आन्तरिक पर्यटकको आकर्षण झोलुंगे पुल

भवानी भट्ट

(कञ्चनपुर) — हिउँदको समय । पारिलो घाममा नाचगान गर्दै वनभोज खानुको मज्जै बेग्लै । महाकाली नदीमा निर्मित झोलुंगे पुल अवलोकन गर्न र वनभोज खान आउनेको संख्या दैनन्दिन बढिरहेको छ । हालका वर्षमा स्कुले बालबालिका र विभिन्न सहकारी संस्थाका लागि झोलुंगे पुल क्षेत्र वनभोजका लागि उपयुक्त स्थल बनेको छ ।

ZenTravel

हिउँद सुरु भएसँगै यहाँ वनभोज खान आउनेको संख्या बढ्छ । वनभोज खाने क्रम झन्डै हिउँदभर जारी रहन्छ । कुनै दिन त १०/१२ ठाउँबाट समेत वनभोज खान तथा पुल अवलोकनका लागि आउने गरेका छन् । ‘झोलुंगे पुल हेर्न स्कुले बालबालिका निकै बढी हौसिन्छन्,’ वनभोजकै लागि बेलौरी ३ मा रहेको विष्णुधाम एकेडेमीका शिक्षक बलराम रावलले भने, ‘स्कुले बालबालिकाका लागि यो ठाउँ अवलोकन र पिकनिकका लागि अकर्षण बनेको छ ।’ उनका अनुसार महाकालीछेउमै वनभोज गर्दा बालबालिकाले नदीसमेत अवलोकन गर्न पाउँछन् ।

Meroghar


‘झोलुंगे पुलबारे धेरै सुनेका थियौं, तर पहिलोपटक हेर्न पायौं,’ ६ कक्षामा अध्ययनरत रूपेश कार्कीले भने, ‘यहां त निकै भिड पनि हुदो रहेछ । पुलमा हिँड्दा कुनै बेला त पिङ खेले झैं हुने रहेछ ।’ मंसिरयता दिनहुँजसो पुल अवलोकनका लागि आउनेको संख्या बढिरहेको छ ।

यहाँ दाङ, बांके, बर्दिया र कैलालीका विद्यार्थी, विभिन्न संघ–संस्थाका व्यक्ति सामूहिक रुपमा आउने थलोका रुपमा विकास भइरहेको छ । ‘कुनै दिन त पुलछेउ पर्यटकको मेलै लाग्छ,’ स्थानीय महेश भट्टले भने, ‘जुन हिसाबमा आन्तरिक पर्यटकको संख्या बढ्दै गएको छ, त्यसअनुसार व्यवस्थापन भने हुन सकेको छैन ।’ पुल आसपासका क्षेत्रमा शौचालयदेखि विश्रामस्थल र वनभोजकै लागि पनि उपयुक्त स्थल बनेको छैन ।

जीर्ण बन्दै पुल
पर्यटकीय आकर्षणको केन्द्रसँगै महाकाली पारीको दोधारा–चाँदनी क्षेत्रका लागि जीवनरेखाकै रुपमा रहेको झोलुंगे पुल दुईपांग्रे सवारीसाधनमा अनियन्त्रित मालसामान ढुवानी गर्दा जीर्ण बन्दै गएको छ । पुलका ठाउँ ठाउँमा नट–बोल्टहरू झरेका छन् । फलामका फ्ल्याक र डन्डीहरूसमेत आफैं झर्न थालेका छन् ।

‘बीच–बीचमा फ्ल्याकहरू बंगिएर र झरेर धेरै ठाउँमा खाल्डा परेका छन्,’ स्थानीय सुनील सेटीले भने, ‘अनियन्त्रित रुपमा भईरहेको मालसामान ढुवानी समयमै नरोकिए जुनसुकै बेला पनि ठूलो दुर्घटना हुन सक्छ ।’ उनका अनुसार झोलुंगे पुलबाट सिमेन्ट, मलखादलगायत मालसामान मोटरसाइकलमै ढुवानी हुन्छ ।

झन्डै दुई दशकअघि निर्माण भएको १५ सय मिटर लामो पुल संरक्षणमा स्थानीय तहले पनि चासो दिएका छैनन् । तत्कालीन जिल्ला विकास समितिले बेला–बेला मर्मत गरे पनि त्यसको उचित संरक्षण नहुँदा पुल जीर्ण बन्दै गएको छ । पछिल्लोपटक यसै सातादेखि पुल मर्मतको काम चलिरहेको छ । तर अनियन्त्रित रुपमा हुने मालसामान ढुवानी नरोकिए पुन: पुरानै अवस्थामा पुग्ने स्थानीय बताउँछन् ।

प्रकाशित : मंसिर २५, २०७६ १२:१०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

चुरेमा खनिएका सडकले विनाश

डाँडाका बस्तीमा मोटर पुग्यो, घण्टौं हिँडेर उकालीओराली गर्नेलाई सुविधा भयो, तर चुरे खोस्रेर बनेका सडक संरचनाले पहिरो ल्यायो, कुलो भत्क्यो, मूल सुके 
मोहन बुढाऐर

(कैलाली) — मोहन्याल गाउँपालिका–४ को वडा कार्यालय माथिबाट पहिरो खसेको छ । खानेपानीका मुहान सुके । सिँचाइ कुलो सुक्यो । कुलो सुकेपछि ७ नम्बरको धनाडीमा पानीघट्ट बन्द भएको छ । 

यो गाउँ चुरे क्षेत्रमा पर्छ । तराई झर्न र त्यहाँबाट बस्तीसम्म उक्लन निकै समस्या थियो । स्थानीय तह निर्वाचनपछि गाउँलेको पहिलो माग सडक पूर्वाधार थियो । जनप्रतिनिधिले त्यसैमा जोड दिए । योजना पारित भयो । डोजर ल्याइयो । डाँडा खन्दै कच्ची भए पनि सडक बनाइएपछि गाउँमा मोटर आउजाउ सुरु भयो । सुविधाले खुसी भएका गाउँले गएको वर्षामा सडक खनेकै क्षेत्रमा पहिरो जाँदा झस्किए । पानीका मुहान सुके । सिंचाइ कुलो सुक्यो । अहिले आएर वाततावरणीय संवेदनशीलतामा ध्यान नपुर्‍याई अघि बढाइएको पूर्वाधारका योजनामाथि गाउँलेबीच ठीक/बेठीकको बहस छ ।

‘हाम्रो हाम्रा खेतबारीमा सडक खन्नुअघि कुलो लाग्थ्यो, मूलको माथिबाट सडक खोलेपछि सुक्यो,’ धनाडीका दिनेश घर्तीमगर भन्छन्, ‘सडक खुलेर गाउँमा मोटर त आयो तर, खेतबारी बाँझै भएपछि अर्को आपत् भयो ।’ सडक खोल्दा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकनको कति महत्त्व रहेछ भन्ने कुरा अहिले बल्ल सबैले बुझेको उनी बताउँछन् ।

मोहन्यालकै सिमका कमल बमले सडकले पहिरो बढ्न थालेपछि विरोध गरेको बताए । ‘डोजर जथाभावी हाल्न थाले,’ उनले भने, ‘घरको माथिबाट लगेको भए, पानीको मूल पनि सुक्ने, गाईगोरुको गजाल (चरन क्षेत्र) पनि जाने र पहिरोको जोखिम पनि बढ्ने थियो ।’ अहिले उनको घरको तल्तिरबाट सडक गएको छ । ‘गाउँमा पहिले पानीको मूल थुप्रै थिए, कति त पहिरोले पुरिएको छ । पानीको समस्या भइगयो,’ उनले भने, ‘डोजरले सडक खनेको ठाउँमा पहिरो बढी गएको छ ।’

स्थानीय शिक्षक मीनबहादुर चन्द सडक सबैको आवश्यकता भए पनि वातावरणीय अवस्थालाई ध्यान नपुर्‍याउँदा मोहन्याल मात्रै नभई चुरेको यो भेगलाई नै अप्ठ्यारो परेको बताउँछन् । ‘चुरेमा सडकले यति धेरै पहिरो गएको छ कि पहिले यस्तो होला भन्ने कसैले सोचेको थिएन,’ उनी भन्छन् ‘विकास नाममा हुने क्षतिको कसैले गम्भीरतापूर्वक विचार नै गरेको देखिएन ।’

सडक बनाउन भनेर माथि उक्लिएका डोजरको काम देखेर उत्साहित भएकाहरूले सार्वजनिक भवन र खेल मैदानका लागि पनि पहाड खोस्रन लगाए । टेवा पर्खाल नलगाई जथभावी खोस्रनुको परिणाम गाउँलेले बिस्तारै बुझ्दै छन् । मोहन्याल गाउँपालिका–४ को वडा कार्यालय राख्न चुरेको एउटा डाँडा खोस्रेर सम्याइएको छ । ‘सरकारी, सामुदायिक भवन, बजारका लागि चाक्लो ठाउँ खोज्नु नै परेको छैन,’ बजारीका देवबहादुर बोहराले भने, ‘डाँडामा डोजर लगायो चाहिने जति ठाउँ फराकिलो बनायो ।’ सरकारी वनजंगल मासेर सार्वजनिक भवन र बजार बनाउन पनि कसैले विरोध नगर्ने उनी बताउँछन् ।

गाउँपालिकाले वातावरण मूल्यांकनै नगरी चलाएका डोजर चलाउँदा निम्तिएको समस्यामा जनप्रतिनिधि मात्रै नभई गाउँका अगुवा पनि जिम्मेवार छन् । त्यसैले पानीका प्राकृतिक पँधेरा र मुहान सुक्दा पनि विरोधमा बोल्नेको स्वर मसिनो छ । जनप्रतिनिधिको तर्क छ, ‘सडक सञ्जाल पहिलो प्राथमिकता हो ।’ मोहन्याल गाउँपालिकाले चालु आर्थिक वर्ष आफैं दुईवटा डोजर खरिद गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ । यसका लागि एक करोड छुट्याएको छ ।

‘दुर्गमलाई सुगममा बदल्न सडक चाहियो,’ गाउँपालिका अध्यक्ष नवलसिंह रावलले भन्छन्, ‘चुरेका बस्ती–बस्तीलाई सडक सञ्जालले जोड्नैपर्‍यो । अलिअलि केही कुरामा दु:ख हुन्छ भन्दैमा हामी पूर्वाधारका योजना छाड्न सक्दैनौं ।’ गाउँपालिकाले छुट्याएको वार्षिक विकास बजेटमा आधा रकम सडकका योजनाका लागि भएको उनले बताए ।

चुरेको बस्तीबस्तीलाई जोड्न एक दर्जन सडकका लागि प्रत्येकलाई ७ देखि १० लाख विनियोजन गरिएको छ । खमडी–सिमली, फल्ले बिसौना र चिसापानी–सोल्टा र राजकाँडादेखि कुशेगडा मुख्य पाँच सडक योजनामा थप ५ करोड विनियोजन गरेको छ । गाउँपालिकाको आफ्नै डोजर किन ? अध्यक्ष रावलले पहिले निर्माण भएका ट्र्याकमा पहिरो गएकाले त्यसलाई पुनर्निर्माण गर्न आफ्नै डोजर आवश्यक परेको तर्क गरे । उनले भने, ‘बस्ती जोड्ने सडक योजना बनाउन वडास्तरका जनप्रतिनिधि र उपभोक्ता समितिले गाउँपालिकाको निर्णय मानिरहेका छैनन् । हामीले डोजर प्रयोग नगर्ने पक्षमा छौं ।’ वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन नगरी डोजरको प्रयोग गर्दा पहिरो, भू–क्षय र वनको विनाश भएको उनी आफैं पनि बताउँछन् । ‘हालसम्म जे भए पनि अबदेखि पालिकाको इन्जिनयिर र ओभरसियरबाट सर्भे भएका सडक योजनामा बजेट विनियोजन गर्ने सोच छ,’ उनी भन्छन् । तर गाउँपालिकाले चिसापानी सोल्टा सुगरखाल फल्लेबिसौना, खिमडीसम्मको करिब ३० किलोमिटर सडक योजना र बालुवागाडा कटौंजे तराईलाई जोडने पुरानो चलनचल्तीको बाटो भएकाले ईआईए प्रतिवेदन नआउँदै काम सुरु गरेको छ ।

‘उपभोक्ता समिति होस् वा ठेक्कापट्टामा बन्दै गरेको सडक, सबै योजनामा डोजर चलाइएको छ,’ स्थानीय निर्मल भट्ट भने, ‘अहिले चुरेमा दर्जनौं डोजर चुरे फोर्न लागेको दृश्य देख्न सक्नुहुन्छ ।’ चुरे गाउँपालिकाको विकास बजेट १२ करोडमध्ये साढे ३ करोड सडक निर्माणमा विनियोजित भएको कार्यकारी अधिकृत वसन्त बोहराले बताए । उनका अनुसार उक्त रकमले सजपुर अलाड, देउराली मौरी चौमला र फल्टुडे धनेरी गजारको ट्र्याक खोल्ने काम सुरु भएको छ ।

चुरे गाउँपालिका अध्यक्ष धनबहादुर रोका मगरले सजपुर अलाड, देउराली मौरी चौमला र फल्टुडे धनेरी गजार मुख्य सडक योजनाको वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन गरिएको बताए । प्रतिवेदन नआउँदै काम सुरु भइसकेको छ । ‘तर बस्ती–बस्ती जोड्ने सडक योजनाको साधारण बजेटको इस्टिमेट गरिन्छ,’ उनले भने, ‘उपभोक्ता समितिमार्फत काम गराइने भएकाले कुनै ठाउँमा सडक जथाभावी खनिएको पनि होला ।’

यतिसम्म कि उपभोक्ताले खन्ने सडकमा प्राविधिकसँग सल्लाह नै हुँदैन । गाउँपालिकामा एक जना मात्र सव–इन्जिनियर रहेकाले उपभोक्ता समितिद्वारा गरिने सडक निर्माणको काम प्राविधिक सहयोग पुर्‍याउन नसकेको उनले बताए । सडकको निर्माण सम्पन्न भएपछि मात्र भुक्तानी दिन प्राविधिक जाँच गरिन्छ । जबकि मनपरि ढंगले सडक पहिल्यै खनिइसकेको हुन्छ । अध्यक्ष रोकामगरले आवश्यकता र मागअनुसार पालिकाले सडक योजना छनोट गरी काम थालेको बताए । ‘चुरेको बस्तीमा सडक पुर्‍याउनु छ,’ उनले भने, ‘चुरे नफोरेर सडक पुग्ने हो । केही नोक्सानी त हुन्छ नै ।’

दुई गाउँपालिकाले मात्र नभई चुरे फेदसँगै जोडिएका गोदावरी, गौरीगंगा, बर्दगोरिया, लम्की चुहा नगरपालिकाले पनि जताततैबाट उक्लिने सडकका योजनामा रकम विनियोजन गरेका छन् ।

गोदावरी नगरपालिकाले मूलपानी र समना हुँदै चुरेको फूलबस्तीसम्मको सडक योजनामा १० लाख विनियोजन गरेको मेयर हीरासिंह साउदले बताए । गौरीगंगा नगरपालिकाले कमेलीदेखि मोहन्याल सडक योजनामा रकम छुट्याएको छ । तल्लापानी लुखाबाट बजारी पन्डौन सडक निर्माणमा २० लाखभन्दा बढी रकम चालु वर्षमा विनियोजन गरेको छ । घोडाघोडी, बर्दगोरिया र लम्की चुहा नगरपालिकाले पनि चुरेमाथि उक्लिने एक दर्जन योजनामा बजेट विनियोजन गरेका छन् । ‘चुरे माथिका बस्ती जोड्ने सडक निर्माण गर्न आवश्यक नै हो,’ स्थानीय राजनीतिज्ञ वीरेन्द्र बमले भने, ‘तर जथाभावी जताततैबाट स्थानीय तहले मनमरी ढंगबाट चुरेमाथि सडक पुर्‍याउन लागेको देखिन्छ ।’ यसबाट चुरेमा भू–क्षय, पहिरो, वन विनाश भएको र पानीका मूल सुकेको उनले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २५, २०७६ १२:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×