महाभारत क्षेत्रमा दिनहुँ सयौं रूख काटिंदै

डीआर पन्त

डडेलधुरा — जिल्ला सदरमुकामदेखि एनडी प्रकाश राजमार्ग हुंँदै तल ओर्लिन सुरु भएपछि विभिन्न ठाउंँमा महाभारत वन क्षेत्र फँडानी गरी थुपारिएका सल्लाका गोलिया देख्न सकिन्छ ।

अमरगढी नगरपालिकाको आइतदेखि बगरकोट हुंँदै साविकको रूपाल गाविस जाने मूल सडक छेउमा यसरी फँडानी गरी यत्रतत्र छरिएका सल्लाका काठ वर्षभरि नै देखिन्छन् । कतै आवादीका नाममा, कहीं वैज्ञानिक वनका नाममा त कहींँ राष्ट्रिय वनका नाममा महाभारत संरक्षित वनमा फँडानी गर्ने लहर नै चलेको छ ।


जिल्लाका तरकारी खेती हुने गाउंँमा पुग्ने हो भने वन फँडानीको चर्को रूप देखिन्छ । महाभारत जंगलबाट हुर्कन थालेका साना पोथ्रा र मझौला खाले रूख काटेर तरकारी बारीमा प्रयोग नहुने कुनै गाउंँ बांँकी छैन । सदरमुकामको बसपार्कबाट डोटी घटाल गाउंतिर हेर्ने हो भने जताततै यसरी वन फँडानी गरी तरकारी बारीमा प्रयोग गरेको सहज देख्न सकिन्छ । जंगलमा हुर्कन थालेका साना पोथ्रा काटेर तरकारी बारीमा थाक्रा बनाउन प्रयोग गर्नेको निकै ठूलो संख्या रहेको छ ।


वन डिभिजन कार्यालयको छेउबाट दैनिक महाभारत वनबाट दाउरा काटेर बजारमा बिक्री गर्न आउनेको संख्या सयभन्दा बढी छ । सदरमुकामका होटलमा मात्र होइन घर घरमा दैनिक यसरी दाउरा बिक्री गर्नेको ठूलो संख्या छ । अघिल्लो दिन महाभारत जंगलमा दाउरा काट्ने र बिहान उज्यालो नहुंँदै वन डिभिजन कार्यालय छेउको बाटोबाट दाउरा बिक्री गर्न आउनेको लर्को नै लाग्ने गरेको छ ।


जिल्लाका ४ वटा स्थानीयतहका वासिन्दाले घरायसी प्रयोजनका लागि पनि महाभारत वनक्षेत्रमा नै काठ काट्ने गर्छन । अमरगढी नगरपालिका, भागेश्वर गाउंपालिका, आलीताल गाउंँपालिकाको आधा भूभाग र गन्यापधुरा गाउंँपालिकाका उपभोक्ता सबै महाभारत वन क्षेत्रमा नै आश्रित रहेका छन । घाँंस दाउरा मात्र होइन घर निर्माण देखि ब्यबसायिक रुपमा काठ विक्रीका लागि महाभारत जंगल क्षेत्रमा दैनिक ठूलो फडानी हुने गरेको छ ।


जनस्तरमा गठित महाभारत संरक्षण अभियानको तथ्यांक अनुसार डडेलधुराको महाभारत जंगल क्षेत्रवाट दैनिक ३ सय देखि ४ सय साना ठूला रुख फडानी भइरहेको छ । यसमध्ये वन डिभिजन कार्यालयको आदेशमा सवैभन्दा वढी सल्लाका जंगल फडानी भइरहेका छन भने उपभोक्ताले तरकारी खेती र अन्य घरायसी प्रयोजनका लागि पनि दैनिक ठूलो संख्यामा रुख काट्ने गरेका छन ।


‘दैनिक ३ सय भन्दा वढी साना ठूला रुख महाभारत जंगलमा फडानी भइरहेको छ’ महाभारत संरक्षण अभियानका सदस्य राजेन्द्र जोशीले भने ‘वनकर्मी, उपभोक्ता र सामुदायिक वनका पदाधिकारी सवैलाइ जानकारी हुँंदाहुंँदै पनि फडानी जारी छ ।’ वन डिभिजन प्रमुख बिष्णु आचार्य भने महाभारत संरक्षणका लागि दीर्घकालीन प्रयास सुरु भएको दावी गर्छन । प्रकाशित : श्रावण ८, २०७६ ०९:०७

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

परदेशबाट फर्केर आलु खेती

डीआर पन्त

डडेलधुरा — रोजगारीका लागि तेस्रो मुलुक पुगेर फर्किएका युवाको एक समूह गाउँमै आलुखेती गर्ने विचारमा लागे । विभिन्न विषयमा स्नातक ५ जनाको कुरा मिल्यो । ४० रोपनीको सिंगो प्लट जग्गा खोजे । परिवारको अंशबन्डाले टुक्र्याउने र घडेरीका लागि खण्डीकरणको चलनले सिंगो एउटै ठूलो प्लट फेला परेन । भागेश्वर–४ को नौगाउँमा मुस्किलले २७ रोपनी जग्गा पाए । 

गत वर्ष गन्यापधुरा गाउँपालिकामा ४ जनाको समूहले २ सय रोपनीमा गरेको आलुखेतीवाट एकै सिजनमा ५० लाखभन्दा बढी आम्दानी गरे । अमरगढीका एक जना युवाले २० रोपनीभन्दा कम जमिनमा गरेको आलुखेतीवाट २ सिजनमा २० लाख आम्दानी गरेर चर्चा कमाए । आलु खेतीमा मात्र होइन २ वर्षयता डडेलधुरामा विभिन्न व्यावसायिक तरकारी खेतीमा युवाहरूको संलग्नता निकै बढेको छ ।

ग्रामीण सडक सञ्जाल विस्तारसँगै कृषिउपजले बजार पाउन थालेपछि व्यावसायिक कृषिमा युवाको रुचि बढेको हो ।
‘सधैं विदेश नै जानुभन्दा तरिका पुर्‍याएर खेती गर्न सके गाउँघरमै आम्दानी हुन सक्ने रहेछ,’ जग्गा खोज्दै भागेश्वर पुगेका युवामध्ये अमरगढी–५ का रमेश भट्टले भने ‘बजार, फलाउने तरिका, धेरै फल्ने ठाउँ आदिका बारेमा बुझेर नै हामी पनि आलु खेती गर्ने निर्णयमा पुग्यौं ।’ सुरुमा १० लाख लगानी गरेर खेती थाल्ने योजना बनाएको उनले बताए ।

तरकारीको व्यावसायिक खेतीमध्ये आलुमा मात्र यहाँका सयौं युवाहरू समूहगत रूपमा जुटेका छन् । पछिल्लो समय करिब १७ सय जना युवा व्यावसायिक तरकारी खेतीमा जुटेका छन् । यिनमा १३ सय युवा कृषक आलुखेतीमा संलग्न छन् । ‘हाम्रो तथ्यांकमा १३ सय जनाभन्दा बढी कृषक आलुखेतीमा संलग्न छन्,’ आलु सुपरजोन कार्यक्रम डडेलधुराका प्रमुख खेमराज जोशीले भने, ‘आलुबाहेक विभिन्न तरकारी खेतीमा संलग्न युवाहरूको संख्या १७ सयभन्दा बढी छ ।’ परम्परागत रूपमा आलुखेती गर्ने तथ्यांकमा समेटिन नसकेका कृषकको संख्या पनि उल्लेख्य रहेको उनले बताए ।

वर्षमा दुई सिजन उत्पादन गर्न सकिने तरकारीबाट राम्रो मुनाफा लिन लगानी र परिश्रम पनि आवश्यक छ । संलग्न कृषकहरूले तरिका पुर्‍याएर लगानी गर्दा तरकारीले मनग्ये आम्दानी दिने अवस्था रहेको बताएका छन् । केही समययता उत्साही कृषकलाई आलु सुपरजोन कार्यक्रमले विभिन्न प्रकारका सहयोग गर्न थालेपछि पनि युवा सामूहिक आलु खेतीमा आकर्षित भएका हुन् ।

‘राम्रो मुनाफा गर्न सकिने सम्भावना भएकाले आलुखेती युवाहरूको रोजाइमा परेको छ,’ भागेश्वर ४ जिल्लाकै अगुवा कृषक गणेश बुढाऐरले भने ‘आलुखेतीका माध्यमले भए पनि उत्पादनशील क्षेत्रमा युवाहरूको संलग्नता निकै बढेको छ ।’ परम्परागत रूपमा तरकारी खेती गरिरहेकाहरूलाई पनि युवाहरूको संलग्नताले व्याववायिक र आधुनिक बन्ने प्रेरणा दिएको उनले बताए ।

डडेलधुरामा पछिल्लो २ वर्षदेखि १ हजार हेक्टरभन्दा बढी जमिनमा आलुखेती भइरहेको सरकारी तथ्यांक छ । आलु सुपरजोन र विभिन्न स्थानीय तहमा रहेका कृषि शाखाका अनुसार गत वर्षसम्म ६ सय हेक्टरमा मात्र आलु खेती भइरहेको थियो । यस आर्थिक वर्षमा थप ५ सय हेक्टर जमिनमा आलु खेती गर्न आलु सुपर जोन कार्यक्रमले योजना बनाएको छ ।

जिल्लाका ५ वटा स्थानीय तहमा ४७ वटा सहकारी तथा समूह मार्फत सामूहिक रूपमा आलुखेती गरिरहेका छन् । समूह र सहकारीका माध्यमले सामूहिक आलु खेती गर्नेको संख्या मात्रै एक हजारभन्दा बढी रहेको छ ।

युवाहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विभिन्न स्थानीय तहले यस आर्थिक वर्षमा ५० देखि ४ सय हेक्टर जमिनमा आलु खेतीका लागि सहयोग गर्न बजेटसमेत छुट्टयाएका छन् । जिल्लाका ७ वटै स्थानीय तहले १ हजार ४ सय रोपनीमा कृषकलाई सहज रूपमा आलुको बीउ उपलब्ध गराउन बजेट छुट्टयाएका हुन् । कृषि सुपरजोन कार्यक्रमका प्रमुख जोशी भन्छन्, ‘आलु खेतीमा युवाहरूको संलग्नता बढेसँगै उत्पादनमा पनि निकै वृद्धि भएको छ ।’

विगत वर्षहरूभन्दा यस वर्ष दोब्बरले आलु उत्पादन बढेको पनि उनले बताए । कृषि ज्ञान केन्द्रको तथ्यांकमा पछिल्लो सिजनमा मात्र ७ करोडसम्मको आलु जिल्लाबाहिर गएको छ ।

कृषि विभागका वरिष्ठ प्राविधिक टेकबहादुर विष्ट कुल उत्पादनको ४० प्रतिशत आलु तराई निकासी हुने गरेको र बाँकी पहाडी जिल्लामा खपत हुने गरेको बताउँछन् । विष्टले भने, ‘जिल्लामा अनुमानित ९ सय मेट्रिक टन आलु उत्पादन भइरहेको छ ।’ उनका अनुसार यो विगतका वर्षभन्दा दोब्बरले बढी उत्पादन हो । ‘व्यावसायिक रूपमा जसरी कृषक उत्पादनमा लागेका छन्, त्योअनुरूप उत्पादन भने हुन सकेको छैन ।’ वरिष्ठ प्राविधिक विष्टले भने, ‘उत्पादनका क्षेत्रमा व्यावसायिक रूपमा युवाहरूको उल्लेख्य प्रवेशले गर्दा यस क्षेत्रमा कार्यरत सबै उत्साहित भएका छन् ।’

यस वर्ष डडेलधुरामा रहेको शीत भण्डारमा मात्र कृषकहरूले ४ सय ५० मेट्रिक टन आलु भण्डारण गरेका छन् । वरिष्ठ कृषि प्राविधिक विष्टका अनुसार नेपालमा २ सिजनमा मात्र आलु उत्पादन हुने गरेकोमा अब वर्षमा ३ पटक आलु उत्पादन गर्ने प्रयास सुरु गरिएको छ । आलु मात्र नभई आलुको बीउ उत्पादनबाट बढी मुनाफा हुने भएकाले कृषकको आकर्षण त्यसतर्फ पनि बढेको छ । आलु सुपरजोन कार्यक्रमकाप्रमुख खेमराज जोशी भन्छन्, ‘व्यावसायिक रूपमा गुणस्तरीय बीउ उत्पादनका क्षेत्रमा पनि ठूलो लगानी भइरहेको छ ।’

युवाहरूलाई व्यावसायिक तरकारी खेतीमा आकर्षित गर्न स्थानीय तहको पनि मुख्य भूमिका रहेको छ । भागेश्वर गाउँपालिका प्रमुख कौशिला भट्टले भनिन्, ‘कृषि क्षेत्रमा काम गर्न चाहने युवाहरूका लागि हरेक स्थानीय तहले विषेष कार्यक्रम ल्याउनु आवश्यक रहेको छ ।’ आलु सुपरजोन कार्यक्रमका कारण आलु खेतीमा युवाहरू प्रोत्साहित भएजस्तै स्थानीय तहले अन्य उत्पादनका क्षेत्रमा पनि युवाहरूलाई प्रोत्साहित गर्नुपर्ने प्रमुख भट्टले बताइन् ।

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०९:०४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×