परदेशबाट फर्केर आलु खेती

डीआर पन्त

डडेलधुरा — रोजगारीका लागि तेस्रो मुलुक पुगेर फर्किएका युवाको एक समूह गाउँमै आलुखेती गर्ने विचारमा लागे । विभिन्न विषयमा स्नातक ५ जनाको कुरा मिल्यो । ४० रोपनीको सिंगो प्लट जग्गा खोजे । परिवारको अंशबन्डाले टुक्र्याउने र घडेरीका लागि खण्डीकरणको चलनले सिंगो एउटै ठूलो प्लट फेला परेन । भागेश्वर–४ को नौगाउँमा मुस्किलले २७ रोपनी जग्गा पाए । 

गत वर्ष गन्यापधुरा गाउँपालिकामा ४ जनाको समूहले २ सय रोपनीमा गरेको आलुखेतीवाट एकै सिजनमा ५० लाखभन्दा बढी आम्दानी गरे । अमरगढीका एक जना युवाले २० रोपनीभन्दा कम जमिनमा गरेको आलुखेतीवाट २ सिजनमा २० लाख आम्दानी गरेर चर्चा कमाए । आलु खेतीमा मात्र होइन २ वर्षयता डडेलधुरामा विभिन्न व्यावसायिक तरकारी खेतीमा युवाहरूको संलग्नता निकै बढेको छ ।


ग्रामीण सडक सञ्जाल विस्तारसँगै कृषिउपजले बजार पाउन थालेपछि व्यावसायिक कृषिमा युवाको रुचि बढेको हो ।

‘सधैं विदेश नै जानुभन्दा तरिका पुर्‍याएर खेती गर्न सके गाउँघरमै आम्दानी हुन सक्ने रहेछ,’ जग्गा खोज्दै भागेश्वर पुगेका युवामध्ये अमरगढी–५ का रमेश भट्टले भने ‘बजार, फलाउने तरिका, धेरै फल्ने ठाउँ आदिका बारेमा बुझेर नै हामी पनि आलु खेती गर्ने निर्णयमा पुग्यौं ।’ सुरुमा १० लाख लगानी गरेर खेती थाल्ने योजना बनाएको उनले बताए ।


तरकारीको व्यावसायिक खेतीमध्ये आलुमा मात्र यहाँका सयौं युवाहरू समूहगत रूपमा जुटेका छन् । पछिल्लो समय करिब १७ सय जना युवा व्यावसायिक तरकारी खेतीमा जुटेका छन् । यिनमा १३ सय युवा कृषक आलुखेतीमा संलग्न छन् । ‘हाम्रो तथ्यांकमा १३ सय जनाभन्दा बढी कृषक आलुखेतीमा संलग्न छन्,’ आलु सुपरजोन कार्यक्रम डडेलधुराका प्रमुख खेमराज जोशीले भने, ‘आलुबाहेक विभिन्न तरकारी खेतीमा संलग्न युवाहरूको संख्या १७ सयभन्दा बढी छ ।’ परम्परागत रूपमा आलुखेती गर्ने तथ्यांकमा समेटिन नसकेका कृषकको संख्या पनि उल्लेख्य रहेको उनले बताए ।


वर्षमा दुई सिजन उत्पादन गर्न सकिने तरकारीबाट राम्रो मुनाफा लिन लगानी र परिश्रम पनि आवश्यक छ । संलग्न कृषकहरूले तरिका पुर्‍याएर लगानी गर्दा तरकारीले मनग्ये आम्दानी दिने अवस्था रहेको बताएका छन् । केही समययता उत्साही कृषकलाई आलु सुपरजोन कार्यक्रमले विभिन्न प्रकारका सहयोग गर्न थालेपछि पनि युवा सामूहिक आलु खेतीमा आकर्षित भएका हुन् ।


‘राम्रो मुनाफा गर्न सकिने सम्भावना भएकाले आलुखेती युवाहरूको रोजाइमा परेको छ,’ भागेश्वर ४ जिल्लाकै अगुवा कृषक गणेश बुढाऐरले भने ‘आलुखेतीका माध्यमले भए पनि उत्पादनशील क्षेत्रमा युवाहरूको संलग्नता निकै बढेको छ ।’ परम्परागत रूपमा तरकारी खेती गरिरहेकाहरूलाई पनि युवाहरूको संलग्नताले व्याववायिक र आधुनिक बन्ने प्रेरणा दिएको उनले बताए ।


डडेलधुरामा पछिल्लो २ वर्षदेखि १ हजार हेक्टरभन्दा बढी जमिनमा आलुखेती भइरहेको सरकारी तथ्यांक छ । आलु सुपरजोन र विभिन्न स्थानीय तहमा रहेका कृषि शाखाका अनुसार गत वर्षसम्म ६ सय हेक्टरमा मात्र आलु खेती भइरहेको थियो । यस आर्थिक वर्षमा थप ५ सय हेक्टर जमिनमा आलु खेती गर्न आलु सुपर जोन कार्यक्रमले योजना बनाएको छ ।


जिल्लाका ५ वटा स्थानीय तहमा ४७ वटा सहकारी तथा समूह मार्फत सामूहिक रूपमा आलुखेती गरिरहेका छन् । समूह र सहकारीका माध्यमले सामूहिक आलु खेती गर्नेको संख्या मात्रै एक हजारभन्दा बढी रहेको छ ।


युवाहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विभिन्न स्थानीय तहले यस आर्थिक वर्षमा ५० देखि ४ सय हेक्टर जमिनमा आलु खेतीका लागि सहयोग गर्न बजेटसमेत छुट्टयाएका छन् । जिल्लाका ७ वटै स्थानीय तहले १ हजार ४ सय रोपनीमा कृषकलाई सहज रूपमा आलुको बीउ उपलब्ध गराउन बजेट छुट्टयाएका हुन् । कृषि सुपरजोन कार्यक्रमका प्रमुख जोशी भन्छन्, ‘आलु खेतीमा युवाहरूको संलग्नता बढेसँगै उत्पादनमा पनि निकै वृद्धि भएको छ ।’


विगत वर्षहरूभन्दा यस वर्ष दोब्बरले आलु उत्पादन बढेको पनि उनले बताए । कृषि ज्ञान केन्द्रको तथ्यांकमा पछिल्लो सिजनमा मात्र ७ करोडसम्मको आलु जिल्लाबाहिर गएको छ ।


कृषि विभागका वरिष्ठ प्राविधिक टेकबहादुर विष्ट कुल उत्पादनको ४० प्रतिशत आलु तराई निकासी हुने गरेको र बाँकी पहाडी जिल्लामा खपत हुने गरेको बताउँछन् । विष्टले भने, ‘जिल्लामा अनुमानित ९ सय मेट्रिक टन आलु उत्पादन भइरहेको छ ।’ उनका अनुसार यो विगतका वर्षभन्दा दोब्बरले बढी उत्पादन हो । ‘व्यावसायिक रूपमा जसरी कृषक उत्पादनमा लागेका छन्, त्योअनुरूप उत्पादन भने हुन सकेको छैन ।’ वरिष्ठ प्राविधिक विष्टले भने, ‘उत्पादनका क्षेत्रमा व्यावसायिक रूपमा युवाहरूको उल्लेख्य प्रवेशले गर्दा यस क्षेत्रमा कार्यरत सबै उत्साहित भएका छन् ।’


यस वर्ष डडेलधुरामा रहेको शीत भण्डारमा मात्र कृषकहरूले ४ सय ५० मेट्रिक टन आलु भण्डारण गरेका छन् । वरिष्ठ कृषि प्राविधिक विष्टका अनुसार नेपालमा २ सिजनमा मात्र आलु उत्पादन हुने गरेकोमा अब वर्षमा ३ पटक आलु उत्पादन गर्ने प्रयास सुरु गरिएको छ । आलु मात्र नभई आलुको बीउ उत्पादनबाट बढी मुनाफा हुने भएकाले कृषकको आकर्षण त्यसतर्फ पनि बढेको छ । आलु सुपरजोन कार्यक्रमकाप्रमुख खेमराज जोशी भन्छन्, ‘व्यावसायिक रूपमा गुणस्तरीय बीउ उत्पादनका क्षेत्रमा पनि ठूलो लगानी भइरहेको छ ।’


युवाहरूलाई व्यावसायिक तरकारी खेतीमा आकर्षित गर्न स्थानीय तहको पनि मुख्य भूमिका रहेको छ । भागेश्वर गाउँपालिका प्रमुख कौशिला भट्टले भनिन्, ‘कृषि क्षेत्रमा काम गर्न चाहने युवाहरूका लागि हरेक स्थानीय तहले विषेष कार्यक्रम ल्याउनु आवश्यक रहेको छ ।’ आलु सुपरजोन कार्यक्रमका कारण आलु खेतीमा युवाहरू प्रोत्साहित भएजस्तै स्थानीय तहले अन्य उत्पादनका क्षेत्रमा पनि युवाहरूलाई प्रोत्साहित गर्नुपर्ने प्रमुख भट्टले बताइन् । प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०९:०४

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

चुरेमा पहिरैपहिरो

डीआर पन्त

डडेलधुरा — दलबहादुर खड्काले गत वर्ष दुई क्विन्टल माछा बिक्री गरेका थिए । गणिका नदीको १२ किलोमिटर क्षेत्रमा उनले ती माछा मारेका हुन् । यसपालि उनलाई १२ किलो माछा भेट्टाउन पनि हम्मेहम्मे पर्‍यो । यसअघि नदीको १२ किलोमिटर क्षेत्रमा सानाठूला ७ वटा ताल थिए ।

कञ्चनपुरको भीमदत्त ३ मा पर्ने चुरे क्षेत्रमा गएको पहिरो ।

यसपटक ती ताल सडकको माटो र ढुंगाका कारण ताल रहेनन् । दुई स्थानीय तह रहेको डडेलधुराको भित्री मधेस क्षेत्रमा नदी छेउका धान उत्पादन हुने धनाड क्षेत्र चुरेबाट बगेर आएको ढुंगामाटोका कारण खेती गर्न अयोग्य भएका छन् ।

‘भित्री मधेसका ठूला फाँट चुरेबाट बगेको बलौटे माटोले पटान बगर जस्तै भएका छन्,’ आली तालका स्थानीय करनसिंह धामीले भने, ‘चुरेको चारैतिर ठूल्ठूला डोजर लगाएर बनेका दर्जनौं सडकको माटो र ढुंगाले खेतीयोग्य जमिन बगर बनेको छ ।’ चुरे क्षेत्रमा सञ्चालित संरक्षण कार्यक्रम पनि सडक निर्माणले प्रभावहीन बनेको उनको भनाइ छ ।

स्थानीय तहले दुई वर्षमा मापदण्डबिना निर्माण गरेका सडकले महाभारत तथा चुरे क्षेत्रमा विनाश गर्न थालिसकेका छन् । सडक निर्माणका कारण ४/५ दिनको अविरल वर्षाले चारैतिर पहिरो नै पहिरो देखिन थालेको छ । ठूलो रकम खर्चेर निर्मित अधिकांश सडक पनि काम नलाग्ने गरी भत्किएका छन् ।

यस वर्ष धेरै ठूलो मानवीय क्षति नभए पनि वर्षा सुरु भएसँगै पहाडका डाँडाकाँडामा पहिरो जाने, नदी थुनिने, नदीको सतह बराबर हुने, नदी छेउका अन्नभण्डार पटान हुने, पानीका मूल सुक्ने हराउने र जंगल फँडानी हुने क्रम तीव्र छ । यही अनुपातमा विनाश बढ्दै गए चुरे र महाभारत क्षेत्रका मानव बस्ती गम्भीर संकटमा पर्ने विज्ञहरूको भनाइ छ ।

‘पूरै वातावरण नै खलबलिएको छ,’ जलवायु अनुकूलनका क्षेत्रमा कार्यरत सहायक अधिकृत रमेश थापाले भने, ‘संवेदनशील मानिएको चुरे क्षेत्रमा जसरी डोजर चलाइएको छ, यसले वर्षौंसम्म वरपरका मानव बस्तीलाई संकटग्रस्त बनाएको छ ।’ अनुमान गर्न नसकिने गरी चुरे र महाभारतमा क्षति भएको उनको भनाइ छ । ‘महाभारत क्षेत्रमा बग्ने एक दर्जन नदीका सयौं ठूलासाना तालमा पानी भण्डारण हुने क्रम ठप्प छ,’ थापाले भने । डडेलधुरामा मात्र केही दिनको वर्षाले हजारभन्दा बढी सानाठूला पहिरो गएको उनले जानकारी दिए ।

दुई वर्षमा सुदूरपश्चिमका ७ पहाडी जिल्लामा खुलेका नयाँ सडकका ट्र्याकको दूरी ५ हजार किलोमिटरभन्दा बढी छ । प्रदेशका ८८ स्थानीय तहमध्ये ६६ वटा ७ वटा पहाडी जिल्लामा छन् । सुदूरपश्चिमको कुल क्षेत्रफलको चार भागमध्ये एक भाग सडकले ओगटेको छ । प्रदेशको कुल क्षेत्रफल १९ हजार ५३९ वर्ग किमि छ ।

स्थानीय तहले निर्माण गरेका सडकमध्ये झन्डै ८ सय किलोमिटर चुरेसँग जोडिएका स्थानीय तहमा र बाँकी महाभारत र हिमाली क्षेत्रमा सडक खनिएका छन् । स्थानीय तह गठन भएको दुई वर्षमा ९० प्रतिशत स्थानीय तहको ६० प्रतिशतभन्दा बढी विकास बजेट पनि सडकमै खर्च भएको छ ।

डडेलधुराको आलीताल गाउँपालिकाको गांगखेत क्षेत्रदेखि अमरगढी नगरपालिका, गन्यापधुरा गाउँपालिका हुँदै महाकाली छेउको भागेश्वर गाउँपालिकासम्म दुई वर्षमा १ सय २ वटा सडक महाभारत पर्वत चिरेर निर्माण भएका छन् । महाकालीदेखि कैलालीको चिसापानीमाथिको क्षेत्रसम्म फैलिएको चुरे क्षेत्रका बस्तीमा यसको दोब्बर संख्यामा सडक निर्माण भएका छन् ।

‘सयौं किलोमिटर सडक बिनामापदण्ड खनिँदा हुन सक्ने क्षतिको राज्यले अनुमान नै गर्न सकेको छैन,’ सुदूरपश्चिम प्रदेशका ७ पहाडी जिल्लामा आर्थिक विकासमार्फत विपद् व्यवस्थापन परियोजनाका एक अधिकृत गणेश भट्ट भन्छन् ।

प्रकाशित : असार ३१, २०७६ ०७:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×