घरेलु हिंसाले डिप्रेसनमा महिला- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

घरेलु हिंसाले डिप्रेसनमा महिला

मेनुका ढुंगाना

(अछाम) — मंगलसेन नगरपालिकाकी रितु (नाम परिर्वतन) का २ छोरा २ छोरी छन् । श्रीमान् भारतमा हुँदासम्म उनले जेनतेन छोराछोरीको पालनपोषण गरेकै थिइन् । ७ वर्षसम्म घर नआएका उनका श्रीमान् घर फर्केपछि रितुका दु:खका दिन सुरु भए । घरफर्केपछि दिनहुँजसो मदिरा सेवन गरेर उनले छोराछोरी र श्रीमतीलाई कुटपिट गर्न थाले ।

शारीरिक यातना दिएको ४ वर्षसम्म रितुले गाउँघरको लाजकाजले श्रीमानको कुटाइ सहेकै थिइन् । विस्तारै शारिरीक रुपमा मात्रै होइन उनी मानसिक रुपमा पनि कमजोर हुँदै गइन् । दिउसो होस् या राती जुनसुकै बेला पनि बर्वराउन थालिन् । उनका नातागोता आफन्तले देउता लागेको भन्दै धामी झाँक्रीसम्म पुर्‍याए, तर सन्चो भएन ।


बुवाले पटकपटक दिएको शारिरिक र मानसिक यातनाकै कारण आमा मानसिक रोगी हुनु परेको उनकी छोरी हेमा (नाम परिवर्तन) बताउँछिन् । ‘सबैले देउता लागेर कापेको र बर्वराउने गरेको भने । अस्पतालमा जाँदा डिप्रेसन हो भन्दै डाक्टरले औषधि दिए । सम्झाइ बुझाइ गरेपछि पहिले भन्दा अहिले कम भएको छ’ हेमाले भनिन । तुर्माखाँदकी नमिता (नाम परिर्वतन) कक्षा ७ मा पढ्दै गर्दा एकै स्कुलमा पढ्ने गाउँको एकजना केटासँग प्रेममा परिन् । उनीहरू नजिक हुँदै गए । करिब ३ वर्ष सम्म उनीहरूको प्रेम सम्बन्ध चलिरह्यो । त्यो कुरा गाउँभरी थाहा पाउँदा लाज हुने डरले कक्षा १० पुरा नहुँदै उनी बिहे गर्न सहमत भइन् । ‘दुबैलाई एक अर्का प्रति पूर्ण विश्वास थियो, दुवै परिवारको सहमती बिना नै हामीले बिहे गरेका हौं’ उनले भनिन् ।


करिब ३ महिनापछि आर्थिक अवस्था कमजोर भएका कारण श्रीमान् पैसा कमाउन काम खोज्दै भारततर्फ लागे । श्रमिान भारत पसेपछि विस्तारै सम्पर्क टुट्दै गएको उनको भनाइ छ । ‘पढाइ छोडेर घरमा एकोहोरो काममा लागी रहेँ । माइती घरमा जान दिएका थिएनन’ उनले भनिन्, ‘श्रीमानले भारत गएको ८ महिना देखि कुनै सम्पर्क गरेनन् । उनी घरमा पनि ४ वर्ष पछि मात्रै फर्किए ।’ भारतमा श्रीमानले अर्को बिहे गरेर घर आएको कुरा सुनेपछि थप कुरा श्रीमानलाई सोधपुछ गर्दा उनले घरमा बस्न नदिने भन्दै कुटपिट गर्न थालेको उनी सुनाउछिन् ।


सासू र नन्दले समेत घरबाट निस्कन दबाब दिन थालेको उनले बताइन् । ‘घरमा सबैको कुटाइ र गाली मैले सहन नसक्दा परिवारमा फाटो बढ्दै गयो । सासूससुराले पनि नराम्रो व्यवहार गर्न थाले, घर छोड्न दबाब दिन थाले । म मानसिक रुपमा क्षतविक्षत भइसकेकी थिएँ,’ उनले भनिन्, ‘सहारा खोजेँ । माइती पक्षसँग दु:ख पोखेँ, आफूखुसी बिहे गरेको रिसले माइतीले मेरो पक्षमा बोल्न मानेनन् ।’


अन्तत: उनकी आमाको सहारामा न्यायका लागि नमिता मंगलसेन पुगिन् । ‘कहाँ जाने र कसलाई पीडा सुनाउने बारे केही थाहा थिएन । ‘जिल्ला अस्पताल र सुरक्षित आवास गृहमा उनलाई डिप्रेसन भएको भन्दै मनोविमर्शकर्ताले सम्झाइ बुझाइ गर्न थाले । अस्पतालबाट उपचार सुरु भयो । अहिले उनी सिलाइकटाइ गरेर माइति नजिक बसेकि छन् ।


मदिरा सेवन घरेलु हिंसाको प्रमुख कारण श्रीमान्‌ जहिल्यै मदिरा सेवन गरेर कुटपिट गर्ने गरेका कारण हैरान भएको मंगलसेन नगरपालिका ११ कि कमला (नाम परिवर्तन) बताउँछिन् । पटकपटक पिट्ने फेरि मिल्ने गरेका उनका श्रीमान्ले कहिल्यै पनि शान्त वातावरणमा बस्न नदिएको गुनासो रम्भाले सुनाइन् । बिहे गरेको ४ वर्षमा नै मदिराका कारण परिवारमा निकै तनाव उत्पन्न हुँदा छुट्टिनुपर्ने अवस्थामा पुगेको उनले बताइन् । ‘चारपटकसम्म सदरमुकाममा आएर प्रहरीको अगाडि मिलेर गए तर घरमा पुगेपछि फेरि कुटपिट गर्न रोकिएन’ उनले भनिन् । अन्तिममा मैले घर छोड्नुपर्‍यो । एक महिना सेफ हाउसमा बसे । त्यसपछि मेरो झन् बिचल्ली भयो ।’ प्रहरी कहाँ मुद्दा दर्ता गरेपछि घरमा सबैले असहयोग गर्ने र बस्ने वातावरण नभएको उनले दुखेसो पोखिन् । घरपरिवार र समाजबाट एक्लो भएपछि उनलाई समेत मानसिक रोगले सताएको अस्पतालको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।


अछाममा सुरक्षित आवासगृह ३ वर्ष देखि सञ्चालनमा छ । मंगलसेन महिला बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाले सञ्चालनमा ल्याएको सेफ हाउस मानसिक तनावमा छटपटिएका र न्यायका खोज्न्दै आउने महिलाहरूको पहिलो सम्पर्क स्थान हुने गरेको संस्थाका अध्यक्ष मन्कला न्यौपानेले बताइन् ।


पुरुषभन्दा महिला मानसिक रोगी बढी


न्याय हेल्थ बयलपाटा अस्पतालले मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी सेवा सुचारु गरेको ३ वर्ष भयो । यो अवधिमा ५ हजार भन्दा बढीले उपचार सेवा लिएका छन् । सेवा लिनेमा सबैभन्दा बढी महिला रहेका छन् । अस्पतालको तंथ्याकअनुसार महिलाको संख्या ४ हजार ७१ रहेको छ भने पुरुषको १ हजार ६८१ रहेका छन् । घरेलु हिासाका कारण महिला मानसिक रोगीहरूको संख्या बढेको अस्पतालको तंथ्याकले देखाएको छ ।


अस्पतालका अनुसार बिरामीहरू समस्या लिएर आउछन् । बिरामीमा समस्या छ तर रोग देखिदैन । उपचारको क्रममा केहि नदेखिएपछि उपचारमा संलग्न स्वाथ्यकर्मीहरूले मानसिक स्वास्थ चेकजाँचका लागि पठाउँछन् । परामर्शका क्रममा मानसिक स्वाथ्य सम्बन्धी समस्या देखा पर्ने गरेको मनोबिमर्शकर्ता भरत कडायतले बताए । परामर्शका क्रममा अधिकांश महिलामा मदिराका कारण पारिवारिक कलहले गर्दा मानसिक समस्या देखा पर्ने गरेको कडायतले बताए । ‘मदिरा सेवन गरी दिनहुँ जसो घरमा झैझगडा कुटपिट गर्ने गरेका कारण महिलाहरूले मानसिक तनावे झेल्नुपरेको छ,’ उनले भने, ‘अहिले नियमित औषधि सेवन र परामर्शका लागि अस्पताल आइरहन्छन्, अधिकांशको मानसिक स्वास्थ्यमा क्रमश: सुधार हुँदै गइरहेको छ ।’


मानसिक स्वास्थ बिग्रिनुमा यहाँका मानिस देउतालाई दोष दिने गरेको र धामीझाँक्रीको उपचारपछि मात्र अस्पताल आउने गरेको कडायतले बताए । अस्पतालमा हप्तामा सयभन्दा बढी मानसिक रोगी उपचारका लागि आउने गरेका छन् । त्यसमा पनि दैनिक ५/६ जना नयाँ बिरामी थपिने गरेका छन् । उनका अनुसार १९ देखि ४९ वर्ष उमेरसम्मका महिला मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या लिएर आउने गरेका छन् । परामर्शपछि ७५ प्रतिशतलाई निको समेत भएको छ । कतिपय महिलाहरूलाई सेफ हाउसमा पठाउने गरिएको छ । अस्पतालका डाक्टर विकास गौचनका अनुसार पछिल्लो समय धेरै जसो मानसिक रोगीहरू उपचारको लागि आउने गरेका छन् । उनका अनुसार उपचारपछि निको भएकाहरूले नै त्यस्ता बिरामी अस्पताल जान सल्लाह दिएपछि मानसिक स्वास्थ्य समस्या लिएर बिरामी आउने गरेका छन् ।


मनोविमर्शकर्ता रञ्जना खनालका अनुसार २५–३० वर्ष उमेर समूहका महिला मानसिक रोगबाट बढी प्रभावित छन् । हिंसा, बेरोजगारी, गरिबी, चेतनाको कमीका कारण मानसिक रोगी बढेको उनको भनाइ छ । भौगोलिक विकटताका कारण समयमै मानसिक रोगी स्वास्थ्य सेवा लिनबाटसमेत वञ्चित रहँदै आएका छन् ।


प्रकाशित : मंसिर २९, २०७६ १३:०९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘विप्रेषण उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगाउन सास्ती’

कान्तिपुर संवाददाता

सर्लाही — रोगजारीका क्रममा बिदेसिएका र विदेशबाट फर्किएकाहरूले विप्रेषणलाई उत्पादनमूलक कार्यमा लगाउन सास्ती खेप्नुपरेको बताएका छन् । उनीहरूले लगानी अनुसारको प्रतिफल नपाउँदा समस्या हुने भएकाले फेरि वैदेशिक रोजगारीतिर हानिने सुरसारमा रहेको समेत बताए ।

यहाँ आयोजित एक कार्यक्रममा हरिवन–१ का सुभाष श्रेष्ठले भने, ‘वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किंदा स्वदेशमै मिहिनेत गर्छु भन्ने सोच बनाई पहिले कृषि क्षेत्रमा मिहिनेत गरें तर सकिनँ । केही महिना अटो पनि चलाएँ, आम्दानी राम्रो भए पनि लाइसेन्स पाउन यातायात कार्यालयमा २० हजार घूस मागेपछि लिन पाइनँ । अब वैदेशिक रोजगारीका लागि तयारी गरिरहेको छु ।’

वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केर अन्य व्यवसाय गरिरहेका तथा वैदेशिक रोजगारीमा रहेका परिवारले समेत विदेशबाट आउने विप्रेषण उत्पादनमूलक काममा लगाउन खोज्दा अप्ठ्यारा र चुनौती भोग्नुपरेकाले गुनासो गरे । वैदेशिक रोजगारबाट फर्केकाहरू कृषिमा लगानी गरे पनि लगानीअनुसारको प्रतिफल नआउने गरेको उनीहरूको दुखेसो छ ।

विदेशबाट फर्केर व्यावसायिक रूपमा उखु खेतीका एक जनाले भने, ‘उखु खेती त गरियो तर भुक्तानीका लागि वर्षौ कुर्नुपरेको भन्दै फेरि वैदेशिक रोजगारीमा जानुपर्ने बाध्यता आइलागेको छ ।’ स्वदेशमा उत्पादनमूलक कामका लागि स्थानीय तह र बैंकले साथ नदिएको गुनासो समेत वैदेशिक रोजगारबाट फर्केका युवाहरूको छ ।

बहराइनमा १२ वर्ष काम गरेर ४ वर्षअघि स्वदेश फिरेका हरिवन नगरपालिका–४ का दुर्गा भुजेलले सानो लगानीमा ब्याग बनाउने काम सुरु गरे । बजार सुनिश्चित भए पनि लगानी अभावले काम गर्न नसकेको उनको भनाइ छ । भुजेलले वैदेशिक रोजगारीमा मासिक नेपाली रुपैयाँ ३० हजार पाउँथे, त्योभन्दा झन्डै डब्बल रकम उनले अहिले ब्याग बनाउने कालीगढ र मजदुरलाई दिने गरेका छन् । ब्याग बनाउने पेसाबाटै उनले ८ जनाको परिवार पालिरहेका छन् ।

तर लगानी अभावका कारण सोचेअनुसारको प्रगति गर्न नसकेको उनले बताए । भुजेलले भने, ‘बजारमा प्रतिस्पर्धा छ, पुँजी अभावले मार खेपिरहेको छु, ऋणका लागि बैंकले पनि पत्याएको छैन, जग्गा नभएकाले बैकमा धितो राखी ऋण निकालेर व्यापार फस्टाउन सकेको छैन ।’

कार्यक्रममा सहभागी प्रदेशका उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण राज्यमन्त्री सुरेश मण्डले युवाहरूको स्वरोजगारका लागि स्थानीय तह, प्रदेश सरकार र संघीय सरकार एकजुट भएर अगाडि बढ्न जरुरी रहेको बताए । उनले वैदेशिक रोजगारबाट फर्केकाहरूले स्वदेशमै रोजगार गर्न चाहे सरकारले लगानी लगाउनुपर्ने तर्क राखे । उनले भने, ‘विदेशबाट फर्केकाहरू स्वरोजगार बन्न चाहेमा तीनै तहका सरकारले सहयोग गर्नुपर्छ ।’

वैदेशिक रोजगारबाट नेपाल भित्रिने विप्रेषणको १.१ प्रतिशत मात्र उत्पादनशील क्षेत्रमा खर्च भइरहेको र बाँकी रकम साहु महाजनको कर्जा तिर्न, घरघडेरी तथा विलासी प्रयोगमा खर्च भइरहेको तथ्यांक छ । वैदेशिक रोजगारीबाट आएको रकमलाई गाँस र बासको व्यवस्थापनमा खर्च गर्नुलाई अनुत्पादक क्षेत्रमा खर्च भयो भन्न नमिल्ने उल्लेख गर्दै राज्य मन्त्री मण्डलले विप्रेषणलाई व्यवस्थापन गर्न आवश्यक रहेको बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २९, २०७६ १३:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×