तराईका रोग पहाड उक्लिए

कान्तिपुर संवाददाता

डडेलधुरा — औलोको डरले कुनै समय तराईमा भएको घर जग्गा पनि अरुको जिम्मा लगाएर पहाड उक्लिएका भागेश्वर ५ का कण्ठराज भट्ट औलो ज्वरोकै कारण दुई साता थलिए । 

३५ वर्ष अघि कञ्चनपुरको देखतभूलीमा औलोले एक छोराको ज्यान लिएपछि उनी घर–जग्गा अरुको जिम्मा लगाएर पहाड उक्लिएका हुन् । ‘तराइमा छोराको ज्यान लिने रोगले झन्डै मलाई पनि लगेको हो,’ उनले भने, ‘लेकाली भेकमा पनि औलो लाग्यो भन्दा पत्याउन पनि गाह्रो हुने भयो ।’ भट्टका अनुसार उनलाई मात्र औलो संक्रमण भएको होइन । ‘अस्पताल पुगेपछि आफूजस्तै औलोले थला परेका धेरै देखेपछि मात्र पहाडमा पनि औलो आएछ भन्ने बिश्वास भयो,’ उनले भने ।

बैतडी सीमाको बेलापुरवाट स्क्रब टाइफसको उपचार गर्न डडेलधुरा अस्पताल आइपुगेका जयबहादुर ऐरले रोगको नाम पनि भन्न जानेनन् । ‘स्थानीय स्वास्थ्यकर्मीले कहिले नामै नसुनिएको रोग लागेकोले डडेलधुरा अस्पताल जानू भनेपछि उपचारका लागि आएको हुँ,’ उनले भने, ‘पहिलोपटक हाम्रो गाउँमा यस्तो रोग देखा परेको हो ।’ दुई जनालाई गत वर्ष औलो लागेको उनले सुनाए । औलोको नाम सुने पनि यस पटक देखिएको रोगका विषयमा कसैलाई जानकारी नभएको ऐरको भनाइ छ ।

सामान्य ज्वरो आएको ठानेर धेरै दिनसम्म पनि स्वास्थ्य संस्था नपुग्दा भागेश्वर ४ कि एक महिलाले गत महिना ज्यान गुमाइन् । अचेत भएछि अस्पताल लैजादै गर्दा वाटैमा उनको ज्यान गएको हो । पछि चिकित्सकहरूले स्क्रब टाइफसका कारण उनको मृत्यु भएको बताए । महिलाले ज्वरो आएपछि गाउँघरमा गरिने घरेलु उपचार गरिरहिन् । तर आफु बिरामी भएको कसैलाइ वताइनन् । उनका आफन्तले पनि उनी एक्कासी अचेत भएपछि मात्र बिरामी भएको जानकारी पाए । डडेलधुरा अस्पतालवाट धनगढी रिफर गरेपछि मात्र उनलाइ स्क्रव टाइफस भएको जानकारी भयो ।

औलो र स्क्रब टाइफस मात्र होइन सुदूरका पहाडी क्षेत्रका सरकारी तथा निजी स्वास्थ्य संस्थाको तथ्यांक हेर्ने हो भने तराइमा लाग्ने रैथाने रोगले ग्रसित भएका भट्ट र ऐर जस्ता धेरै बिरामी भेटिने गरेका छन् । धेरैले त सामान्य ज्वरो सम्झेर ज्यान गुमाएका घटना पनि धेरै छन । १५ वर्ष यता बिभिन्न कारणले गर्दा तराइमा हुने रैथाने रोग लागेर मृत्यु हुने र रोग लाग्नेको निकै ठूलो संख्या देखिएको छ । सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लामा लामखुट्टे र भुसुनाबाट सर्ने रोगहरू दैनिकजसो देखिन थालेका छन् । कालाज्वर, डेंगु स्क्रब टाइफस र औलो लगायतका रोगका बिरामीको संख्या हरेक दिन बढिरहेका छन् । गत २ महिनामा डडेलधुरामा मात्र २ सय बढी स्क्रब टाइफसका बिरामीले स्वास्थ्य संस्थामा उपचार गराएका छन । छिमेकी जिल्ला बैतडी, डोटी र दार्चुलामा पनि यस रोगका बिरामीको निकै ठूलो संख्या देखिएको छ ।

‘तराईका रैथाने रोग भनेर चिनेने कालाज्वर पछिल्ला वर्ष डडेल्धुरा, डोटी र बझाङमा पनि देखिन थालेको छ,’ स्वास्थ्यकर्मी संघका प्रदेश संयोजक प्रेमबहादुर महरले भने, ‘औलो पनि पहाडी जिल्लामा पटक–पटक समस्याका रुपमा देखापरेको छ । लामखुट्टेबाट सर्ने प्रायः सबैजसो रोग पहाडी जिल्लामा देखिन थालेपनि रोकथामको तयारी भने केही पनि हुन नसकेको संयोजक महरले वताए । जलवायु परिवर्तनका कारण लामखुट्टे बाँच्न सक्ने तापक्रम पहाडी जिल्लामा बृद्धि हुन थालेपछि त्यसबाट उत्पन्न हुने रोगहरू वृद्धि हुन थालेको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन ।

लामखुट्टेका कारण सर्ने डेंगु रोगका कारण उपचार गराउनेको पछिल्लो तथ्यांक हेर्ने हो भने पनि पहाडी जिल्लामा तराइका रैथाने रोगको संक्रमण हरेक वर्ष वढ्दै जान थालेको छ । डुेंगुको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार, दार्चुलामा ११, डडेल्धुरा १३, डोटी, अछाम, बैतडी र बझाङमा १/१ जना गरी २६ जनामा डेंगु संक्रमण देखिएको छ । यो सरकारी तथ्यांक मात्र हो । निजी स्वास्थ्य संस्था र तराईका अस्पतालमा उपचार गराउन जानेको संख्या योभन्दा तेब्बर बढी छ ।

पहाडी क्षेत्रमा देखापर्न थालेका यस्ता खाले रोग नियन्त्रण गर्न र जनचेतना वृद्धि गर्ने सरकारी प्रयास भने भएको देखिदैन । ‘सभा समारोह र गोष्ठीमा खर्च गर्नुभन्दा प्रभावकारी नियन्त्रणका प्रयासमा बजेट खर्च हुनु आवश्यक देखिएको छ,’ डडेलधुरा अस्पतालका प्रमुख डा. जितेन्द्र कँडेलले भने, ‘जलवायु परिवर्तनका कारण पहाडी जिल्लाको तामक्रममा निकै वृद्धि भइरहेकाले गम्भीर रोग लाग्न नदिने प्रयास सुरु गरिनु आवश्यक छ ।’ उनका अनुसार भइरहेका सरकारी प्रयास मात्र पर्याप्त हुन सकेनन् । ‘हरेक वर्ष यस्ता खाले रोगका बिरामीको संख्या वढ्दै जानुले समस्या गम्भीर बन्दै गएको देखिएको छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : कार्तिक १९, २०७६ १०:१८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बलात्कारका घटना बढे

मेनुका ढुंगाना

(अछाम) — अछाममा बलात्कारका घटना बढेका छन । १५ दिनमा अछाममा ५ जना महिला तथा बालिका बलात्कृत भएका छन् । चालु आवको ४ महिनामा मात्रै जिल्लाका विभिन्न स्थानमा ८ वटा बलात्कारका मुद्दा दर्ता भएको प्रहरी कार्यालयको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।

कार्तिक १३ गते ७० वर्षीया वृद्धालाई बलात्कार गरेको आरोपमा एक जना पक्राउ परेका छन् । जिल्लाको कमलबजार नगरपालिका ७ का २२ वर्षीय नरेन्द्र दमाईलाई बलात्कारको आरोपमा अछाम प्रहरीले पक्राउ गरेको हो । पीडित वृद्धाले आफूलाई जबरजस्ती करणी गरेको भन्दै प्रहरीमा दिएको जाहेरीका आधारमा नरेन्द्रलाई पक्राउ गरीएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जानकारी दियो ।

प्रहरीका अनुसार उनी माथी करणी सम्बन्धि कसुर मुद्दा चलाएर अनुसन्धान अघि बढाईएको छ । अनुसन्धानका लागि जिल्ला अदालत अछामबाट म्याद थप समेत भएको प्रहरीले जनाएको छ । त्यस्तै जिल्लाको तुर्माखाद गाउँपालिकाकी १४ वर्षीया किशोरीलाई करणी गरेको उजुरी परेपछि मंगलसेन नगरपालिका १ का एकेन्द्र कुँवर रानालाई अछाम प्रहरीले करणीको अभियोगमा पक्राउ गरेको हो ।

कार्तिक ४ गतेनै अछाम रामारोशनकी १२ वर्षीया एक बालिकाको पेटमा ५ महिनाको गर्भ रहेको पत्ता लागेको छ । कुकुरले टोकेपछि उपचारका लागि अस्पतालमा ल्याइएकी उनको जाँचका क्रममा चिकित्सकले पेटमा बच्चा भएको अभिभावकलाई बताएका हुन् । ‘कुकुरले छोरीलाई टोकेको थियो । सुई लगाउनको लागि अस्पताल ल्याएको थिएँ’ बालिकाका बुवाले भने, ‘छोरीको पेट किन सुनियो डाक्टर सा’ब हेरिदिनुस् भने डाक्टरले चेकजाँच गरेपछि ५ महिनाको गर्भ छ भन्ने थाहा भएपछि म छाँगाबाट खसे जस्तो भएँ ।’ सुस्तमनस्थितिकी ती बालिकाको गर्भ बलात्कार बाट भएको हुन सक्ने आशंकामा प्रहरीले अनुसन्धान अघि बढाएको छ । ति बालिकाले ४/५ जना केटाहरूको नाम पनि बताए पछि सबैलाई पक्राउ गरी अनुसन्धान सुरु भएको डिएसपी जनक शाहीले बताए । ती बालिकाकी आमा पनि सुस्तमनस्थिति रहेको र बुवालाई यो घटनाबारे जानकारी नभएको प्रहरीले जनाएको छ । गरिब परिवारकी उनलाई गाउँपालिका उपप्रमुख, अधिकारकर्मीको पहलमा रकम संकलन गरी आफन्त तथा महिला प्रहरीको साथमा काठमाडौं पर्‍ुयाइएको छ । गत शुक्रबार नै ति बालिकालाई कनठमाडौं पुर्‍याइएता पनि अहिलेसम्म गर्भपतन गर्ने वा बालिकालाई बच्चा जन्माउन दिने बारे टुंगो नलागेको प्रहरी जवान देवकी भट्टले बताइन् ।

‘१८ हप्ता भन्दा बढिको केसमा डाक्टरले गर्भपतन गर्न मिल्दैन भनेका छन् । तर अन्तिम निष्कर्ष निस्किएको छैन’ भट्टले भनिन् । जबरजस्ती करणी वा हाडनाता करणीबाट रहन गएको २२ हप्तासम्मको गर्भ भएमा अन्यथा अरु अवस्थाका अनिच्छित गर्भ १२ हप्ता ननाघेको गर्भपतन गर्न मिल्ने कानुनी व्यवस्था छ । लिंग पहिचान गरेर, गर्भवती महिलाको सहमतिबिना र १२ हप्ताभन्दा बढीको गर्भपतन गराउन कानुनले बन्देज लगाएको छ । अप्ठ्यारो परिस्थितिमा विशेषज्ञ र अनुमति प्राप्त चिकित्सकले मात्र १२ हप्तासम्मको गर्भ फाल्न पाउने व्यबस्था रहेको छ । तर यी बालिकाको हकमा अहिल्यै नै के गर्न सकिन्छ भन्ने बारे डाक्टरले सल्लाह गरिरहेको भट्टले बताइन् ।

प्रहरीले जिल्लामा महिला हिंसा, यौनजन्य क्रियाकलाप र आपराधिक घटना नियन्त्रणका लागि विशेष सुरक्षा अभियान सुरु गरेको छ । तर पनि आर्थिक वर्ष ७४/७५ मा १३, ७५/७६ मा ७ र चालु आवमा ८ वटा घटना घटेका छन् । जिल्ला प्रहरीले टोलटोलमा प्रहरी परिचालन गरी महिला हिंसा तथा बलात्कार न्यूनीकरणबारे चेतनामूलक कार्यक्रम गरिरहेको छ । प्रहरी सक्रियता तथा विभिन्न चेतनामूलक कार्यक्रम गरे पनि जिल्लामा बलात्कारका घटनामा भने कमी आउन सकेको छैन ।

पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालका कारण बलात्कारका घटना बढेको प्रहरीको बुझाइ छ । अन्जान व्यक्तिसँग सामाजिक सञ्जालमा सम्बन्ध बढाउने र घुलमिल हुँदै अन्तिममा आपसमा मन फाटेपछि महिला बलात्कृत हुने क्रम बढेको डीएसपी शाहीको बुझाइ छ । उनका अनुसार प्रहरीमा दर्ता भएका बलात्कारका घटनामध्ये केही घटना सामाजिक सञ्जालसँग जोडिएका छन् । उनले सञ्चार माध्यमका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको सामाजिक सञ्जालले पछिल्लो समय अपराध बढाउदै आएको छ ।

घरेलु हिंसा, आर्थिक लेनदेन, प्रेममा धोखा पाउनु र मदिरा सेवनले पनि जबर्जस्ती करणीका घटना बढाएको प्रहरीको बुझाइ छ । प्रहरीसमक्ष आइपुगेका केही यस्ता घटना आर्थिक लेनदेनमा सहमति नभएपछि बलात्कार भएका पनि छन् । त्यस बाहेक अधिकांश बलात्कारका घटना घरेलु हिंसा र मदिरा सेवनले पनि भएको पाइएको छ । प्रहरीका अनुसार पारिवारिक रिसइबीका कारण पनि जबर्जस्ती करणीका घटना भएको पाइएको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक १९, २०७६ १०:१८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT