।’ उनले अहिले परिवारको गुजारा मागेरै चलाइरहेको बताए ।


‘कोही मनकारीले भिख दिए खान्छौँ, नभए भोकै सुत्छौँ,’ हरूदेवीले भनिन्, ‘खानेकुरा नहुँदा हामी त भाग्य सम्झेर मन बाँध्छौँ । छोराहरू भोकले कराउँदा मुटु काटिन्छ । रुँदै–रुँदै रात काट्छौँ ।’ उनले खानेकुराको अभावसँगै लगाउने लुगा र ओढ्ने ओछ्याउने नहुँदा चिसोले झन् सताउने गरेको दुःखेसो पोखिन् । ‘न खानेकुरा छ, न राम्रो ओढ्ने ओछ्याउने नै । दैवले ठगेपछि सबै कुरामा ठग्दोरहेछ,’ उनले भनिन् ।


एचआइभी संक्रमित अर्जुन दम्पतीको पीडा पनि उस्तै छ । कमाउन भनेर गएको छोरा घर नफर्केपछि उनीहरूलाई भविष्यको टेको ढलेको अनुभव भइरहेको छ । गाँस, बास, कपासको टुंगो नभएका उनीहरूलाई स्थायी बसोबासको ठेगान लगाउन पाए छोरो घर फर्किन्थ्यो की भन्ने आशा छ । ‘खाने–बस्ने केही टुंगो छैन, घर आएर के गर्नु भन्छ,’ जलाले भनिन्, ‘कतै सानो कटेरो लगाइदिन पाए फकिर्न्थ्यो की भन्ने आशा त छ, तर आफैं भोकभोकै छौँ, कहाँबाट घर बनाउनु ?’

प्रकाशित : पुस २८, २०७६ १२:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘गुल्जार’ बन्दै हसुलिया र भजनी

मोहन बुढाऐर

हसुलिया, कैलाली — कुनैबेला कैलालीको ग्रामिण क्षेत्रका हसुलिया र भजनी निकै चल्तीका बजार थिए । स्थानीयले यीनै बजारमा सियोदेखि सुनसम्म किनमेल गर्थे । ‘मुलुक गृहयुद्धमा फस्यो,’ हसुलिया बजार व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष नेपालु चौधरीले भने, ‘सुरक्षा चौकी तत्कालीन माओवादी विद्रोहीको आक्रमणमा परे ।

सुरक्षाको दृष्टिकोणबाट व्यापारी विस्थापित भएर सदरमुकाम धनगढी सरे ।’ उनले मुलुक शान्ति प्रक्रियामा अघि बढेसँगै पुनः चहलपहल सुरु भएको बताए । ‘हाल स्थानीय सरकारको प्रशासनिक केन्द्र पनि यहीँ छ,’ उनले भने, ‘बल्ल पुरानो बजार हसुलिया र भजनी पुनः गुल्जार हुँदै गएका छन् ।’ कैलारी गाउँपालिका र भजनी नगरपालिकाको केन्द्र स्थापना भएकाले यहाँ फेरि सेवाप्रदायक सरकारी कार्यालय पुनर्स्थापित भएका छन् । विस्थापित तथा नयाँ व्यापार, व्यवसाय पनि सञ्चालनमा आएका छन् । ‘एक दशक हसुलिया र भजनी सशस्त्र द्वन्द्वको चपेटमा परे,’ यहाँका पुराना व्यापारी साधुराम चौधरीले भने, ‘विभिन्न व्यापार गर्ने व्यवसायी विस्थापित भएर धनगढी सरेका थिए ।’ उनका अनुसार दुगड ग्रुपको धान, गहुँको ठूलो कारोबार हसुलियामै हुन्थ्यो । त्यस्तै, अवस्थी समूहलगायत मारवाडी समुदायका खाद्यान्न संकलन गर्ने गल्ला पसल सुरक्षाको दृष्किोणले ०५७/०५८ तिर विस्थापित भएका हुन् ।

त्यसबेला हसुलियालाई मण्डी भनिन्थ्यो । धान गहुँ बिक्री गर्ने समयमा मेलानै लाग्थ्यो । भारतीय व्यापारीहरू पसल थाप्थे । किसानहरू भारतीयका दोकानबाट आवश्यक समान किनेर लान्थे । कोही भारतको सिमावर्ती बजार पनि पुग्थे । भजनी त कैलाली जिल्लाको पुरानो सदरमुकाम नै हो । ‘संकटकालमा भने थला परे,’ अर्का स्थानीय बलबिर साउँदले भने, ‘त्यतिबेलै बलेको बिजुली र सञ्चारको सुविधा काटिएर एक दशक अन्धकारमा बस्नुपर्‍यो ।’ उनका अनुसार सशस्त्र द्वन्द्वले प्रभाव नपारेको भए अहिले भजनी र हसुलिया बजार जिल्लाको ग्रामिण क्षेत्रका दुई ठूला बजारमा स्थापित भइसक्थे । ‘तर पनि समयले कोल्टे फेर्‍यो,’ उनले थपे, ‘शान्ति प्रक्रियाको डेढ दशकपछि हसुलिया र भजनी बजारमा रौनक छाएको छ । अहिले ग्रामिण क्षेत्रको आर्थिक कारोबारको केन्द्रको रुपमा विकसित हुँदै गएका छन् ।’

बजार व्यवस्थापन समितिका महासचिव कुलराज चौधरीका अनुसार हसुलिया र भजनीमा दैनिक ४०/५० लाखको कारोबार हुने गरेको छ । ‘बजारको विस्तारीकरणले निम्न वर्गले ज्यालादारी रोजगारी पाएका छन्,’ उनले भने, ‘साना किसानले आफ्नो उत्पादित कृषि उपजलाई बजारमा बेचेर आवश्यकताका वस्तु किनमेल गर्न सजिलो मात्रै भएको छैन, ग्रामिण क्षेत्रका बासिन्दाको आम्दानी पनि बढाएको छ ।’ उनले बजार व्यवस्थापन समिति पनि उद्योग बाणिज्य संघमा परिणत गर्न पहल भइरहेको बताए ।

हुलाकी सडकले हसुलिया र भजनीसहित कैलालीको दक्षिण–पूर्वी भेगका बासिन्दालाई सहज बनाएको अर्का स्थानीय सिताराम चौधरीको बुझाइ छ । कैलालीमा धनगढीदेखि टीकापुरसम्म ६२ किलोमिटर लामो हुलाकी सडक निर्माण भएको छ । लालबोझीको कान्ध्रा नदीमा भने अझै पुल बनिसकेको छैन । जिल्लाको दक्षिणी भेगको आर्थिक मेरुदण्डको रुपमा रहेको हुलाकी सडकको बीचमा पर्ने हसुलिया र भजनीको उर्वर भूमि सहरीकरणले खण्डीकरणतर्फ जानसक्ने देखिन्छ । ‘हुलाकी सडकमा पर्ने हसुलिया र भजनी ग्रामिण आर्थिक कारोबारको केन्द्र बन्नु राम्रो हो,’ अर्थशास्त्रका शिक्षक वीरेन्द्र साहुले भने, ‘यसले ग्रामिण क्षेत्रका बासिन्दाको जीवनस्तरमा सुधार ल्याउँछ । तर, भविष्यमा बजार बढ्दा खेतीयोग्य जमिन खण्डीकरण हुने सम्भावना पनि उत्तिकै छ ।’

उनका अनुसार सरकारले कित्ताकाट रोकेको भए पनि अंशवण्डाको नाममा कित्ता काटेर जमिनको खण्डीकरण भइरहेको छ । उनले स्थानीय सरकार सञ्चालन गर्ने कैलारी गाउँपालिका र भजनी नगरपालिकाले बजारको विस्तार कतिसम्म गर्ने भन्ने योजना तत्काल बनाउनुपर्नेमा जोड दिए ।
कैलारी गाउँपालिका अध्यक्ष लाधुराम चौधरीले बजारको गुरुयोजना तयार पार्न लागेको बताए । ‘उर्वर खेतीयोग्य जमिन बचाउन गुरुयोजना निर्माणको तयारीमा छौँ,’ उनले भने, ‘कतिसम्म बजार क्षेत्र रहने, उद्योग, पर्यटन, कृषि, तरकारी सबै पकेट क्षेत्रको दायराबारे गाउँपरिषद्बाट नीतिगत रुपमा पास पनि गरिसकेका छौँ ।’

उनले हसुलिया र पवेरालाई जोडेर बजार विस्तारको योजनासमेत पारित गरेको बताए । पवेरा पनि हसुलिया बजारसँगै विकास हुन लागेको सानो बजार भएकाले यसैसँग जोड्न लागिएको उनको भनाइ छ । उनले उद्योग स्थापना गर्न भित्री क्षेत्र तोकेको स्पष्ट पारे ।

प्रकाशित : पुस २८, २०७६ १२:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×