महाकाली तटबन्ध निर्माण ठप्प

गुरुयोजनाले पक्की तटबन्ध निर्माण गरी नदी नियन्त्रणको कार्य गर्न २ अर्ब ६७ करोडको बजेट अनुमान गरेको थियो, अहिलेसम्म २ अर्ब बढी खर्च भइसक्यो
मनोज बडू

दार्चुला — महाकाली तटीय क्षेत्रमा निर्माणाधिन पक्की तटबन्धको काम वर्षातका कारण साउनयता ठप्प छ । महाकाली नदी नियन्त्रण आयोजनाले नदीको तटीय क्षेत्रमा पक्की र अस्थायी तटबन्ध निर्माण गर्दै आएको छ । 

हालसम्म आयोजनाले ८० प्रतिशतको हाराहारीमा तटबन्धको निर्माण कार्य सकिएको जनाएको छ । बाँकी क्षेत्रमा निर्माणाधिन अवस्थामा रहेको आयोजनाका निमित्त प्रमुख कमलसिंह महतले बताए । हालसम्म पक्की र अस्थायी गरी १५ प्याकेजमा काम सकिएको छ । गत आवबाट १६ र १७ प्याकेजमा निर्माण भइरहेको छ ।


चालु आवमा १८, १९ र २० प्याकेजमा निर्माण अगाडि बढाउने तयारी भइरहेको महतले जानकारी दिए । साउनयता नदीमा पानीको सतह बढेको र वर्षाले पनि काम गर्न अप्ठ्यारो हुने गर्छ । बर्खामा थोरै मात्र काम हुने र केहि ठाउँमा तटबन्धको जगसमेत खन्न बाँकी रहेकोले साउन भदौमा निर्माण प्रभावित हुने गरेको हो । भदौबाट चाडपर्व सुरु हुने र बर्खामा काम गर्न नसकिने हुनाले ठेकेदारहरूले कामदारलाई घर पठाएकाले साउनबाट काम रोकिएको आयोजनाले जनाएको छ ।


तटबन्धमा धेरैजसो जिल्लाबाहिरका कामदार छन् । काम रोकिएपछि घर गएका कामदारहरू दसैंपछि मात्र आउने हुनाले त्यसपछि मात्र काम सुरु हुने आयोजनाका कर्मचारीहरू बताउँछन् । ‘वर्षातमा काम गरे ठेकेदारले नोक्सानी व्यवहोर्नुपर्ने हुनाले अप्ठ्यारो बाहेकको समयमा खासै काम गर्न मान्दैनन्,’ उनले भने, ‘बर्खामा टाढाबाट निर्माण सामग्री ल्याउन नसकिने र अन्य जोखिम पनि हुने भएकाले कामदारहरू काममा रुचि राख्दैनन् ।’


सदरमुकाम खलंगा आसपास क्षेत्रको जोखिमयुक्त ठाउँहरूमा भने तटबन्ध निर्माण पूरा भएको छ । चालु आवको अन्तिम महिनामा ठेक्का सम्झौता भएका प्याकेजहरूमा ठेकेदारले परिचालन रकम दिएर चाँडै काम सुरु गर्ने मौखिक सहमति भएको आयोजनाले जनाएको छ । आयोजनाका अनुसार २० नम्बर प्याकेजको ठेक्का रद्द भई नयाँ ठेक्काको प्रक्रियामा छ ।


०७० मा महाकालीमा आएको बाढीले तहसनहस बनाएको नदी तटीय क्षेत्रमा बाढी आएकै वर्षबाट गुरुयोजना बनाएर निर्माण भइरहेको छ । ५ वर्षमा तटबन्ध निर्माण सम्पन्न गर्ने जनाए पनि सुरुमा विविध कारणले प्रगति नभएपछि तटबन्ध निर्माणको काम लम्बिएको आयोजनाले जनाएको छ ।


‘सुरुका २ वर्ष लक्ष्यअनुसार काम हुन नसके पनि त्यसपछिका वर्षमा आयोजनाले राम्रै प्रगति भएको छ,’ महतले भने, ‘सुरुमा निर्माण सामग्री अभाव र बन्द हड्तालका कारण अपेक्षाअनुसार काम हुन सकेन ।’ महाकाली नगरपालिकाको सदरमुकाम खलंगा, श्रीबगड, कलोनसहित ५ किमिमा पक्की तटबन्ध र १० किमि क्षेत्रमा पर्ने व्यास गाउँपालिकादेखि लेकम गाउँपालिकाको लालीसम्मको तटीय क्षेत्रमा अस्थायी तारजालीको तटबन्ध निर्माण कार्य भइरहेको छ ।


आयोजनाले सुरुदेखि कोर र अरु क्षेत्र गरी दुई प्रकारको तटबन्ध निर्माण भइरहेको छ । साढे ४ किमि लामो पक्की तटबन्ध ०७५ भित्र सक्ने सम्झौता भए पनि अझै ८० मिटर दूरीमा तटबन्धको जगसमेत बनाउन बाँकी रहेको महाकाली नदी नियन्त्रण कार्यालयले जनाएको छ । गुरुयोजनाअनुसार ०७५ भित्र निर्माण नसकिएपछि आयोजनाको समय बढाएर ०७८ सम्म थपेको छ ।


गुरुयोजनाले महाकाली तटीय क्षेत्रमा तटबन्ध निर्माण गरी नदी नियन्त्रणको कार्य गर्न २ अर्ब ६७ करोडको बजेट अनुमान गरेको थियो । आयोजनाले हालसम्म २ अर्ब २ करोड खर्च गरेको छ । आयोजनाले गुणस्तरीय तटबन्ध बनेकाले वर्षातको समयमा सदरमुकाम क्षेत्र सुरक्षित रहने बताएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७६ ०९:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सहरमा पनि बालविवाह 

मोहन बुढाऐर

धनगढी — बालबिवाह गरेकी रेखा अहिले घर न बारकी भएकी छिन् । उनी काकाको घरमा आ श्रय लिएर धनगढीमा बस्दै आएकी छिन् । उनी भन्छिन्, ‘प्रेम सम्बन्धले जीवनमा ठूलो धोका दियो । जबरजस्ती मलाई १५ वर्षकै उमेरमा माइतीबाट उठाइयो ।’ कुरो ५ वर्षअघिको हो ।

उनी कैलालीको भजनी क्षेत्रको एक स्थानीय विद्यालयमा कक्षा १० पढ्थिन् । त्यसबेला उनको उमेर १५ वर्ष मात्र थियो । गाउँकै उनको उमेरका विजयसँग हिमचिम बढ्दै गएको थियो । केटातर्फबाट प्रेम प्रस्ताव पनि आयो र घनीभूत ढंगले जोडिएको सम्बन्धमा उनले नकार्न सकिनन् । ‘प्रेम प्रस्ताव गरेको केही दिनमै केटाबाट विवाहको प्रस्ताव आयो,’ उनले भनिन्, ‘तर मैले स्वीकारेन, उसले विवाह नगरे अर्को केटी रोज्नेजस्ता धम्कीपूर्ण दबाब दिन लाग्यो ।’

केही दिनपछि दसैं आयो । दसैंका दिन उनलाई विजयले आफ्नो घरमा लिएर गए । ‘विजयकी आमाले पनि फकाउन खोजिन्,’ रेखाले भनिन्, ‘तर मेरो विजयसँग प्रेम सम्बन्ध भए पनि अहिल्यै विवाह गर्दिनँ भनें । म पढ्छु भनें ।’ तर कुरो त्यतिकैमा अन्त्य भएन् ।

विजयकी आमाले आफ्नो छोरा प्रेममा पागल बन्दै गएकाले जबरजस्ती थुनेर राख्ने धम्की दिएकाले १ महिनाजति बाध्य भएर बस्नुपरेको बताइन् । ‘आमा र दाजु मलाई लिन पनि आएका थिए,’ उनले भनिन्, ‘त्यसबेला आमाबुबाको साथमा पनि घर फर्कन दिइएन ।’ रेखाको आमा र २ दाजुभाइ थिए । उनका बुबा सानैमा बितेका हुन् । उनकी आमाले किराना पसल थापेर घर खर्च चलाइरहेकी थिइन् ।

उनका अनुसार महिनादिन नपुग्दै विजय कामका लागि भारत गए । ‘घरको काम सबै आफैंले गर्नुपर्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘लाग्यो घरमा काम गर्न राखेको रहेछ ।’ यसैबीच उनको जबरजस्ती गरी बुहारी बनाएर राखेको पत्ता लागेको बालविवाहविरुद्ध कार्यरत संस्था वर्ल्ड भिजनका चेतराज भट्टराई बताउँछन् ।
उक्त घटना वडाध्यक्ष र वडा स्तरीय बाल संरक्षण समितिका प्रतिनिधिहरूको रोहबरमा जबरजस्ती बिवाह गर्न नसक्ने सम्झौता भएपछि रेखा र विजयलाई हस्ताक्षर गराइएको भट्टराई बताउँछन् । अहिले आमा र दाजुहरूले पढाइमा सघाएको उनले बताइन् । उनी कक्षा १२ मा व्यवस्थापन विषय लिएर अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

बालविवाहमा फसेर दुःख पाउने रेखा त एक प्रतिनिधि हुन् । समाजमा जबरजस्ती बालविवाहमा परेका अन्य थुप्रै घटना रहेको भट्टराईको अनुभव छ । उमेर नपुग्दै विवाह गर्ने चलन ग्रामीण क्षेत्रमा मात्र नभई तराईका सुगम तथा सहरी क्षेत्रमा पनि व्याप्त देख्न सकिन्छ ।

स्वेच्छिक बालविवाहमा परेकी धनगढीकी निर्याता (नाम परिवर्तन) पनि अहिले पछुतोमा छिन् । उनी कक्षा ८ मा पढ्दापढ्दै आफैंले रोजेर १५ वर्षको उमेरमा प्रेम बिवाह गरिन् । ‘सानैमा बुबाले छाडेर गएपछि आफ्नो इच्छा र चाहना सहरमा बसेर पुरा गर्न सकेनँ,’ उनले भनिन्, ‘राम्रै घरको केटासँग प्रेम विवाह गर्दा भावी जिन्दगीका सपना पूरा होलान् भन्ने लागरे भागेरै विवाह गरेँ ।’

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७६ ०९:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×