चिसोले हैरान

कान्तिपुर संवाददाता

धनगढी — धनगढीको पुरानो एयरपोर्टस्थित मुक्त कमैया शिविरमा बस्दै आएका सीताराम चौधरीको परिवार चिसोबाट बच्न सुत्ने कोठामा अगेरी (अगेनो) बनाइ आगो बाल्छन् । ‘अगेरीको आगोले कुनै पनि बेला नजिकैको परालको ओछ्यान नसल्केला भन्न सकिँदैन,’ सीताराम भन्छन्, ‘तर पनि जाडोबाट जोगिन अगेरी बाल्नुको विकल्प छैन ।’

न्यानो लुगा नभएकाले आगो तापेर दिनरात काट्नु परेको उनले बताए । उनीमात्रै होइन, जिल्लाका अधिकांश मुक्त कमैया, सुकम्बासी र विपन्न परिवारलाई चिसोले सताएको छ । आगो बाल्न दाउरा पनि पाउन नसकिएको उनीहरूको गुनासो छ । धनगढी उपमहानगरपालिका लगायत स्थानीय तहले दाउरा भने निःशुल्क वितरण गरिरहेको जनाएका छन् । तर, सबैलाई पुर्‍याउन नसक्दा गुनासो आउने गरेको हो ।


चिसोले दैनिक मजदुरी गर्नेहरू सबैभन्दा बढी समस्यामा छन् । ‘रिक्सा र अटो नचलाए साँझबिहानको छाक कसरी टार्ने भन्ने हुन्छ,’ शिविरमा बस्दै आएका दुखीराम चौधरीले भने, ‘चिसोले टाउको र छाती दुख्ने, हातखुट्टा सुन्निने र रुघाले सताएको अवस्था छ ।’ ‘सेठका दिन हिउन, गरिबका दिन गर्मी भन्थे,’ धनगढी जाईकी रत्ना बिकले भनिन्, ‘हिउँदका दिन कहिले जालान् भन्ने भइसक्यो ।’ उनले महिना दिनसम्म राम्रोसँग घाम नलाग्दा चिसोले ज्यानै लेला जस्तो भएको बताइन् । पश्चिम तराईका कैलाली र कञ्चनपुरमा महिना दिनदेखि राम्रोसँग घाम लागेको छैन ।


चिसोले बिरामीलाई थप सास्ती थपिएको छ । ‘चिसो बढ्दै गएकाले बिरामीहरूको संख्या बढ्दै गएको छ,’ सेती प्रादेशिक अस्पताल आकश्मिक कक्षका कृष्ण बोहराले भने, ‘चिसोमा हाईपोथनिया (न्यून रक्त तापक्रम) का बिरामी बढेका छन् ।’ हाईपोथनियाको कारण ब्लड प्रेसर, मस्तिकघात लगायतका समस्या वृद्धवृद्धामा बढी देखिने गरेको उनको भनाइ छ ।


धनगढी–४ की सीमा चौधरी चिसो बढेका कारण बालबलिकाको ज्यान जोगाउनै मुश्किल परिरहेको बताउँछिन् । उनले चिसोले गर्दा छोराछोरीलाई २ पटक अस्पताल पुर्‍याइसकेको सुनाइन् । ‘अस्पतालमा डाक्टरले बच्चालाई चिसोबाट बचाउनुहोस् भनेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘कसरी बचाउने ? न्यानो लुगा किन्न पैसा त परै जावस्, दाउरा किन्न पनि नसकिने अवस्था छ ।’ अत्तरियास्थित जलवायु फिल्ड कार्यालयका प्रमुख गोविन्द झाले केही दिन अझै जाडो कायम रहने बताए । ‘पानी परेकोले चिसो झन बढाएको छ,’ उनले भने, ‘सन् २०११ पछि कैलाली र कञ्चनपुरमा पहिलोपटक न्युनतम तापक्रम २ डिग्री सेल्सियसमा झरेको छ ।’


उनका अनुसार २८ र ३१ डिसेम्बरका दिन यो वर्षकै अत्याधिक चिसो भएको थियो । त्यस दिन न्यूनतम तापक्रम २ डिग्री सेल्सियस थियो । त्यसपछिका दिन पनि न्यूनतम तापक्रम ९ डिग्रीभन्दा माथि बढ्न नसकेको उनको भनाइ छ ।


धनगढी उपमहानगरले ३ सय परिवार मुक्त कमैया, मुक्त हलिया तथा दलित परिवारलाई न्यानो कपडा वितरण गरेको जनाएको छ । वृद्धवृद्धा र बालबालिकालाई लक्षित गरी ओड्ने–ओछ्याउने कपडा दिइएको हो । जिल्लाका अन्य स्थानीय तहले समेत विपन्न परिवारको छनोट गरी न्यायो लुगा वितरण गरेको जनाएका छन् ।

प्रकाशित : पुस २८, २०७६ १२:०७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

माघीमा ढिक्री, मासु र जाँड

गणेश चौधरी

टीकापुर — थारु समुदाय माघी पर्व मनाउने तयारीमा छ । थारुको मुख्य पकवान सुँगुरको मासु, ढिक्री, सिन्की, तरुल, रोटी र जाँडरक्सी हो । माघीमा सबैको घरमा यही पकवान पाक्छ । माघी मान्न आउने पाहुनालाई यस्तै परिकार दिएर घरमा स्वागत गरिन्छ ।

माघीमा विशेषतः ढिक्री खाइन्छ । चामलको पीठो उसिनेर पकाइने भएकोले पचाउन सजिलो हुने उनीहरु बताउँछन् । यसकारण पनि माघी मान्न आउनेलाई यही परिकार अनिवार्य खुवाइने टीकापुर बनगाउँका बडघर जीतबहादुर चौधरीले बताए । उनले भने, ‘माघीमा जाँड खाने कुराको प्रचार धेरै भएको छ । अरु खानेकुराको भएको छैन । जबकी, यो पर्वको मुख्य खानेकुरा ढिक्री हो ।’ उनका अनुसार उहिले अण्डी धानको गुलियो जाँड खाने चलन थियो । आजभोलि उक्त जातको धान नै लगाइँदैन ।

माघी नजिकिँदै गर्दा यहाँका अधिकांश थारु घरमा खानेकुरा बनाउन आवश्यक सामग्रीको प्रबन्ध भइसकेको छ । जानकी गाउँपालिका–८ की गीता चौधरीले भनिन्, ‘मासुका लागि केही दिनअघि नै गाउँमा कसको बंगुर काट्ने र कसले कति मासु लिनेबारे लिस्ट तयार भइसकेको छ । खानेकुरा दिन दुनाटपरीका लागि पात टिपेर ल्याइसकेका छौं । दुनाटपरी गाँस्ने काम भइरहेको छ ।’ माघी मनाउन आउने धेरै हुने भएकाले भाँडाकुडा भन्दा दुनाटपरीको बढी प्रयोग हुने गीताले जनाइन् । उनले थपिन्, ‘धुन झन्झट पनि भएन, चोखो पनि हुने भयो ।’ माघी नजिकिएपछि गाउँघर सरसफाई गर्नुका साथै नुहाउनका लागि नजिकैको खोला, नदी, पोखरीको सरसफाइसमेत गरिसकिएको बडघर जीतबहादुरले बताए ।

उनका अनुसार केटाकेटी, युवायुवती, महिलाहरू मघौटा नाच नाँच्न आ–आफ्ना समूह बनाएर नाँचको तयारीमा जुटेका छन् । आफूसँग उमेर मिल्ने युवायुवतीको विभिन्न समूह बनाएर नाचगान गर्ने परम्परा छ । माघी पर्वलाई थारुहरूले नयाँ वर्ष, उन्मुक्ति दिवस, सद्भाव र मेलमिलापका रुपमा मनाउँछन् । खुसीयालीका साथ दिदीबहिनीलाई उपहार दिने गरिन्छ ।

बडघर जीतबहादुरले भने, ‘हिजोआज थारु युवायुवतीले माघी पर्वको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व जोगाउन माघी महोत्सव, माघी मिलन कार्यक्रम पनि गर्न थालेका छन् ।’ टीकापुर नगरपालिका–९ का चित्रबहादुर थारुले भने, ‘यस पर्वले थारु जातिमा रमाइलो र रमझम मात्र दिँदैन, बरु आपसी मेलमिलाप, सद्भावना, मानमर्यादा, सेवा, सत्कार, आदर र नैतिक पाठ सिकाउँछ ।’
माघे संक्रान्तिका दिन बिहानै नुहाएर आफूभन्दा ठूलाबाट आशिष थाप्नु र सानालाई आशिष दिनु तथा साथीसंगी मिलेर नाचगान गरी रमाइलो गर्ने थारु समुदायको परम्परागत चलन हो ।

चित्रबहादुरले थपे, ‘प्रकृतिक रुपमा पनि माघी नयाँ वर्ष हो । किनकि माघीदेखि नै गर्मी सुरु हुन्छ र बोटविरुवामा पालुवा लाग्छ । पशुपंक्षी पनि जाडोबाट मुक्त हुन्छन् ।’ थारुका लागि यस पर्वले जोश, जाँगर र उत्साह प्रदान गर्ने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : पुस २८, २०७६ १२:०३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×