सामुदायिक विकासमा निगरानी

मोहन शाही

डोटी — मादक पदार्थ सेवनले गाउँमा सृजित विकृति, शैक्षिक समस्या, विभिन्न योजनाहरूमा भइरहेका अनियमितता, फोहोर व्यवस्थानदेखि वनजंगलमा हुने विवाद सुल्झाउन सामाजिक कार्यकर्ता अग्रसर भएका छन् ।

दिपायल सिलगढी नगरपालिका र केआईसिंह गाउँपालिकाका नागरिक समाजका प्रतिनिधि यस्ता समस्या समाधानका लागि एकजुट भएका हुन् ।

केआईसिंह गाउँपालिका–५ रानागाउँका समाजसेवी, बुद्धिजीवी, शिक्षक, विद्यार्थी युवा तथा महिलाको बैठकले मदिरा नियन्त्रण तथा व्यवस्थापनका लागि वडा कार्यालयमार्फत गाउँपालिकालाई अनुरोध गर्ने निर्णय गरेको छ । ‘महिलामाथि ज्यादती बढेको छ, मदिरा र जुवातासले समाज नै अपांग बनाएको छ,’ शनिबार वडा कार्यालयमा भएको रानागाउँ स्थानीयसभाको बैठकमा स्वयंसेविका यशोदा शर्माले भनिन्, ‘यो सवाल महिलाको मात्रै नभई स्थानीय सरकारको पनि हो । यसमा हामी सरकारलाई सहयोग गर्न संगठित हुन तयार छौं ।’ नागरिक समाजले मदिरा व्यवस्थापनका लागि कार्यविधि बनाएर कार्यान्वयन गर्न अनुरोध गरेको छ ।

विभिन्न क्षेत्रमा आबद्ध नागरिक समाजका प्रतिनिधिले रानागाउँ स्थानीयसभा गठन गरेका छन् । उनीहरू भेला भएर गाउँघरका समस्याबारे नियमित छलफल गर्दै आएका छन् । छलफलमा चालु आर्थिक वर्षका लागि प्रदेश सरकारबाट विनियोजित बजेट स्थानीय सरकारसँग समन्वय नगरी कार्यान्वयन गर्न लाग्दा आइपरेका अन्योलबारे पनि कुरा उठेको थियो ।

प्रदेश सरकारसँग योजना छनोट तथा कार्यान्वयन गर्नका लागि बनाइएको कार्यविधि सूचनाको हक प्रयोग गरी माग्ने निर्णयसमेत बैठकबाट गरेका छन् । ‘अब जनप्रतिनिधिहरूको टाउकोमा मात्रै काम गरेनौं भनेर आरोप थोपार्ने होइन,’ गाउँका अगुवा गणेश शाहीले भने, ‘हामी आफैं पनि उहाँहरूले के–कस्ता काम गरिरहनुभएको छ, सहयोग के चाहिन्छ भनेर रचनात्मक भूमिका पनि खेल्ने हो ।’ उनीहरूले गुणस्तरीय शिक्षाको प्रवद्र्धनका लागि सामुदायिक विद्यालयहरूमा तथा वडामा सञ्चालित विभिन्न योजनाहरूको स्थलगत अनुगमन गर्न कार्यदलसमेत गठन गरेका छन् । भू–संरक्षण कार्यालयद्वारा सञ्चालित जलवायु अनुकूलन कार्यक्रमअन्तर्गतका योजनाहरू पारदर्शी नभएको, मनपरी योजनाहरू बनाउँदा पानीका मूलहरू सुक्न थालेको लगायत समस्याहरूबारे छलफलमा कुरा उठेकाले सत्यतथ्य बुझ्न नागरिक समाजका प्रतिनिधिहरू सक्रिय भई अनुगमन समिति
गठन गरिएको शिक्षक जितबहादुर रावलले बताए ।

विद्यालयहरूको अनुगमन गर्नका लागि दुर्गासिंह रावलको संयोजकत्वमा वडा सदस्य ममता सार्की, चेतबहादुर रावल, रानागाउँ स्वास्थ्य चौकीका विश्वेश्वर यादव र समाजसेवी गणेश शाही रहनेगरी ५ सदस्यीय समिति गठन गरिएको शिक्षक यज्ञ पार्कीले बताए । उनले नागरिक समाजबाट छलफलका क्रममा गाउँघरमा भएका समस्याहरूबारे कुरा उठेपछि अनुगमन समिति गठन गरेको बताए । त्यस्तै जलवायु अनुकूलन कार्यक्रमको योजनाहरूको अनुगमन गर्न सोपान रावलको संयोजकत्वमा ३ सदस्यीय समिति गठन गरेका छन् ।

बैठकमा सामुदायिक विद्यालयहरूमा अंग्रेजी माध्यमबाट अध्यापन गराउने, विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य परीक्षण गर्नुपर्ने, निशुल्क शिक्षा दिनुपर्ने र शिक्षकहरूलाई जवाफदेही बनाउनुपर्ने सवालहरू उठेका थिए । वडाध्यक्ष रामचन्द्र राणाले आफ्नो पालिकाले संघीय सरकारले शिक्षा नीति नबनाई स्थानीय तहमा शिक्षा नीति नबनाउन परिपत्र जारी गरेकाले पालिका तहमा शिक्षा नीति बनाउन नसकिएको जानकारी गराए । शिक्षाको गुणस्तरप्रति उठेको चासोलाई सम्बोधन गर्नका लागि वडाध्यक्ष राणाले अुनगमन समिति गठन गर्न प्रस्ताव गरेका थिए ।

दिपायल सिलगढी नगरपालिका–३ मा रहेका नागरिक समाजले गाउँसँगै जोडिएको सुदूरपश्चिम पृतनालयको वनबारे छलफल सुरु गरेका छन् । गाउँको सिरानीमा रहेको वनमा नेपाली सेनाले चादमारी सैन्य अभ्यास गर्दा पहिरो जाने तथा पानीका मूल सुक्न थालेकाले सो सवालमा पैरबी गर्ने निष्कर्षमा पुगेका छन् । त्यस्तै वडा नम्बर ४ स्थित सुजङ्ग अस्पतालले फोहोर व्यवस्थापन गर्न नसक्दा छिमेकी बस्तीहरूमा दुर्गन्ध फैलन लागेको उनीहरूले बताए ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७५ ०९:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

छिन्चु–जाजरकोट सडक जीर्ण

ज्योति कटुवाल, भीमबहादुर सिंह

जाजरकोट/दैलेख — छिन्चु– जाजरकोट सडक कालोपत्रे भएको ४ वर्ष नपुग्दै जीर्ण भएको छ । खलंगादेखि छेडाचौर खण्डको दर्जनौं स्थानमा कालोपत्रे उम्किएर खाल्डाखुल्डी बनेका छन् । सडकमा खाल्डाखुल्डी हुँदा यात्रुलाई आवतजावतमा सास्ती हुने गरेको छ ।

सडकको कालोपत्रे उम्किएर बनेका खाल्डाखुल्डी र गिट्टी–बालुवा यत्रतत्र छरिएपछि यातायात सेवा जोखिमपूर्ण भएको छ । व्यवसायी कम्पनीहरूको गुणस्तरहीन निर्माण कार्यका कारण सडक छोटो समयमै जीर्ण भएको सरोकारवालाको आरोप छ ।

विश्व बैंकको आर्थिक सहयोगमा सडक विभागले चार वर्षअघि उक्त सडकको सुर्खेतको पोखरेदेखि जाजरकोट सदरमुकाम खलंगासम्मको ८१ किलोमिटर कालोपत्रे (ओटासिल) कार्य सम्पन्न गरेको थियो । पासागाडखोला, फेराखोला पुल, कालाभीर, आली, छेडाचौरलगायत दर्जनौं स्थानमा सडकको कालोपत्रे उप्किएको छ । नाली, पर्खाललगायत संरचना भत्किँदा बीच सडकमा पानी बग्ने हुँदा थप समस्या भएको छ । निर्माण कम्पनीको गुणस्तरहीन कार्यले सडक भत्किएको स्थानीय कमानबहादुर खड्काले बताए । ‘छोटो समयमै कालोपत्रे उप्किनुले सडक विभागका प्राविधिक, परामर्शदाता र व्यवसायीको मिलोमतो देखिन्छ,’ उनले भने, ‘यसमा गहिरोसँग छानबिन गरिनुपर्छ ।’

सदरमुकाम प्रवेश गर्ने पक्की सडकमा २ वर्षदेखि खाल्डाखुल्डी परेर पानीको ताल परेको छ । यससम्बन्धी निकाय भने मौन छन् । भेरी नगरपालिका–११, पासागाडखोला नजिकैका खाल्डाले यात्रुलाई भेरी नगरपालिका–११, पासाखोलामा सास्ती दिएको छ ।

त्यस्तै पासागाड खोलामा लामो समयसम्म पुल निर्माण नहुँदा थप सास्ती भएको छ । भेरी नगरपालिका–११, पासाखोला सडक डिभिजन कार्यालय, जनप्रतिनिधिलगायत निकायको बेवास्ताका कारण खाल्डाखुल्डी परेको उक्त सडकमा सवारी दुर्घटना बढ्ने देखिएको चालक भीमबहादुर बुढाले बताए ।

खलंगादेखि छेडाचौरसम्मको ३९ किलोमिटर दूरीको सडकमा दर्जनौं ठाउँमा पहिरो तथा पानीका कारण खाल्डाखुल्डुी परी सडकको अवस्था बिग्रेको बुढाले बताए । ‘सडकको सयौं स्थानमा कालोपत्रे उम्किँदा दुर्घटनाको खतरा झन् बढेको छ,’ उनले भने, ‘कालोपत्रे सडक भन्नु मात्र छ, जताततै खाल्डाखुल्डी छन् ।’

सडक जीर्ण बनी यात्रुलाई सास्ती भएको जनगुनासो बढेपछि प्रमुख जिल्ला अधिकारी ललितकुमार बस्नेतको टोलीले उक्त सडक खण्डको आइतबार अनुगमन तथा निरीक्षण गरेको छ । अनुगमनका क्रममा सडकका विभिन्न स्थानमा खाल्डाखुल्डी फेला परेको प्रजिअ बस्नेतले बताए ।

जीर्ण सडकलाई तत्काल सुधार्न सडक डिभिजन कार्यालय चौरजहारीलाई निर्देशन दिइएको उनको भनाइ छ । ‘फेरा पुल, पासगाडखोला किनारा, आलीलगायत स्थानमा बढी समस्या भएको पाइयो,’ उनले भने, ‘पहिरो खस्दा र पानीको निकास नहुँदा सडक भत्केको देखिन्छ ।’ फेराखोला पुलको दुवै छेउमा पुल निर्माण कम्पनीले सडक स्तरोन्नतिको कार्य पूरा नगर्दा समस्या देखिएको उनले बताए ।

७७ मिटर लम्बाइ फेराखोला पुल ६ करोड लागतमा आशिष निर्माण सेवाले गरेको थियो । जीर्ण सडकको मर्मत सुधारमा सडक डिभिजन कार्यालय चौरजहारीले पनि समयमा ध्यान नदिँदा समस्या भएको उनले बताए । छिन्चु–जाजरकोट सडकको सुर्खेतको पोखरेदेखि खलंगा खण्डको ५० करोड लागतमा कालोपत्रे गर्ने कार्य आशिष गोर्खा जेभी, वाइपी/गौरीपार्वती जेभी र हिन्दुङ/थोकर/भैरव जेभीले गरेका थिए ।

सडकको भत्केकोबिग्रेको स्थानमा तत्काल सुधार गर्न लागेको सडक डिभिजन कार्यालय चौरजहारीका डिभिजन इन्जिनियर नरेन्द्र भट्टले बताए । ‘यसअघि के कति कारणले सडक मर्मतमा लापरबाही भयो मलाई थाहा भएन,’ उनले भने, ‘म भर्खरै कार्यालय प्रमुख भएर आएको छु, अब अनुगमन गरी समस्या समाधानमा लाग्नेछु ।’

सडकमा खाल्डैखाल्डा
सुर्खेतबाट दैलेख हुँदै विभिन्न जिल्ला जाने मुख्य सडकका अधिकांश स्थानमा खाल्डैखाल्डा भएपछि यातायात सञ्चालनमा समस्या भएको छ । सडक जीर्ण बन्दै गएपछि दैलेखको गुराँसे–सियाकोट हुँदै सञ्चालन हुने यातायातका साधन सञ्चालनमा समस्या भएको हो ।

सुर्खेतबाट काटिकोट, मुगु, जुम्ला र अछामसम्म सञ्चालन हुने यातायातका साधनलाई सडक जीर्ण बन्दा आउजाउमा समस्या भएको हो । सुर्खेतदेखि दैलेखसम्मको ६७ किलोमिटर सडक खण्ड बढी जीर्ण भएको यात्रुको गुनासो छ । सडकमा भएका हजारौं खाल्डाखुल्डीले यात्रा सास्तीपूर्ण बनेको यात्रुको गुनासो छ । २०५४ सालमा निर्माण सुरु भएको सुर्खेत–दैलेख सडकमा दैनिक सयौं सवारी साधन ओहोरदोहोर गर्ने गरेका छन् ।

२०७० सालदेखि सडकको स्तरवृद्धिका लागि कालोपत्रे गरिए पनि गुणस्तरीय नहुँदा यात्रुहरू सास्ती भोग्न बाध्य भएका हुन् । सडक निर्माणको जिम्मा लिएका कम्पनीको लापरबाहीका कारण समस्या भएको गुराँस गाउँपालिका–५ का रामबहादुर खड्काले बताए ।

उनका अनुसार करोडौं लगानी गरिएका सडक मर्मतमा कसैले चासो दिएका छैनन् । सुर्खेत–दैलेख सडक खण्डको सियाकोटसम्म निकै साँघुरो सडक भएकाले पनि यातायात सञ्चालनमा समस्या भएको उनी बताउँछन् । ‘प्रदेश वा केन्द्र सरकारले सडकको स्तरोन्नति गर्नुपर्ने भए पनि बेवास्ता गरिरहेका छन्,’ उनले भने, ‘कम्तीमा सडक स्तरोन्नति र चौडा गरिए यात्रुलाई सहज हुने थियो ।’

रारा पुग्ने अधिकांश पर्यटक यही बाटो हुँदै जाने गरेको स्थानीय बताउँछन् । पञ्चकोशी क्षेत्रको कोटिला, शिरिस्थान, नाभिस्थान, पादुका हुँदै धुलेश्वरसम्म जाने धार्मिक पर्यटन सडकलाई तत्काल कालोपत्रे गर्नुपर्ने स्थानीयको माग छ । जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका अनुसार ६ महिनामा सुर्खेत–दैलेख खण्डमा भएको दुर्घटनामा २५ जनाले ज्यान गुमाइसकेका छन् । यो अवधिमा भएको दुर्घटनामा एक सय १२ जना घाइते भएको प्रहरी निरीक्षक प्रेम क्षेत्रीले बताए । उनका अनुसार जीर्ण र साँघुरो सडकका कारण पछिल्ला समयमा दुर्घटना धेरै बढेका छन् ।

प्रहरीका अनुसार गाईवान्नादेखि गुराँस र सियाकोट खण्ड निकै जोखिमपूर्ण छ । सुर्खेतबाट उकालो र गुराँसे पुगेपछि ओरालो झर्नुपर्ने बाध्यताले दुर्घटना धेरै बढेको ट्राफिक प्रहरीले जनाएको छ ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७५ ०९:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्