लकडाउनले बादी बस्तीमा खाद्यान्‍न समस्या

ज्योति कटुवाल

दैलेख — दैलेखको नारायण नगरपालिका १ मा रहेको नमुना बादी बस्तीमा खाद्यान्‍न समस्या देखिएको छ । लकडाउन एक साता लम्बिएपछि बस्तीमा खाद्यान्‍न अभाव भएको हो ।

अहिले बादी समुदाय पैँचो मागेर छाक टार्न बाध्य भएको स्थानीय मनिषा बादीले बताइन् । सामान बोकेर जीविका चलाउँदै आएकी मनिषाले लकडाउनका कारण काम नपाउँदा खाद्यान्न अभावको समस्या झेल्नुपरेको बताइन् ।


‘मजदुरी गरेको पैसाले किनेको खाद्यान्न सबै सकियो,’ उनले भनिन्,‘उधारो दिनेले पनि पत्याउन छोडे, मागेर र सापटी गरेर गुजारा चलाइरहेका छौं ।’ उनले ३ दिनदेखि परिवारका सबै सदस्यले पूरा पेट खान नपाएको दुःखेसो पोखिन् । उनले ट्याक्टर र ट्रकबाट सामान लोड–अनलोड गरेर घरखर्च टार्दै आइरहेकी थिइन् ।


बादी समुदायमा दिनभरि मजदुरी गरेर साँझ–बिहानको छाक टार्नुपर्ने बाध्यता छ । बादी समुदायकी अगुवा पवा बादीले अधिकांश बादी परिवार भोकभोकै बस्न थालेको बताइन् । ‘दिनभरि काम नगरे धेरैको घरमा चुल्हो बल्दैन,’ उनले भनिन्, ‘फेरि एक हप्ता लकडाउन बढ्यो, अब कसरी छाक टार्ने ?’ उनले पहिलेकै लकडाउनले बादी समुदाय आजित बनेको बताइन । ‘अैचोंपैँचौ दिनेहरु पनि सजक बन्न थालेका छन,’ पवाले भनिन्, ‘खाद्यान्न समस्याकै कारण सबैको चैते दशैं खल्लो भयो ।’


उनका अनुसार लकडाउनका कारण दैनिक काम गरेर परिवार पाल्ने बादी युवा घरमै बस्न बाध्य छन् । उनीहरुलाई परिवारको चुल्हो कसरी बाल्ने भन्ने चिन्ताले सताएको उनको भनाइ छ । सहज वातावरण नहुन्जेलसम्म खाद्यान्नको व्यवस्था गर्न उनले सरकारसँग माग गरिन् ।


बादी बस्तीमा ६५ घर परिवारका ४ सय जना बसोबास गर्छन । तल्लो डुंगेश्वरका बादी समुदायमा पनि खाद्यान्न समस्या देखिएको छ । माछा मारेर र दिनभरी मजदुरी गरेर पेट पाल्ने परिवारमा भोकभोकै बस्नुपर्ने अवस्था आएको डुंगेश्वरका रुपे बादीले बताए । ‘पैसा नदेखेसम्म पसलेले समान दिदैनन्, कति दिन मागेर गुजारा चलाउने ?,’ उनले भने, ‘अधिकांश परिवारले ४/५ दिनदेखि पूरा पेट खाना खाएका छैनौँ ।’


बादी समुदाय मात्र होइन, गिट्टी र बालुवा बोक्ने तथा बजारमा मजदुरी गर्नेहरु लकडाउनका कारण समस्यामा परेका छन् । नारायण नगरपालिका–६, भुर्तिकी सावित्रा सार्कीले काम नपाउँदा अधिकांशको चेतै दशैं खल्लो बनेको बताइन् । उनका अनुसार नमुना बस्तीसहित डकाने, भुर्तिलगायत गाउँका अधिकांश दलित समुदाय ज्याला–मजदुरी गरेरै छाक टार्न बाध्य छन् ।


प्रकाशित : चैत्र १९, २०७६ १६:०२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

चैते दसैंमा सुनसान बागलुङ कालिका 

प्रकाश बराल

बागलुङ — हरेक चैते दसैंमा मेला लाग्ने बागलुङ कालिका यसपालि कोरोना संक्रमणको जोखिमले सुनसान हुन पुग्यो । देश नै लकडाउनमा परेका बेला पहिलेजस्तो तामझाम र मेला दुवै भएनन् । नत्र ५ सय वर्षयता प्रत्येक चैते चैते दसैंमा मेला लाग्दै आएको थियो ।


चैत्रशुक्ल प्रतिपदादेखि नै मन्दिर आउनेको भिड हुन्थ्यो । यस वर्ष बागलुङ कालिका भगवती गुठी व्यवस्थापन समितिले विज्ञप्ति नै निकालेर पूजा र मेला नहुने जनाएको थियो ।

चैते दसैंको बिहानै समिति अध्यक्ष राजु खड्का र सुसारे मिलेर सामान्य पूजा मात्र गरे । पूजा गर्दा उनीहरू एकअर्काबाट केही टाढा बसेका थिए । ‘चैते दसैंकै दिन लाखभन्दा बढी मानिसको भेला हुने गरेकोमा यसपटक सुनसान भयो,’ खड्काले भने, ‘छिटपुट एक–दुई जनाले पूजा गर्नुभयो ।’ पूजा गर्न आएकाहरूले पनि कोरोना संकट हटाइदिन कामना गरेको समितिका एक सदस्यले बताए ।

१५९१ सालमा पर्वतका राजा प्रतापीनारायण मल्लले पाल्पाका राजा मणिमुकुन्द सेनकी राजकुमारी विश्रवादेवीसँग विवाह गरेपछि यहाँ नियमित पूजा हुन थालेको किंवदन्ती छ । विवाहमा राजकुमारीले पाल्पाबाट कालिका दाइजो ल्याएकोले यहाँ ल्याएर प्राणप्रतिष्ठा गरिएको बताइन्छ ।

चैते दसैं मेलामा वर्षभरि गाउँघरमा उत्पादित हस्तकलाका सामग्री राखिएका हुन्थे । गण्डकी प्रदेशकै ठूलो मेला भएकोले चैते दसैं र बागलुङ कालिकालाई जोडेर दर्जनौं कलाकारले गीतसमेत गाएका छन् । ‘यसपटक गीत पनि बजेन, मेला पनि लागेन,’ बागलुङ उद्योग वाणिज्य संघका पूर्वअध्यक्ष वसन्तकुमार श्रेष्ठले भने, ‘जिल्लाको पर्यटन व्यवसाय र घरेलु उद्योगको बजारको मुख्य गन्तव्य जीवनमा पहिलोपटक सुनसान देख्नुपर्‍यो ।’ यहाँ दर्जनौं समूह आएर भजन, सालैज्यो र विभिन्न लोकभाका गाउने चलन थियो ।
धार्मिक रूपमा बागलुङ कालिका प्रसिद्ध शक्तिपीठ हो । सरकारले घोषणा गरेका १ सय १ गन्तव्यमा पनि सूचीकृत छ । अहिलेसम्म बागलुङ कालिकाबारे तीनवटा मात्र पुराना लेखोट फेला परेका छन् । स्थापनाकालका लेखोट भने अहिलेसम्म नभेटिएकाले जनश्रुतिलाई नै विश्वास गर्नुपर्ने अवस्था छ ।

मन्दिरको चारै दिशामा ढोका छन् । पूर्वको ढोका जहिल्यै बन्द हुन्छ । यो ढोका खोल्दा नाग उत्पन्न हुने भएकाले बन्द गरिएको गुठियारमध्येका विदुर खड्का बताउँछन् । कालिका गुठीमा खड्काहरूको प्रमुख जिम्मेवारी छ । अहिले पनि मन्दिरको संरक्षण, रेखदेख स्थानीय खड्का परिवारबाटै भइरहेको छ ।

पर्वत राज्य विसं १८४३ मा नेपालमा गाभिएपछि १८४५ मा तत्कालीन राजाले लालमोहर लगाएर स्थानीय रामचन्द्र खड्कालाई पुजारी बनाई खड्काहरू नै गुठियार बस्ने अधिकार दिएको दस्तावेजमा उल्लेख छ ।


मन्दिरको भित्तामा १४ वटा विभिन्न शक्तिका मूर्ति कुँदिएका छन् । वारपार सत्तल लगाएर प्यागोडा शैलीमा निर्मित मन्दिर जंगलको बीचमा छ । मन्दिरको अगाडि शिवलिंग पनि छ भने देवीको वाहनका रूपमा पित्तलका सिंहमूर्ति छन् । १०८ वटा तामाका दियो जडान गरिएको छ ।

२०३२ सालमा गुठी संस्थानको सामान्य रेखदेखमा बागलुङ कालिका भगवती गुठी नामाकरण भई आएपछि व्यवस्थापनको काममा गुठी पनि प्रवेश गरेको हो । गुठीअन्तर्गत कित्ता नम्बर ५९० र ५९१ मा गरी १ सय ८९ रोपनी ८ आना जग्गा छ । त्यसमध्ये २० रोपनीलाई २०४६ सालदेखि रत्न बाल–उद्यान नामकरण गरिएको छ । पर्वतका जोशीहरूले थप ९ रोपनी जमिन मन्दिरलाई दान गरेको अध्यक्ष खड्काले बताए । मन्दिरलाई चार वर्षअघि तामाले छाइएको छ ।

प्रकाशित : चैत्र १९, २०७६ १५:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×