खुल्न थाले किशोरी

यौनबारे जिज्ञासु
मेनुका ढुंगाना

अछाम — यौन तथा स्वास्थ्य प्रजननबारे कुरा गर्ने र यौन समस्या भन्न लाज मान्ने अछामको ग्रामीण भेकका महिलाहरू अहिले यसबारे खुलेर बोल्न थालेका छन् ।तुर्माखाँद गाउँपालिका ४ कि मना बुढा ३२ वर्षकी भइन् । बिहे भएको १६ वर्ष भयो । उनका ३ छोरी र १ छोरा छन् । पहिलो छोरा जन्मेपछि लगातार उनका छोरी जन्मिन् ।

यौन तथा प्रजनन शिक्षाबारे जानकारी लिन समूहमा भेला भएका अछामको मंगलसेन नगरपालिका ५, पिपलतोलीका महिला । तस्बिर ः मेनुका/कान्तिपुर 

स्वास्थ्य अवस्था कमजोर हुँदै गएपछि बच्चा जन्माउन नसक्ने कुरा श्रीमान्लाई सुनाउदा अर्को छोरा चाहिन्छ भन्ने अडान राखेको उनी सुनाउँछिन् । ‘गाउँमा हुने कार्यक्रममा स्थायी र अस्थायी बन्ध्याकरण हुन्छ र परिवार नियोजनका साधनबारे जानकारी पाएकी थिएँ । श्रीमान्लाई सम्झाइ बुझाइ गरेँ,’ उनले भनिन्, ‘मंगलसेन जाने मौकामा आफैं स्थायी बन्ध्याकरण गरेकी छु ।’

ढकारी ३ कि रत्ना ३२ वर्षकी भइन् । २ छोराछोरी पाइसकेपछि श्रीमान्लाई स्थायी बन्ध्याकरण गर्न सुझाव दिइन् । तर नमानेपछि आफैं बन्ध्याकरण गरेको उनको भनाइ छ । ‘पुरुषले बन्ध्याकरण गर्दर्नै भनेपछि जबरजस्ती गर्न सकिदैन थियो । अहिले गाउँगाउँमा यौन शिक्षा पुग्यो । हामी पनि जान्ने भयौं ।’ उनका अनुसार गाउँमा थुप्रै महिलाहरू यौन तथा प्रजननका बारेमा बोल्न सक्ने भएका छन् ।

‘महिला स्वास्थ्य स्वयं सेविका, स्वास्थ्य कार्यक्रम र महिला आफैं पनि प्रजनन स्वास्थ्य बुझ्न थालेका छन्,’ ढकारी कै संगिता साउँदले भनिन्, ‘यौन र प्रजनन्का बारेमा कुरा गर्दा पनि टाउको लुकाउने महिलाहरू बन्ध्याकरण पनि आफैं गर्छु भनेर स्वास्थ्य संस्थामा जानु नै ठुलो कुरा हो ।’

किशोरावस्थामा पुगेपछि हुने शारिरिक परिवर्तन, पहिलो पटक महिनावारी हुँदा र यौन शिक्षाबारे खुलेर कुरा गर्न नसक्ने किशोरीहरू समेत अहिले आफ्ना समस्या अभिभावक, स्वास्थ्यकर्मी र शिक्षकसँग राख्न सक्ने भएको हिच्माकी कालिका शाही बताउँछिन् । ‘महिनावारी भएको बेलामा आफूमा देखिने समस्या बारे कसैलाई भन्न पनि लाज लाग्ने गर्दथ्यो कसैले केही भन्ने हो की भन्ने डर लाग्थ्यो,’ कालिका भन्छि,् ‘यौन शिक्षाका बारेमा थाहा पाएपछि गाउँमा परिवार नियोजनका साधन बाड्ने, यौन र प्रजनन स्वास्थ्यका बारेमा बताउने गर्दछु ।’ कक्षामा शिक्षक शिक्षिकाले यौन तथा प्रजननका
बारेमा पढाउन लाजले तल टाउको गर्ने किशारीहरू अहिले पुरुषलाई अस्थायी साधन वितरण गर्ने, प्रयोगको तरिकासमेत बताउने गरेको कालिका बताउँछिन् ।

‘यौनका बारेमा धेरै मान्छे जानकार नहुँदा यौनसम्बन्धी रोग लुकाएर बस्ने बानी छ, त्यसैले हामीले यस सम्बन्धि जानकारी गराउँदा धेरै मान्छे खुलेर आफ्ना समस्या भन्ने भएका छन्’ अर्कि किशोरी स्मृति शाही भन्छिन् ‘असुरक्षित यौन सम्पर्कले विभिन्न रोग लाग्न सक्ने भएकाले सुरक्षित यौन सम्पर्कका लागि पुरुषले प्रयोग गर्ने अस्थायी साधन वितरण समेत गरेका छौ ।’ अछामका विभिन्न ग्रामीण भेकमा निजी क्लिनिकसँगको साझेदारीमा परिवार नियोजन, यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य र शिक्षाकेै बारेमा जानकारी दिने अभियान थालेको गेरुवा ग्रामिण जागरण संघका प्रमुख दिलबहादुर शाहीले बताए । उनका अनुसार यौनका कुरा गर्ने डर र लाज मान्ने हिजोका किशोर/किशोरी अहिले यौन र प्रजनन स्वास्थ्यका बारेमा जानकारी गराउन विद्यालयमा अन्तरक्रिया कार्यक्रम, सडक नाटक र समुदायका युवासगं अन्तरक्रिया गर्ने गरेका छन् ।

शाही भन्छन् ‘समाजमा अहिले महिला तथा किशोरीहरूले परिवार नियोजनका साधनका बारेमा खुलेर बताउने गरेका छन् ।’ किशोर/किशोरीहरूले एचआईभी संक्रमण रोकथाम, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य अधिकार, परिवार नियोजनका साधन र यौन स्वास्थ्यबारे गाउँगाउँमा पुगेर चेतना जगाउने काम गरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २, २०७६ ११:४६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पहुँचका आधारमा योजना

कान्तिपुर संवाददाता

अछाम — स्थानीय तह चुनावका बेला टोल–टोलमा आउने उम्मेदवारले विकास निर्माणका लागि गरिने विभिन्न योजना सुनाएर मत मागे । घरदैलोमै भोट माग्न आएका मध्येबाटै जनप्रतिनिधि पनि चयन भए । तर चुनाव जितिसकेपछि भने मतदातासमक्ष आफुले गरेका वाचा र दिएका आश्वासन चटक्क बिर्सिए । 

स्थानीय तह चुनाव भएको २ वर्ष पूरा हुँदा पनि अपेक्षाअनुसार काम नभएकोमा यहाँका स्थानीयले गुनासो गर्दै आएका छन् । ढकारी गाउँपालिका ५ की मन्कला साउँदका धेरै अपेक्षा थिएनन् । टोलमै स्वास्थ्य क्लिनिक र स्वास्थ्य सामग्रीको उपलब्धता, टोलसम्म सडक, सार्वजनिक ठाउँमा एउटा धारा र एक शौचालय, कुटानी पिसानी गर्ने मिल गाउँमै स्थापना भए हुन्थ्यो भन्ने अपेक्षा थियो । मत माग्न आएका सबै उम्मेदवारसँग साउँद यिनै आवश्यकता सुनाउँथिन् । ‘उम्मेदवारहरू पनि हुन्छ पक्का गर्छौं भन्थे,’ उनले सम्झिँदै भनिन् ।

तर उनको अपेक्षा अपेक्षामै सीमित छ । जनप्रतिनिधि आएको २ वर्ष बित्नै लाग्दा पनि मनकला र उनको टोलका समस्या सुनुवाइ भएको छैन । ‘टोलमा आएका १० हजारदेखि माथिका योजना गाउँका नेता र अगुवाको इच्छाअनुसार छनोट हुन्छन् । आवश्यकता नभएको ठाउँमा पनि योजना छन्,’ उनले भनिन्, ‘टोलमा वडासदस्य र वडामा अध्यक्ष जुन पार्टीले जितेको छ त्यहीअनुसार योजना बाँडफाँड हुन्छन् ।’

गाउँमा गोरेटो बाटोसमेत नभएको अर्का स्थानीय हिरेण्ड बुढाले बताए । ‘साँघुरो बाटोमा मान्छे हिँड्नसमेत गाह्रो पर्छ,’ उनले भने, ‘गोरेटो बाटो चाहिन्छ भनेर पटकपटक जनप्रतिनिधिसँग माग राख्दा पनि कुनै सुनुवाइ भएन ।’ जनप्रतिनिधिले राजनीतिक पूर्वाग्रहका आधारमा काम गरेको यहाँका स्थानीयको भनाइ छ । जनप्रतिनिधि सबैको साझा बन्न नसक्दा सामान विकासको अवधारणा लागू हुन सकेको छैन । ‘बहुसंख्यक स्थानीयको आवश्यकता र हितलाई हेरिँदैन, आफ्ना पार्टीका मान्छे जता बढि छन् त्यतै बजेट खन्याइएको छ,’ निमादेवी साउँदले भनिन् ।

बजेट विनियोजन गर्दा गाउँलाई वास्ता नगरेर विकासमा पछाडि पारिएको गुनासो स्थानीयको छ । उनीहरूका अनुसार जनप्रतिनिधि आएसकेपछि पनि पूर्वाधार निर्माणमा हुने ढिलासुस्ती र लापरबाही रोकिएको छैन । ‘हाम्रो टोलको माथिपट्टी पानीको ट्यांकी बनाइएको छ । तर त्यहाँ पानी छैन । ट्यांकीको प्रयोगै भएको छैन,’ उनले भनिन्, ‘स्थानीय तहबाट टोलमा आएको अधिकांश बजेट कार्यकता खुसी पार्न बढि प्रयोग भएको छ ।’ स्थानीयका अनुसार चुनावका बेला उम्मेदवारहरूले बाटो बिजुली, खानेपानी, सिँचाइजस्ता आधारभूत विकासलाई पहिलो प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता गरेका थिए । निर्वाचित भइसकेपछि आफ्ना कार्यकर्ता अनुकूल बजेट बाँड्ने, स्थानीय तहलाई पार्टीका कार्यकर्ता भर्तीको थलो बनाउने र लोकप्रियताका लागि विवादास्पद निर्णय गर्नेमा मात्रै केन्द्रित देखिएका छन् । आवश्यकता पहिचान गरी विकासका योजना अगाडी बढाउनुपर्नेमा त्यसो हुन नसकेको एक स्थानीयले बताए ।

एनजीओको सहायता नलिईकन जनप्रतिनिधि अघि बढ्न नसकेको ढकारी ६, ढुंगाचाल्नामा रहेको आमा समूहका अध्यक्ष रीमा रोकायाले बताइन् । ‘गाउँमा पहिले एनजिओका कार्यक्रम धेरै आउँथे । अहिले यी सबै कार्यक्रम गाउँपालिकामा गए । एनजिओ पनि आफ्नो अवधि सकेर फर्के,’ उनले भनिन्, ‘अहिले एनजिओको सहयोगबिना गाउँपालिकाले काम गर्नै सकेको छैन ।’

गाउँको विकासका लागि कुनै पनि राजनीतिक पूर्वाग्रह नराखेको ढकारी गाउँपालिका उपाध्यक्ष लक्ष्मी साउँद बताउँछिन् । ‘निश्चित बजेटमा रहेर काम गर्नुपर्ने हुन्छ । सबैका आवश्यकता पुरा नहुन सक्छन्,’ उनले भनिन्, ‘टोलबाट प्राथामितामा परेर आएका योजना नै निर्माण भएका छन् ।’ विकासमा राजनीति गरेको र साझा बन्न नसकेको भन्ने प्रमाण पेस गर्न सके मात्रै त्यसबारे आफूले स्पष्ट पार्ने उनको भनाइ छ । स्थानीय सरकारका रुपमा नयाँ अभ्यास र अनुभवको कमी हुँदाहुँदै पनि स्थानीयको हितमा कानुन निर्माण गर्दे अगाडि बढेको ढकारी गाउँपालिका अध्यक्ष धनबहादुर विष्ट बताउँछन् । ‘भूगोल र जनसंख्यालाई मिलाएर लैजाने प्रयास गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘सानातिना कमी–कमजोरी भए पनि ती कमजोरी सुधारेर अगाडि बढ्नेछौं ।’

प्रकाशित : मंसिर २, २०७६ ११:४४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×