औपचारिकतामा सीमित बडघर प्रथा

भवानी भट्ट

(कञ्चनपुर) — गाउँलेको आग्रह र नयाँ व्यक्ति अघि नसर्दा सीता डगौंरा लगातार तेस्रोपटक बडघर चुनिइन् । वेदकोट नगरपालिका–७, मन्दिरपुरकी सीतालाई यसपटक बडघर हुने इच्छा थिएन । तर, माघीको दोस्रो दिन गाउँलेले उनलाई सर्वसम्मत पुनः बडघर बनाए । ‘पहिलेजस्तो सबैले भनेको मान्दैनन्,’ ३८ वर्षीया सीताले भनिन्, ‘विगतको जस्तो मानसम्मान पनि छैन, अहिले बडघर हुन पनि कमै रुचाउँछन् ।’

ZenTravel

गाउँमा हुने विवाह, व्रतबन्ध वा अन्य शुभकार्यका लागि गाउँलेहरू सबै जुट्नुपर्छ । त्यसका लागि बडघरले चौकिदारमार्फत सबैलाई बोलाएर कामको जिम्मेवारी तोक्छन् । दाउरा चिर्ने, पात टिप्ने, निम्तो बाँड्ने र कसैलाई लिपपोत तथा सरसफाईको काम दिन्छन् ।

Meroghar


यस्तोमा हरेक घरबाट एकजना उपस्थित हुनैपर्ने नियम थियो । तर, अहिले चौकिदारलाई १० पटकसम्म पठाउँदा पनि सबै नआउने गरेको उनले गुनासो गरिन् ।

माघी पर्व सकिएसँगै अधिकांश थारु गाउँमा बडघर छान्ने काम पनि सकिएको छ । बडघरका रुपमा केही गाउँमा पुरानै अनुहार दोहोरिएका छन् भने केहीमा नयाँ अनुहार पनि आएका छन् । परम्परागत यो चलन चलिरहे पनि बडघर छान्नेदेखि नेतृत्व लिने लगायत गतिविधिमा चासो घट्दै गएको छ । केही वर्ष अघिसम्म ग्रमीण भेगमा सडक निर्माणदेखि कुलो खन्ने र मठमन्दिर निर्माणका काममा बडघरकै निर्देशनमा स्थानीयले श्रमदान गर्थे ।

काममा खटिएपछि सकेसम्म सबै अन्तिमसम्मै जुट्थे । तर, अहिले यस्तो काममा बडघरले बोलाउँदा धेरै त आउँदै आउँदैनन्, आएकाले पनि अल्छिपना देखाउँछन् । कतिपयले बालबालिका पठाइदिन्छन् । ‘यसपाला त हामीले माघीकै दिन सार्वजनिक कार्यक्रम वा भोजभतेरको काममा घरमुली नै उपस्थित हुनुपर्ने निर्णय गरेका छौं,’ २०४० देखि निरन्तर बडघर रहंँदै आएका वेदकोट–९, लालपुरका धीरेन्द्र डगौंराले भने । उनका अनुसार पछिल्लो समय राजनीतिक आस्थाका आधारमा समाज नै विभाजित हुँंदा त्यसको असर बडघर छान्ने परम्परा र उनीहरूको भूमिकामा समेत परेको छ । थारु समुदायमा झैझगडादेखि सानातिना विवाद सबै बडघरले नै मिलाउने गर्थे । सामाजिकसँगै न्यायिक कामसमेत बडघरकै जिम्मामा हुन्थ्यो ।

अहिले सामान्य झगडाको विषय पनि प्रहरी र अदालतसम्म पुग्ने गरेको धीरेन्द्र बताउँछन् । ‘प्रथामा आधारित न्याय प्रणाली थियो, अहिले त्यो छैन,’ बडघर भलमन्सा मटोवा महासंघ नेपालका केन्द्रीय उपाध्यक्ष समेत रहेका धीरेन्द्रले भने, ‘संगठित समाज निर्माणमा बडघर भलमन्साहरूको ठूलो भूमिका छ, यसलाई सरकारले पनि कुनै न कुनै स्थान दिनुपर्छ ।’

०७३ मा बर्दियामा भएको देशभरका बडघर भलमन्सा र मटोवाहरूको भेलाले राज्य प्रणालीमै भूमिका दिनुपर्ने माग गरेको थियो । समाजलाई एकतावद्ध बनाउन, नेतृत्व गर्न र संस्कृति जोगाउनसमेत बडघर लगायतको भूमिका आवश्यक रहेको निष्कर्ष निकालिएको डगौंराले सुनाए ।

विगतमा धेरैजसोको मुख्य पेसा कृषि थियो । सिजनबाहेकको समयमा सबै खाली हुन्थे । अधिकांश अशिक्षित थिए । हिजोआज व्यापार, व्यवसायसँंगै अन्य काममा समेत थारु समुदाय लागिपरेका छन् । शिक्षाको स्तर उकासिएको छ । विगतको जस्तै समय दिन नसक्ने भएकाले पनि बडघरलाई नटेरेको जस्तो देखिएको वेदकोट–७, वसन्तपुरका बडघर कृष्ण बहादुर चौधरीले बताए ।

‘समाजलाई एकतामा बाँध्न हिजो पनि बडघरको भूमिका थियो, आज पनि छ,’ उनले भने । यहाँ विगतजस्तो ठूला थारु गाउँ छैनन् । थारु गाउँमा पहाडी समुदायको बसोबास बढ्दो छ । फरक समुदाय हुँदा उर्दी जारी गर्न मिल्दैन । त्यसकारण यसलाई अझै सशक्त र प्रभावकारी बनाएर लैजानुपर्ने धीरेन्द्र सुझाउँछन् ।

प्रकाशित : माघ ७, २०७६ ०९:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हिमपातले चुलियो महँगी, चिनी प्रतिकिलो २ सय ५०

छपाल लामा, राजबहादुर शाही

(हुम्ला) र (मुगु) — लामो हिमपातको कारण हवाइसेवा अवरुद्ध हुँदा हुम्ला सदरमुकाम सिमकोटमा महँगी र दैनिक उपभोग्य सामग्रीको अभाव हुन थालेको छ । उडान अनिश्चित हुँदा सदरमुकाम सिमकोटमा तरकारी, खाद्यान्नलगायत दैनिक उपभोग्य अभाव चुलिएको हो । 

सडक सञ्जालले नजोडिएको हुम्लाका लागि हवाइसेवा एकमात्र विकल्प हो । जहाज नचल्दा स्थानीय व्यापारीले सुर्खेत र नेपालगन्जदेखि सामान ढुवानी गर्न सकेका छैनन् । ढुवानी ठप्प भएपछि व्यापारीले सामानको मुल्य १० देखि २५ प्रतिशतसम्म बढाएका छन् । सिमकोट बजारमा चिनी प्रतिकिलो २ सय ५०, तेल प्रतिलिटर १ सय ६०, २५ किलोग्रामको चामलको बोरा ४ हजार ५ सय रुपैयाँमा बिक्री हुने गरेको छ । स्थानीयका अनुसार इन्धन प्रतिलिटर ३ सय रुपैयाँ, चाउचाउ प्रतिप्याकेट ३० रुपैयाँ र नुहाउने सावुनको मुल्य ७० रुपैयाँसम्म पुगेको छ । मुल्य दैनिक बढ्दै गएपछि गुजारा चलाउन समस्या भएको सिमकोट गाउँपालिका–८ की लीता परियारले बताइन् । ‘महँगी र अभावले साँझ–बिहान चुलो बाल्न समस्या भएको छ,’ उनले भनिन्, ‘व्यापारीले जहाज नचलेको निहुँमा सामानको मुल्य बढाइरहेका छन् ।’ हिमपातका कारण सिमकोटलगायत ग्रामीण क्षेत्रको जनजीवनसमेत कष्टकर बनेको उनले बताइन् ।

स्थानीय व्यापारीले हिमपातअघि नै सुर्खेत र नेपालगन्जबाट प्रतिकिलो एक सय २० देखि एक सय ३० रुपैयाँ ढुवानी शुल्क तिरेर सामान ढुवानी गरेका थिए । हिमपातपछि अधिकांश पसलमा दैनिक उपभोग्य सामानको मौज्दात सकिएको पानस सपिङ सेन्टरका सञ्चालक सरोज रावतले बताए । ‘प्लेन (जहाज) कहिले आउँछ भन्ने नै अन्यौल छ,’ उनले भने, ‘भएको सामान सकिँदै गएको छ, अभावका कारण केही सामानमा मुल्यबृद्धि गर्नुपर्ने बाध्यता भएको हो ।’

हिमपातका कारण नाम्खा गाउँपालिका र अन्य गाउँबीच सम्बन्धविच्छेद भएको छ । हिमपातले ग्रामीण क्षेत्रमा आउजाउ गर्ने बाटो पुरेपछि सदरमुकाम एक सातायता सुनसान छ । गाउँबाट सिमी, साग, आलु, फापर, कोदोलगायत खाद्यान्न र तरकारी ढुवानी हुन नसकेपछि अभाव चुलिएको स्थानीयको गुनासो छ । हिमपातका कारण हवाइसेवा अवरुद्ध हुँदा अभाव बढ्दै गएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी विनिता भट्टराईले बताइन् । ‘दुई पटकसम्म हिउँ पन्छाएर जहाज खुलायौं, फेरि हिउँ परेपछि थप समस्या भयो,’ उनले भनिन्, ‘हिमपातले तिब्बत–सिमकोट सडकसमेत अवरुद्ध भएपछि जनजीवन कष्टपूर्ण बनेको हो ।’ हिमपातकै कारण हुम्लामा दुई सातादेखि इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध छ । इन्टरनेट बन्द हुँदा सरकारी कार्यालयदेखि बैंकिङ कारोबारमा समस्या आएको उनले जानकारी दिइन् ।

गमगढीमा समेत दैनिक उपभोग्य बस्तु ग्याँस, तेल, चामल, चिनी, मैदालगायत अभाव हुन थालेको व्यापारी बुढाले बताए । हिउँले सडक अबरुद्ध हुँदा कर्मचारी स्थानीयलाई जुम्ला, कालीकोट, सुर्खेत, नेपालगन्ज जान कठिनाइ भएको छ । हिउँले जिप नचल्दा जुम्ला गोठीज्यूला घर जान नसकेको उद्योग बाणिज्य संघका कार्यालय सचिव दान बुढाले सुनाए । अर्कोर्फ, रारा बिमानस्थलमा समेत यात्रुको चाप बढेको छ । गाडीमा २ हजारमा पुगिने सुर्खेत–नेपालगन्ज जान यात्रुले जहाजमा ६ हजार रुपैयाँ तिर्न बाध्य छन् ।

हिउँमा डुबे गाडी
कर्णाली राजमार्गअन्तर्गत गमगढी–नाग्मा सडकमा बाक्लो हिउँ परेपछि मालबाहक गाडी हिउँमा डुबेका छन् । यसले व्यापारीलाई चिन्तित तुल्याएको छ ।

पुस १८ गतेको भारी हिमपाते गमगढी–नाग्मा सडक खण्ड अन्तर्गत मुगु र जुम्लाको सिमाना घुच्चीडाब क्षेत्रमा आधा दर्जन गाडीहरू हिउमा डुबेका छन् । नेपालगन्जदेखि समान ल्याएर आएका ट्रक हिउँमा डुबेर चल्न सक्ने अबस्था नभएपछि व्यापारीले सामान निकालेर खच्चरमार्फत गमगढी बजार पुर्‍याएका छन् । स्थानीय व्यापारी रवि रावतका अनुसार अहिले पनि ५ वटा गाडी हिउँमा डुबेका छन् ।

‘हिउँ झन् थपिँदै जान्छ, डुबेका गाडी निकाल्नै सकिएको छैन,’ उनले भने, ‘कति दिनसम्म थन्किने हुन् थाहा छैन ।’ केही मालबाहक गाडी झारनाउला क्षेत्रमा हिउँमा फसेका छन् । भारी हिमपातका कारण गमगढी–नाग्मा सडकको सातमोडदेखि घुच्चीडाबसम्मको करिब १२ किलोमिटर सडकमा बाक्लो हिउँ भएको कारण सवारीसाधन अलपत्र परेका छन् । उक्त सडक क्षेत्रमा ५ फिटभन्दा बढी हिउँ जमेको व्यापारी प्रेम बुढाले बताए । उनका अनुसार गत पुसदेखि नै गमगढी–नाग्मा सडक खण्डमा राम्रोसँग सवारी चल्न सकेका छैनन् ।

खत्याड गाउँपालिका जोड्ने गम्था–कालाकाँडा सडक पनि पुस पहिलो सातादेखि अवरुद्ध भएको छ । लामो समयसम्म सडक अवरुद्ध हुँदा गाउँपालिका क्षेत्रमा दैनिक उपभोग्य बस्तुको अभाव देखिएको गाउँपालिका अध्यक्ष उब्जन शाहीले बताए । ‘विकास निर्माणको काम पनि प्रभावित भएको छ,’ उनले भने, ‘मान्छेको दैनिकी पनि उत्तिकै कष्टपूर्ण भएको छ ।’

प्रकाशित : माघ ७, २०७६ ०९:४६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×